https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Hebog 2026-06-06T06:46:49Z Cyfraniadau'r defnyddiwr MediaWiki 1.43.1 https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Gwynedd_Rhun_Jones&diff=15653 2024-04-11T14:04:52Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>[[Delwedd:Eurwen a Gwynedd Rhun AwAwst2007 302.jpg|bawd|de|350px|Gwynedd Rhun a'i chwaer Eurwen, 2007]]<br /> <br /> Ganwyd '''Gwynedd Rhun Jones''' (1924-2020) yn un o dri o blant ar aelwyd ddiwylliedig ym Mryn Teg, [[Llanllyfni]]. Bu yn [[Ysgol Llanllyfni|ysgol y pentref]] ac yn [[Ysgol Dyffryn Nantlle]]. Oddi yno aeth i Goleg Prifysgol Gogledd Cymru, Bangor, wedi ennill Ysgoloriaeth y Wladwriaeth. Er bod ganddo alluoedd ymhell y tu hwnt i bawb arall arhosodd yn eithriadol o swil ar hyd ei oes gan chwennych yr encilion. Meistrolai iaith ar ôl iaith heb yn wybod i eraill a dewisodd dreulio y rhan fwyaf o’i oes yn Llanllyfni gan fynd a dod i ffatri [[Pen-y-groes]] ar gefn ei fotor beic, ac wedi marw ei dad, Ellis Jones, aeth i fyw at ei chwaer Eurwen yn 84 Bryn Moryd, Y Fali.<br /> <br /> Dyma deyrnged ei frawd Emyr iddo ddydd ei angladd yn Amlosgfa Bangor:&lt;ref&gt;Cyhoeddwyd y deyrnged hon hefyd yn ''Lleu'', Gorffennaf 2020&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &quot;Treuliodd Gwynedd y rhan fwyaf o'i oes ym Mryn Teg, Llanllyfni, ac wedyn efo'i chwaer Eurwen yn y Fali, Ynys Môn. <br /> <br /> Ei brif ddiddordeb oedd dysgu ieithoedd, ac 'roedd yn athrylith yn y maes hwn. Does neb yn gwybod yn iawn faint o ieithoedd a ddysgodd. Gwyddai yn sicr dros bedwar deg a phosib llawer mwy!<br /> <br /> Medrai siarad pob iaith Ewropeaidd, ac Arabeg a Hebraeg, Siaradai Tagalog, iaith y Philipines gyda'i chwaer yng nghyfraith.<br /> <br /> Pan oedd ar wyliau hefo ei chwaer Eurwen yn Awstria, aethant ar drip hefo criw i weld hen gastell yn y mynyddoedd. Ar un o'r waliau 'roedd plac mewn hen Almaeneg. Gofynnodd un o'r criw i'r tywysydd a fedrai ei gyfieithu iddynt. Ymddiheurodd na fedrai am fod yr ysgrifen dros wyth gant o flynyddoedd oed. Medrodd Gwynedd gyfieithu'r plac ar ei union.<br /> <br /> Dro arall pan ar wyliau yn Jersey, roedd dau ddyn o Affrica yn gweinyddu wrth y bwrdd bwyd. Siaradent Swahili. Medrodd Gwynedd sgwrsio efo nhw yn yr iaith.<br /> <br /> Dechreuodd ddysgu ieithoedd pan oedd yn wyth oed. Cafodd afael ar lyfr dysgu Lladin, a brynwyd gan ei dad oedd yn bwriadu dysgu Lladin ei hun, i allu darllen barddoniaeth Vergil yn y gwreiddiol.<br /> <br /> 'Roedd yn hoff iawn o'i Feibl, a chymharu'r gwahaniaeth rhwng ieithoedd eraill.<br /> <br /> 'Roedd yn ddarllenwr brwd iawn, ac oherwydd hynny 'roedd digonedd o lyfrau yn ein tŷ ni pan oeddem yn tyfu i fyny.<br /> <br /> 'Roedd hefyd yn hoffi beicio a mynd ar ei fotor beic. Gwyddai am bob man yn Sir Fôn.&quot;<br /> <br /> ==Cyfeiriadau==<br /> {{cyfeiriadau}}<br /> [[Categori:Pobl]]</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Delwedd:Eurwen_a_Gwynedd_Rhun_AwAwst2007_302.jpg&diff=15652 2024-04-11T13:59:14Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div></div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Llwyn_Cwla&diff=15650 2024-04-11T12:57:20Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>Ar fap rhagbaratoawl Dawson ar gyfer Arolwg Ordnans 1816-20 lleolir '''Llwyncwla''' rywle rhwng [[Bethesda Bach]] a [[Llandwrog]]. Mae tŷ o'r enw ''Llwyn'' yn ardal Bethesda Bach heddiw, ac mae posibilrwydd mai Llwyn Cwla oedd enw gwreiddiol yr annedd ar y llecyn hwnnw. <br /> <br /> Ceir cyfeiriad at ''Llwyn Cwlla'' ym 1764 (Casgliad Llanfair a Brynodol, Llyfrgell Genedlaethol Cymru). Arhosodd yr ail elfen, ''cwla'', yn bur ddigyfnewid drwy'r blynyddoedd er yr amrywia'r sillafiad gryn dipyn yn asesiadau'r Dreth Dir. Ceir y cyfeiriad olaf yn cynnwys yr elfen ''cwla'' ym 1834 yn llyfr treth plwyf Llandwrog. Mae dwy ystyr i'r ansoddair ''cwla''. Yn [[Arfon]] fe'i defnyddir i ddisgrifio rhywun gwael a bregus ei iechyd, ond gall olygu rhywbeth gwantan a gwachul yn gyffredinol. Gallai gyfeirio efallai at lwyn gwywedig yma felly. Ar y llaw arall mae yna bosibilrwydd mai enw personol sydd y tu ôl i'r ffurf. Cyfeirir at un ''Robert Culla'' yng nghofnodion trafodion y llys yng Nghaernarfon ym 1362 ac ym 1369 cyfeirir at ''Ieuan ap Ken' [Cynwrig] Culla''. Nid oes awgrym mai pobl o ardal Llandwrog oedd y rhain, ond mae'n dangos fod ''Cwla'' yn enw neu'n llysenw a fodolai ar un adeg nid nepell o'r ardal hon.&lt;ref&gt;Glenda Carr, ''Hen Enwau o Arfon, Llŷn ac Eifionydd'', (Gwasg y Bwthyn, 2011), tt.195-6&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Cyfeiriadau ==<br /> <br /> [[Categori:Enwau lleoedd]]</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Llwyn_Cwla&diff=15649 2024-04-11T12:56:25Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>Ar fap rhagbaratoawl Dawson ar gyfer Arolwg Ordnans 1816-20 lleolir '''Llwyncwla''' rywle rhwng [[Bethesda Bach]] a [[Llandwrog]]. Mae tŷ o'r enw ''Llwyn'' yn ardal Bethesda Bach heddiw, ac mae posibilrwydd mai Llwyn Cwla oedd enw gwreiddiol yr annedd ar y llecyn hwnnw. <br /> <br /> Ceir cyfeiriad at ''Llwyn Cwlla'' ym 1764 (Casgliad Llanfair a Brynodol, Llyfrgell Genedlaethol Cymru). Arhosodd yr ail elfen, ''cwla'', yn bur ddigyfnewid drwy'r blynyddoedd er yr amrywia'r sillafiad gryn dipyn yn asesiadau'r Dreth Dir. Ceir y cyfeiriad olaf yn cynnwys yr elfen ''cwla'' ym 1834 yn llyfr treth plwyf Llandwrog. Mae dwy ystyr i'r ansoddair ''cwla''. Yn [[Arfon]] fe'i defnyddir i ddisgrifio rhywun gwael a bregus ei iechyd, ond gall olygu rhywbeth gwantan a gwachul yn gyffredinol. Gallai gyfeirio efallai at lwyn gwywedig yma felly. Ar y llaw arall mae yna bosibilrwydd mai enw personol sydd y tu ôl i'r ffurf. Cyfeirir at un ''Robert Culla'' yng nghofnodion trafodion y llys yng Nghaernarfon ym 1362 ac ym 1369 cyfeirir at ''Ieuan ap Ken' [Cynwrig] Culla''. Nid oes awgrym mai pobl o ardal Llandwrog oedd y rhain, ond mae'n dangos fod ''Cwla'' yn enw neu'n llysenw a fodolai ar un adeg nid nepell o'r ardal hon.&lt;ref&gt;Glenda Carr, ''Hen Enwau o Arfon, Llŷn ac Eifionydd'', (Gwasg y Bwthyn, 2011), tt.195-6&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Cyfeiriadau ==<br /> <br /> [[Enwau lleoedd]]</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Stabal_Goch,_Hengwm&diff=14941 2023-09-19T14:55:52Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>[[Delwedd:Stabal goch 1.jpg|bawd|de|350px]]<br /> [[Delwedd:Stabal goch 3.jpg|bawd|de|350px]]<br /> [[Delwedd:Stabal goch 2.jpg|bawd|de|350px]]<br /> <br /> Mae '''Stabal Goch''' yn furddun ar dir fferm [[Hengwm]] ym mhen uchaf plwyf [[Clynnog Fawr]], rhwng Hengwm ei hun a [[Mynachdy Gwyn]]. Symudodd teulu Stabal Goch o'r tŷ rywbryd cyn 1841 i dŷ arall cyfagos, Maes Du. Yn ôl cofnodion yng Nghofrestr [[Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr]]&lt;ref&gt;Yn Archifdy Caernarfon&lt;/ref&gt;, roedd un Hugh Jones a'i wraig Elin yn byw yno ar ddechrau'r ganrif. Bedyddiwyd eu plant Hugh ym 1803, Catherine (1805), Elin (1807) a William (1809) yn yr eglwys. Mae Cyfrifiad 1841 yn dangos eu bod wedi symud i Maes Du, ac erbyn hynny, roedd Hugh Jones o gwmpas 70 oed ac Ellin yn 65. Nodwyd mai gogrwr, sef gwneuthurwr gograu neu ''sieves'' oedd Hugh. Roedd John a Jane Jones, 20 oed yn byw yno hefyd, ynghyd â phlant Morris Jones (10 oed) ac Ellin Jones (2 fis).&lt;ref&gt;Cyfrifiad plwyf Clynnog, 1841&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Nid oes sôn am Maes Du yn y Cyfrifiadau wedi 1841, ac felly rhaid ystyried fod y tŷ hwnnw wedi ei adael yn wag cyn 1851.&lt;ref&gt;Cafwyd y rhan fwyaf o’r wybodaeth ganlynol gan Robert Williams, Waunfawr yn Haf 2020. Roedd rhai o’i hynafiaid wedi byw yn Stabal Goch. Elin, a aned ym 1809 oedd ei hen hen nain.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Ym mhennod ‘Lloffion’ llyfr O. Roger Owen, mae’r awdur yn sôn am enwau lleoedd, gan gynnwys tyddynnod a fu’n adfeilion ers amser maith, yn eu plith ‘Stabl Goch’ a ‘Maes Du’, sy’n cael eu gosod wrth ymyl ei gilydd:<br /> Braw i mi, wrth ddarllen cofnodion o eiddo fy nhad, oedd sylwi cymaint o dyddynnod yn yr ardal oedd wedi dadfeilio a mynd yn furddunod. Mae’n debyg fod hyn yn wir am ardaloedd eraill yng Nghymru. Wele enwau rhai: Felog Bach, Yr Ochr, Tan-y-chwarel, Y Foel, Cae’r Bwlch, Foel Fechan, Mur Forwyn Bach (dau dŷ), Pen Isa’r Mynydd, Cefn White, Maes Du, Stabl Goch, Cae Hir (tri thŷ), Cae Mwynan, Cae Crin, Cors-y-wlad (dau dŷ).&lt;ref&gt;O. Roger Owen, ''O Ben Moel Derwin'', (Penygroes, 1981), t.80&lt;/ref&gt; <br /> Tad O. Roger Owen oedd Owen Roger Owen a fu farw ar y 1af o Fedi 1952 yn 85 oed, ac felly mae'r cof am yr enw'n ymestyn yn ôl cant a hanner o flynyddoedd.<br /> <br /> Mae’r enw Stabal Goch wedi’i gadw yn enwau caeau Hengwm:<br /> <br /> a) Map Degwm tua 1839<br /> 2670 Werglodd Stabal Goch yn y Rhestr Bennu<br /> 2671 Cae Stabal Goch yn y Rhestr Bennu – ond nid oes cae 2671 ar y map. Mae cae 2672 ar y map (yn ffinio ar Stabal Goch) ond nid yn y Rhestr Bennu. Mae’n debyg y dylai 2672 Hengwm fod yn 2671 gan fod caeau 2672 a 2672a dros y ffin ar dir ‘Monachdy’.<br /> <br /> b) Map gwerthiant 10, 11, 12 Rhagfyr 1907<br /> A30 Werglodd Stabl Goch [yn cyfateb i 2670 uchod]<br /> A26 Cae wrth Cefn Beudy and Building [yn cyfateb i 2672 [= 2671?] uchod] <br /> <br /> Mae Stabal Goch mewn cyflwr eithaf da o hyd, yn enwedig talcen y simdde fawr. Mae rhan uchaf y talcen arall wedi dymchwel, ac mae lechi’r to ar y llawr. Codwyd gwahanfur o lechfeini a cherrig rhwng ardal y simdde fawr a gweddill yr annedd.<br /> <br /> ==Cyfeiriadau==<br /> <br /> [[Categori:Adeiladau ac adeiladwaith]]<br />  </div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Delwedd:Stabal_goch_2.jpg&diff=14940 2023-09-19T14:54:22Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div></div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Delwedd:Stabal_goch_3.jpg&diff=14939 2023-09-19T14:53:09Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div></div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Delwedd:Stabal_goch_1.jpg&diff=14938 2023-09-19T14:51:09Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div></div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Stabal_Goch,_Hengwm&diff=14937 2023-09-19T14:43:45Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>Mae '''Stabal Goch''' yn furddun ar dir fferm [[Hengwm]] ym mhen uchaf plwyf [[Clynnog Fawr]], rhwng Hengwm ei hun a [[Mynachdy Gwyn]]. Symudodd teulu Stabal Goch o'r tŷ rywbryd cyn 1841 i dŷ arall cyfagos, Maes Du. Yn ôl cofnodion yng Nghofrestr [[Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr]]&lt;ref&gt;Yn Archifdy Caernarfon&lt;/ref&gt;, roedd un Hugh Jones a'i wraig Elin yn byw yno ar ddechrau'r ganrif. Bedyddiwyd eu plant Hugh ym 1803, Catherine (1805), Elin (1807) a William (1809) yn yr eglwys. Mae Cyfrifiad 1841 yn dangos eu bod wedi symud i Maes Du, ac erbyn hynny, roedd Hugh Jones o gwmpas 70 oed ac Ellin yn 65. Nodwyd mai gogrwr, sef gwneuthurwr gograu neu ''sieves'' oedd Hugh. Roedd John a Jane Jones, 20 oed yn byw yno hefyd, ynghyd â phlant Morris Jones (10 oed) ac Ellin Jones (2 fis).&lt;ref&gt;Cyfrifiad plwyf Clynnog, 1841&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Nid oes sôn am Maes Du yn y Cyfrifiadau wedi 1841, ac felly rhaid ystyried fod y tŷ hwnnw wedi ei adael yn wag cyn 1851.&lt;ref&gt;Cafwyd y rhan fwyaf o’r wybodaeth ganlynol gan Robert Williams, Waunfawr yn Haf 2020. Roedd rhai o’i hynafiaid wedi byw yn Stabal Goch. Elin, a aned ym 1809 oedd ei hen hen nain.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Ym mhennod ‘Lloffion’ llyfr O. Roger Owen, mae’r awdur yn sôn am enwau lleoedd, gan gynnwys tyddynnod a fu’n adfeilion ers amser maith, yn eu plith ‘Stabl Goch’ a ‘Maes Du’, sy’n cael eu gosod wrth ymyl ei gilydd:<br /> Braw i mi, wrth ddarllen cofnodion o eiddo fy nhad, oedd sylwi cymaint o dyddynnod yn yr ardal oedd wedi dadfeilio a mynd yn furddunod. Mae’n debyg fod hyn yn wir am ardaloedd eraill yng Nghymru. Wele enwau rhai: Felog Bach, Yr Ochr, Tan-y-chwarel, Y Foel, Cae’r Bwlch, Foel Fechan, Mur Forwyn Bach (dau dŷ), Pen Isa’r Mynydd, Cefn White, Maes Du, Stabl Goch, Cae Hir (tri thŷ), Cae Mwynan, Cae Crin, Cors-y-wlad (dau dŷ).&lt;ref&gt;O. Roger Owen, ''O Ben Moel Derwin'', (Penygroes, 1981), t.80&lt;/ref&gt; <br /> Tad O. Roger Owen oedd Owen Roger Owen a fu farw ar y 1af o Fedi 1952 yn 85 oed, ac felly mae'r cof am yr enw'n ymestyn yn ôl cant a hanner o flynyddoedd.<br /> <br /> Mae’r enw Stabal Goch wedi’i gadw yn enwau caeau Hengwm:<br /> <br /> a) Map Degwm tua 1839<br /> 2670 Werglodd Stabal Goch yn y Rhestr Bennu<br /> 2671 Cae Stabal Goch yn y Rhestr Bennu – ond nid oes cae 2671 ar y map. Mae cae 2672 ar y map (yn ffinio ar Stabal Goch) ond nid yn y Rhestr Bennu. Mae’n debyg y dylai 2672 Hengwm fod yn 2671 gan fod caeau 2672 a 2672a dros y ffin ar dir ‘Monachdy’.<br /> <br /> b) Map gwerthiant 10, 11, 12 Rhagfyr 1907<br /> A30 Werglodd Stabl Goch [yn cyfateb i 2670 uchod]<br /> A26 Cae wrth Cefn Beudy and Building [yn cyfateb i 2672 [= 2671?] uchod] <br /> <br /> Mae Stabal Goch mewn cyflwr eithaf da o hyd, yn enwedig talcen y simdde fawr. Mae rhan uchaf y talcen arall wedi dymchwel, ac mae lechi’r to ar y llawr. Codwyd gwahanfur o lechfeini a cherrig rhwng ardal y simdde fawr a gweddill yr annedd.<br /> <br /> ==Cyfeiriadau==<br /> <br /> [[Categori:Adeiladau ac adeiladwaith]]<br />  </div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Stabal_Goch,_Hengwm&diff=14936 2023-09-19T14:41:06Z

<p>Hebog: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda &#039;Mae &#039;&#039;&#039;Stabal Goch&#039;&#039;&#039; yn furddun ar dir fferm Hengwm ym mhen uchaf plwyf Clynnog Fawr, rhwng Hengwm ei hun a Monachdy Gwyn. Symudodd teulu Sta...&#039;</p> <hr /> <div>Mae '''Stabal Goch''' yn furddun ar dir fferm [[Hengwm]] ym mhen uchaf plwyf [[Clynnog Fawr]], rhwng Hengwm ei hun a [[Monachdy Gwyn]]. Symudodd teulu Stabal Goch o'r tŷ rywbryd cyn 1841 i dŷ arall cyfagos, Maes Du. Yn ôl cofnodion yng Nghofrestr [[Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr]]&lt;ref&gt;Yn Archifdy Caernarfon&lt;/ref&gt;, roedd un Hugh Jones a'i wraig Elin yn byw ynop ar ddechrau'r ganrif. Bedyddiwyd eu plant Hugh ym 1803, Catherine (1805), Elin (1807) a William (1809) yn yr eglwys. Mae Cyfrifiad 1841 wedi symud i Maes Du, ac erbyn hynny, roedd Hugh Jones eu dau o gwmpas 70 oed ac Ellin yn 65. Nodwyd mai gogrwr, sef gwneuthurwr gograu neu ''sieves'' oedd Hugh. Roedd John a Jane Jones, 20 oed yn byw yno hefyd, ynghys â phlant Morris Jones (10 oed) ac Ellin Jones (2 fis).&lt;ref&gt;Cyfrifiad plwyf Clynnog, 1841&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Nid oes sôn am Maes Du yn y Cyfrifiadau wedi 1841, ac felly rhaid ystyried fod y tŷ hwnnw wedi ei adael yn wag cyn 1851.&lt;ref&gt;Cafwyd y rhan fwyaf o’r wybodaeth ganlynol gan Robert Williams, Waunfawr yn Haf 2020. Roedd rhai o’i hynafiaid wedi byw yn Stabal Goch. Elin, a aned ym 1809 oedd ei hen hen nain.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Ym mhennod ‘Lloffion’ llyfr O. Roger Owen, mae’r awdur yn sôn am enwau lleoedd, gan gynnwys tyddynnod a fu’n adfeilion ers amser maith, yn eu plith ‘Stabl Goch’ a ‘Maes Du’, sy’n cael eu gosod wrth ymyl ei gilydd:<br /> Braw i mi, wrth ddarllen cofnodion o eiddo fy nhad, oedd sylwi cymaint o dyddynnod yn yr ardal oedd wedi dadfeilio a mynd yn furddunod. Mae’n debyg fod hyn yn wir am ardaloedd eraill yng Nghymru. Wele enwau rhai: Felog Bach, Yr Ochr, Tan-y-chwarel, Y Foel, Cae’r Bwlch, Foel Fechan, Mur Forwyn Bach (dau dŷ), Pen Isa’r Mynydd, Cefn White, Maes Du, Stabl Goch, Cae Hir (tri thŷ), Cae Mwynan, Cae Crin, Cors-y-wlad (dau dŷ).&lt;ref&gt;O. Roger Owen, ''O Ben Moel Derwin'', (Penygroes, 1981), t.80&lt;/ref&gt; <br /> Tad O. Roger Owen oedd Owen Roger Owen a fu farw ar y 1af o Fedi 1952 yn 85 oed, ac felly mae'r cof am yr enw'n ymestyn yn ôl cant a hanner o flynyddoedd.<br /> <br /> Mae’r enw Stabal Goch wedi’i gadw yn enwau caeau Hengwm:<br /> a) Map Degwm tua 1839<br /> 2670 Werglodd Stabal Goch yn y Rhestr Bennu<br /> 2671 Cae Stabal Goch yn y Rhestr Bennu – ond nid oes cae 2671 ar y map. Mae cae 2672 ar y map (yn ffinio ar Stabal Goch) ond nid yn y Rhestr Bennu. Mae’n debyg y dylai 2672 Hengwm fod yn 2671 gan fod caeau 2672 a 2672a dros y ffin ar dir ‘Monachdy’.<br /> <br /> b) Map gwerthiant 10, 11, 12 Rhagfyr 1907<br /> A30 Werglodd Stabl Goch [yn cyfateb i 2670 uchod]<br /> A26 Cae wrth Cefn Beudy and Building [yn cyfateb i 2672 [= 2671?] uchod] <br /> <br /> Mae Stabal Goch mewn cyflwr eithaf da o hyd, yn enwedig talcen y simdde fawr. Mae rhan uchaf y talcen arall wedi dymchwel, ac mae lechi’r to ar y llawr. Codwyd gwahanfur o lechfeini a cherrig rhwng ardal y simdde fawr a gweddill yr annedd.<br /> <br /> ==Cyfeiriadau==<br /> <br /> [[Categori:Adeiladau ac adeiladwaith]]<br />  </div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Mabon_ap_Gwynfor&diff=11862 2021-07-15T11:09:30Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>Etholwyd '''Rhodri Mabon ap Gwynfor''' (g.1978) yn aelod Plaid Cymru o Senedd Cymru dros etholaeth [[Dwyfor-Meirionnydd]] fis Mai 2021. Mae o felly yn cynrychioli rhan ddeheuol y cwmwd, gyda [[Siân Gwenllian]] yn cynrychioli'r rhan fwy gogleddol. Hyd y gwyddys, nid oes ganddo fwy o gysylltiad na hynny gyda'r cwmwd, er iddo ddal sawl swydd genedlaethol a threfniadol gyd Phlaid Cymru, gan iddo dreulio ei flynyddoedd cynharach mewn sawl man yn ne Cymru. Mae o'n ŵyr i Gwynfor Evans.&lt;ref&gt;Wicipedia [https://cy.wikipedia.org/wiki/Mabon_ap_Gwynfor], cyrchwyd 16.7.2021&lt;/ref&gt;<br /> <br /> {{eginyn}}<br /> ==Cyfeiriadau==<br /> {{cyfeiriadau}}<br /> [[Categori:Pobl]]<br /> [[Categori:Gwleidyddion]]</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Mabon_ap_Gwynfor&diff=11861 2021-07-15T11:08:03Z

<p>Hebog: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda &#039;Etholwyd &#039;&#039;&#039;Rhodri Mabon ap Gwynfor&#039;&#039;&#039; yn aelod Plaid Cymru o Senedd Cymru dros etholaeth Dwyfor-Meirionnydd fis Mai 2021. Mae o felly yn cynrychioli...&#039;</p> <hr /> <div>Etholwyd '''Rhodri Mabon ap Gwynfor''' yn aelod Plaid Cymru o Senedd Cymru dros etholaeth [[Dwyfor-Meirionnydd]] fis Mai 2021. Mae o felly yn cynrychioli rhan ddeheuol y cwmwd, gyda [[Siân Gwenllian]] yn cynrychioli'r rhan fwy gogleddol. Hyd y gwyddys, nid oes ganddo fwy o gysylltiad na hynny gyda'r cwmwd, er iddo ddal sawl swydd genedlaethol a threfniadol gyd Phlaid Cymru, gan iddo dreulio ei flynyddoedd cynharach mewn sawl man yn ne Cymru. Mae o'n ŵyr i Gwynfor Evans.&lt;ref&gt;Wicipedia [https://cy.wikipedia.org/wiki/Mabon_ap_Gwynfor], cyrchwyd 16.7.2021&lt;/ref&gt;<br /> <br /> {{eginyn}}<br /> ==Cyfeiriadau==<br /> {{cyfeiriadau}}<br /> [[Categori:Pobl]]<br /> [[Categori:Gwleidyddion]]</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Dwyfor-Meirionnydd&diff=11858 2021-07-15T09:58:47Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>'''Dwyfor-Meirionnydd''' yw'r enw ar etholaeth ar gyfer ethodiadau Senedd Cymru a Senedd San Steffan. Fe'i ffurfiwyd mewn pryd ar gyfer etholiadau i'r Cynulliad yn 2007 a San Steffan yn 2010. Mae'n cynnwys Meirionnydd, Llŷn, Eifionydd, a chymunedau [[Clynnog Fawr]] a [[Llanaelhaearn]] yn [[Uwchgwyrfai]]. <br /> <br /> Daliodd Dafydd Elis-Thomas sedd Cynulliad/Senedd Cymru yr etholaeth wedi ffurfio'r etholaeth yn 2007. Safodd ym mhob etholiad hyd 2016 fel ymgeisydd Plaid Cymru, ond bron yn syth ar ôl ei etholiad diwethaf ym 2016, ymddiswyddodd o Blaid Cymru gan eistedd fel aelod annibynnol, gan ei fod, meddai, yn awyddus i weld cydweithredu efo'r Blaid Lafur. Cafodd ei wneud yn ddirprwy weinidog yn fuan wedyn. Ni safodd ym 2021, ac etholwyd [[Mabon ap Gwynfor]], yr ymgeisydd Plaid Cymru, yn ei le.<br /> <br /> Dyma restr o'r aelodau seneddol San Steffan:<br /> <br /> * 2010 - 2015 Elfyn Llwyd (Plaid Cymru)<br /> * 2015 - Liz Saville-Roberts (Plaid Cymru)<br /> <br /> {{eginyn}}<br /> ==Cyfeiriadau==<br /> {{cyfeiriadau}}<br /> [[Categori:Gwleidyddiaeth]]<br /> [[Categori:Ffiniau]]</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Dafydd_Elis-Thomas&diff=11857 2021-07-15T09:56:36Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>Bu'r Dr. '''Dafydd Elis-Thomas''' (Barwn Elis-Thomas o Nant Conwy) (g.1946) yn aelod Senedd Cymru dros ran ddeheuol [[Uwchgwyrfai]], sef plwyfi [[Clynnog Fawr]] a [[Llanaelhaearn]] rhwng 2007 a 2021. Safodd yn enw Plaid Cymru ym mhob etholiad yn ystod ei yrfa wleidyddol - fel Aelod Senedd San Steffan o 1974 hyd 1992 dros etholaeth Meirionnydd (wedyn Meirionnydd Nant Conwy) ac o 1999 ymlaen fel aelod o Gynulliad Cymru dros yr un etholaeth ac wedyn etholaeth newydd [[Dwyfor-Meirionnydd]]. Mae'n aelod o Dŷ'r Arglwyddi, ar ôl derbyn teitl &quot;Barwn&quot; ym 1993.<br /> <br /> Yn fuan wedi etholiad 2016 fe gyhoeddodd na allai wasanaethu fel aelod o Blaid Cymru gan nad oedd y Blaid yn awyddus i gydweithredu gyda Llywodraeth Lafur y Senedd, ond fe barhaodd i eistedd fel Annibynnwr yn y Senedd, penderfyniad a berodd ddicter a siom ymysg llawer o'i gefnogwyr. Ymddiswyddodd o Blaid Cymru, a chyn bo hir fe'i dyrchafwyd yn ddirprwy weinidog dros Ddiwylliant, Chwaraeon a Thwristiaeth. Ar ôl dwys ystyriaeth, meddid, fe benderfynodd na fyddai'n amddiffyn ei sedd yn etholiad 2021, ac etholwyd ymgeisydd Plaid Cymru, [[Mabon ap Gwynfor]] yn ei le.<br /> <br /> Beth bynnag ei gyfraniad ehangach i fywyd cyhoeddus a gwleidyddol Cymru, teg yw dweud mai ymylol oedd effaith cynrychiolaeth Dafydd Elis-Thomas ar Uwchgwyrfai a hynny, mae'n debyg, yn anorfod ag ystyried maint ei etholaeth. <br /> <br /> Bu'n weithgar ym mywyd cyhoeddus Cymru mewn sawl ffordd - yn eu mysg Llywydd cyntaf y Cynulliad, cadeirydd Bwrdd yr Iaith a Llywydd Prifysgol Bangor. Gan nad yw'r pethau hyn yn ganolog i hanes Uwchgwyrfai, cyfeirir y rhai sydd â diddordeb i dudalennau Wicipedia.&lt;ref&gt;Wicipedia [https://cy.wikipedia.org/wiki/Dafydd_Elis-Thomas], cyrchwyd 16.7.2021; gwybodaeth bersonol&lt;/ref&gt;<br /> <br /> {{eginyn}}<br /> ==Cyfeiriadau==<br /> {{cyfeiriadau}}<br /> [[Categori:Gwleidyddion]]<br /> [[Categori:Pobl]]</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Dafydd_Elis-Thomas&diff=11856 2021-07-15T09:55:07Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>Bu'r Dr. '''Dafydd Elis-Thomas''' (Barwn Elis-Thomas o Nant Conwy) (g.1946) yn aelod Senedd Cymru dros ran ddeheuol [[Uwchgwyrfai]], sef plwyfi [[Clynnog Fawr]] a [[Llanaelhaearn]] rhwng 2007 a 2021. Safodd yn enw Plaid Cymru ym mhob etholiad yn ystod ei yrfa wleidyddol - fel Aelod Senedd San Steffan o 1974 hyd 1992 dros etholaeth Meirionnydd (wedyn Meirionnydd Nant Conwy) ac o 1999 ymlaen fel aelod o Gynulliad Cymru dros yr un etholaeth ac wedyn etholaeth newydd Dwyfor Meirionnydd. Mae'n aelod o Dŷ'r Arglwyddi, ar ôl derbyn teitl &quot;Barwn&quot; ym 1993.<br /> <br /> Yn fuan wedi etholiad 2016 fe gyhoeddodd na allai wasanaethu fel aelod o Blaid Cymru gan nad oedd y Blaid yn awyddus i gydweithredu gyda Llywodraeth Lafur y Senedd, ond fe barhaodd i eistedd fel Annibynnwr yn y Senedd, penderfyniad a berodd ddicter a siom ymysg llawer o'i gefnogwyr. Ymddiswyddodd o Blaid Cymru, a chyn bo hir fe'i dyrchafwyd yn ddirprwy weinidog dros Ddiwylliant, Chwaraeon a Thwristiaeth. Ar ôl dwys ystyriaeth, meddid, fe benderfynodd na fyddai'n amddiffyn ei sedd yn etholiad 2021, ac etholwyd ymgeisydd Plaid Cymru, [[Mabon ap Gwynfor]] yn ei le.<br /> <br /> Beth bynnag ei gyfraniad ehangach i fywyd cyhoeddus a gwleidyddol Cymru, teg yw dweud mai ymylol oedd effaith cynrychiolaeth Dafydd Elis-Thomas ar Uwchgwyrfai a hynny, mae'n debyg, yn anorfod ag ystyried maint ei etholaeth. <br /> <br /> Bu'n weithgar ym mywyd cyhoeddus Cymru mewn sawl ffordd - yn eu mysg Llywydd cyntaf y Cynulliad, cadeirydd Bwrdd yr Iaith a Llywydd Prifysgol Bangor. Gan nad yw'r pethau hyn yn ganolog i hanes Uwchgwyrfai, cyfeirir y rhai sydd â diddordeb i dudalennau Wicipedia.&lt;ref&gt;Wicipedia [https://cy.wikipedia.org/wiki/Dafydd_Elis-Thomas], cyrchwyd 16.7.2021; gwybodaeth bersonol&lt;/ref&gt;<br /> <br /> {{eginyn}}<br /> ==Cyfeiriadau==<br /> {{cyfeiriadau}}<br /> [[Categori:Gwleidyddion]]<br /> [[Categori:Pobl]]</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Dafydd_Elis-Thomas&diff=11855 2021-07-15T09:54:47Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>Bu'r Dr. '''Dafydd Elis-Thomas''' (Barwn Elis-Thomas o Nant Conwy) (g.1946) yn aelod Senedd Cymru dros ran ddeheuol [[Uwchgwyrfai]], sef plwyfi [[Clynnog Fawr]] a [[Llanaelhaearn]] rhwng 2007 a 2021. Safodd yn enw Plaid Cymru ym mhob etholiad yn ystod ei yrfa wleidyddol - fel Aelod Senedd San Steffan o 1974 hyd 1992 dros etholaeth Meirionnydd (wedyn Meirionnydd Nant Conwy) ac o 1999 ymlaen fel aelod o Gynulliad Cymru dros yr un etholaeth ac wedyn etholaeth newydd Dwyfor Meirionnydd. Mae'n aelod o Dŷ'r Arglwyddi, ar ôl derbyn teitl &quot;Barwn&quot; ym 1993.<br /> <br /> Yn fuan wedi etholiad 2016 fe gyhoeddodd na allai wasanaethu fel aelod o Blaid Cymru gan nad oedd y Blaid yn awyddus i gydweithredu gyda Llywodraeth Lafur y Senedd, ond fe barhaodd i eistedd fel Annibynnwr yn y Senedd, penderfyniad a berodd ddicter a siom ymysg llawer o'i gefnogwyr. Ymddiswyddodd o Blaid Cymru, a chyn bo hir fe'i dyrchafwyd yn ddirprwy weinidog dros Ddiwylliant, Chwaraeon a Thwristiaeth. Ar ôl dwys ystyriaeth, meddid, fe benderfynodd na fyddai'n amddiffyn ei sedd yn etholiad 2021, ac etholwyd ymgeisydd Plaid Cymru, [[Mabon ap Gwynfor]] yn ei le.<br /> <br /> Beth bynnag ei gyfraniad ehangach i fywyd cyhoeddus a gwleidyddol Cymru, teg yw dweud mai ymylol oedd effaith cynrychiolaeth Dafydd Elis-Thomas ar Uwchgwyrfai a hynny, mae'n debyg, yn anorfod ag ystyried maint ei etholaeth. <br /> <br /> Bu'n weithgar ym mywyd cyhoeddus Cymru mewn sawl ffordd - yn eu mysg Llywydd cyntaf y Cynulliad, cadeirydd Bwrdd yr Iaith a Llywydd Prifysgol Bangor. Gan nad yw'r pethau hyn yn ganolog i hanes Uwchgwyrfai, cyfeirir y rhai sydd â diddordeb i dudalenni Wicipedia.&lt;ref&gt;Wicipedia [https://cy.wikipedia.org/wiki/Dafydd_Elis-Thomas], cyrchwyd 16.7.2021; gwybodaeth bersonol&lt;/ref&gt;<br /> <br /> {{eginyn}}<br /> ==Cyfeiriadau==<br /> {{cyfeiriadau}}<br /> [[Categori:Gwleidyddion]]<br /> [[Categori:Pobl]]</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Dafydd_Elis-Thomas&diff=11854 2021-07-15T09:53:59Z

<p>Hebog: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda &#039;Bu&#039;r Dr. &#039;&#039;&#039;Dafydd Elis-Thomas&#039;&#039;&#039; (Barwn Elis-Thomas o Nant Conwy) (g.1946) yn aelod Senedd Cymru dros ran ddeheuol Uwchgwyrfai, sef plwyfi Clynnog...&#039;</p> <hr /> <div>Bu'r Dr. '''Dafydd Elis-Thomas''' (Barwn Elis-Thomas o Nant Conwy) (g.1946) yn aelod Senedd Cymru dros ran ddeheuol [[Uwchgwyrfai]], sef plwyfi [[Clynnog Fawr]] a [[Llanaelhaearn]] rhwng 2007 a 2021. Safodd yn enw Plaid Cymru ym mhob etholiad yn ystod ei yrfa wleidyddol - fel Aelod Senedd San Steffan o 1974 hyd 1992 dros etholaeth Meirionnydd (wedyn Meirionnydd Nant Conwy) ac o 1999 ymlaen fel aelod o Gynulliad Cymru dros yr un etholaeth ac wedyn etholaeth newydd Dwyfor Meirionnydd. Mae'n aelod o Dŷ'r Arglwyddi, ar ôl derbyn teitl &quot;Barwn&quot; ym 1993.<br /> <br /> Yn fuan wedi etholiad 2016 fe gyhoeddodd na allai wasanaethu fel aelod o Blaid Cymru gan nad oedd y Blaid yn awyddus i gydweithredu gyda Llywodraeth Lafur y Senedd, ond fe barhaodd i eistedd fel Annibynnwr yn y Senedd, penderfyniad a berodd ddicter a siom ymysg llawer o'i gefnogwyr. Ymddiswyddodd o Blaid Cymru, a chyn bo hir fe'i dyrchafwyd yn ddirprwy weinidog dros Ddiwylliant, Chwaraeon a Thwristiaeth. Ar ôl dwys ystyriaeth, meddid, fe benderfynodd na fyddai'n amddiffyn ei sedd yn etholiad 2021, ac etholwyd ymgeisydd Plaid Cymru, [[Mabon ap Gwynfor]] yn ei le.<br /> <br /> Beth bynnag ei gyfraniad ehangach i fywyd cyhoeddus a gwleidyddol Cymru, teg yw dweud mai ymylol oedd effaith cynrychiolaeth Dafydd Elis-Thomas ar Uwchgwyrfai a hynny, mae'n debyg, yn anorfod ag ystyried maint ei etholaeth. <br /> <br /> Bu'n weithgar ym mywyd cyhoeddus Cymru mewn sawl ffordd - yn eu mysg Llywydd cyntaf y Cynulliad, cadeirydd Bwrdd yr Iaith a Llywydd Prifysgol Bangor. Gan nad yw'r pethau hyn yn ganolog i hanes Uwchgwyrfai, cyfeirir y rhai sydd â diddordeb i dudalenni Wicipedia.&lt;ref&gt;Wicipedia [https://cy.wikipedia.org/wiki/Dafydd_Elis-Thomas], cyrchwyd 16.7.2021; gwybodaeth bersonol&lt;/ref&gt;<br /> <br /> {{eginyn}}<br /> ==Cyfeiriadau==<br /> {{cyfeiriadau}}<br /> [[Categori:Gwleidyddion]]</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Teulu%27r_Darbishires&diff=10804 2021-02-12T16:09:01Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>Patriarch teulu cefnog a dylanwadol y '''Darbishires''', fu'n rheoli chwareli ithfaen [[Trefor]] a Phenmaen-mawr am flynyddoedd maith, oedd Samuel Dukinfield Darbishire, gŵr Mary (''nee Blackmore''). Priodwyd y ddau 10 Hydref 1825. Ganwyd Samuel ar yr 28ain o Chwefror 1796 yn Bolton-le-Moors, swydd Gaerhirfryn yn Lloegr, yn fab i Robert a Sarah Kay Darbishire (1774-1817). Roedd Robert Darbishire (1769-1840) yn fab i James Darbishire (1729-1790) ac Anne Dukinfield (1732-1802), a'r James hwn yn fab i Samuel Darbishire (1695-1748) a Rebecca Crompton (? - 1737).<br /> <br /> Roedd S.D.D. yn gyfreithiwr llwyddiannus a chefnog yn ninas Manceinion ac yn gyfreithiwr Cwmni Rheilffyrdd Caer a Chaergybi,a Swyddi Caerhirfryn ac Efrog. Roedd â chefndir teuluol mewn cloddio am lechi yng Nghymru. Yn grefyddol, Undodwr ydoedd ac yn un o ymddiriedolwyr Capel Cross Street ym Manceinion. Dyna pryd a phle y daeth yn gyfaill mynwesol i William Gaskell. Bu'n un o sylfaenwyr allweddol Coleg Newydd Manceinion yn ogystal ag Athenaeum Manceinion sydd heddiw'n rhan o Oriel Gelf Dinas Manceinion. Trigai'r teulu yn Greenheyes. Samuel oedd sefydlydd ac adeiladydd Ysgol Chorlton ym 1836.<br /> <br /> Enillodd ei fab hynaf, Robert Dukinfield, ryddfraint Dinas Manceinion ym 1899 am ei waith dyngarol. Trwy etifeddu rhan o gyfoeth Syr Joseph Whitworth, fe sefydlodd Robert Barc ac Oriel Gelf Whitworth, a sefydlodd ei wraig, Harriet, y ''Manchester High School for Girls''. Trigai Robert a Harriet ym Mharc Fictoria.<br /> <br /> Ffrind mynwesol i wraig Samuel, oedd Elizabeth Gaskell, y nofelydd poblogaidd a gwraig William Gaskell, a byddai'r pedwar yn treulio gwyliau'n aml gyda'i gilydd yn Llundain neu yn ail gartref y Darbishires 'yn y wlad'. Y tŷ hwn oedd Pendyffryn, Dwygyfylchi, rhwng Penmaen-mawr a Chonwy. <br /> <br /> Bu farw yng Nghonwy ar y 5ed o Awst, 1870, a'i gladdu yn Eglwys Dwygyfylchi.<br /> <br /> Cafodd Samuel a Mary 13 o blant :<br /> <br /> PLANT EU GŴYR/GWRAGEDD<br /> Robert Dukinfield 1826-1908 Harriet Ann Cobb<br /> Marianne 1827-1853 Edward Rigby<br /> William Arthur 1829-1916 Ellen Taylor<br /> Russel 1830-1831 marw'n faban<br /> Vernon 1832-1878 Marie Biller<br /> Louisa 1834-1911 Samuel Smith Travers <br /> Emily 1836-1837 marw'n faban<br /> Emily 1837-1857 marw'n ifanc<br /> Sarah Agnes 1839-1917 dibriod<br /> Francis 1841-1881 Elsa Kate Todhunter<br /> CHARLES HENRY 1844-1929 Mary Lillian Eckersley<br /> Samuel Dukinfield 1846-1892 Florence Eckersley<br /> Mary 1847-1848 marw'n faban<br /> <br /> [[Charles Henry Darbishire]], yr unfed plentyn ar ddeg, yw'r gŵr sydd â chysylltiad allweddol â phentref Trefor (yn dad i [[Charles Stephen Darbishire]], [[Plas yr Eifl]]). Dyma'i deulu o :<br /> <br /> RHIENI <br /> CHARLES HENRY DARBISHIRE MARY LILIAN ECKERSLEY<br /> <br /> PLANT GŴYR/GWRAGEDD<br /> Charles William 1875-1925 (50) Fanny Davidson<br /> Henry Watkin 1880-1964 (83) Blossom Severs<br /> Harold Dukinfield 1881-1951 (70) Hester Elizabeth Bright<br /> Hugh Charles 1885-1963 (78) Kathleen Isabel Priestman<br /> Charles Stephen 1886-1971 (85) Evangeline Priestman<br /> Mary Lilian 1876-1956 (80) Graeme Hamilton<br /> Louisa 1878-1972 (94) Elliot Dunville Herman<br /> Ada 1883-197? David Kerr<br /> <br /> Dau frawd o deulu Cyrnol C.H.Darbishire ddaeth i fyw i Drefor a'r cyffiniau oedd Hugh Charles (Hughie) a Charles Steven (Stufn Darbi neu'r Hen Ddarbi ar dafod leferydd yn Nhrefor), gyda'r olaf yn Reolwr Cyffredinol Chwarel yr Eifl, Trefor, o 1918 hyd 1948. Trigai ym Mhlas yr Eifl, Trefor, a ddaeth, ganol y 1970au, yn dŷ tafarn a bwyty. Bu C.S.Darbishire yn ffermio Elernion a Nant Bach (dan ofal hwsmon) o ddechrau'r 50au ymlaen, dwy fferm deuluol yn Nhrefor.<br /> <br /> Roedd y ddau frawd wedi priodi dwy chwaer, Kathleen ac Eva, fel y gwelir uchod.<br /> <br /> Diarddelwyd Hughie Darbishire gan y teulu oherwydd ei fod yn heddychwr brwd, ac yn ffrind mynwesol i George M.Ll.Davies, y Crynwr a'r heddychwr adnabyddus Roedd GMLlD yn ŵyr i'r pregethwr mawr, y Parchedig John Jones, Tal-y-sarn, ac yn frawd i John Glyn Davies, awdur Cerddi Portin-llaen a Cherddi Huw Puw. Yn wir, bu George yn byw am gyfnod gyda theulu Hughie Darbishire ym Moelfre Mawr a Maes Cwm, Llanaelhaearn. Merch i HD oedd Beryl Owen, Trefor, un o'r merched cyntaf un yng Nghymru i gystadlu mewn Rasus Cŵn Defaid. <br /> <br /> [[Categori:Pobl]]</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Teulu%27r_Darbishires&diff=10794 2021-02-12T14:51:21Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>Patriarch teulu cefnog a dylanwadol y Darbishires, fu'n rheoli chwareli ithfaen Trefor a Phenmaen-mawr am flynyddoedd maith, oedd Samuel Dukinfield Darbishire, gŵr Mary (''nee Blackmore''). Priodwyd y ddau 10 Hydref 1825. Ganwyd Samuel ar yr 28ain o Chwefror 1796 yn Bolton-le-Moors, swydd Gaerhirfryn yn Lloegr, yn fab i Robert a Sarah Kay Darbishire (1774-1817). Roedd Robert Darbishire (1769-1840) yn fab i James Darbishire (1729-1790) ac Anne Dukinfield (1732-1802), a'r James hwn yn fab i Samuel Darbishire (1695-1748) a Rebecca Crompton (? - 1737).<br /> <br /> Roedd S.D.D. yn gyfreithiwr llwyddiannus a chefnog yn ninas Manceinion ac yn gyfreithiwr Cwmni Rheilffyrdd Caer a Chaergybi,a Swyddi Caerhirfryn ac Efrog. Roedd â chefndir teuluol mewn cloddio am lechi yng Nghymru. Yn grefyddol, Undodwr ydoedd ac yn un o ymddiriedolwyr Capel Cross Street ym Manceinion. Dyna pryd a phle y daeth yn gyfaill mynwesol i William Gaskell. Bu'n un o sylfaenwyr allweddol Coleg Newydd Manceinion yn ogystal ag Athenaeum Manceinion sydd heddiw'n rhan o Oriel Gelf Dinas Manceinion. trigai'r teulu yn Greenheyes. Samuel oedd sefydlydd ac adeiladydd Ysgol Chorlton ym 1836.<br /> <br /> Enillodd ei fab hynaf, Robert Dukinfield, ryddfraint Dinas Manceinion ym 1899 am ei waith dyngarol. Trwy etifeddu rhan o gyfoeth Syr Joseph Whitworth, fe sefydlodd Robert Barc ac Oriel Gelf Whitworth, a sefydlodd ei wraig, Harriet, y ''Manchester High School for Girls''. Trigai Robert a Harriet ym Mharc Fictoria.<br /> <br /> Ffrind mynwesol i wraig Samuel, oedd Elizabeth Gaskell, y nofelydd poblogaidd a gwraig William Gaskell, a byddai'r pedwar yn treulio gwyliau'n aml gyda'i gilydd yn Llundain neu yn ail gartref y Darbishires 'yn y wlad'. Y tŷ hwn oedd Pendyffryn, Dwygyfylchi, rhwng Penmaen-mawr a Chonwy. <br /> <br /> Bu farw yng Nghonwy ar y 5ed o Awst, 1870, a'i gladdu yn Eglwys Dwygyfylchi.<br /> <br /> Cafodd Samuel a Mary 13 o blant :<br /> <br /> PLANT EU GWRAGEDD<br /> Robert Dukinfield 1826-1908 Harriet Ann Cobb<br /> Marianne 1827-1853 Edward Rigby<br /> William Arthur 1829-1916 Ellen Taylor<br /> Russel 1830-1831 marw'n faban<br /> Vernon 1832-1878 Marie Biller<br /> Louisa 1834-1911 Samuel Smith Travers <br /> Emily 1836-1837 marw'n faban<br /> Emily 1837-1857 marw'n ifanc<br /> Sarah Agnes 1839-1917 dibriod<br /> Francis 1841-1881 Elsa Kate Todhunter<br /> CHARLES HENRY !844-1929 Mary Lillian Eckersley<br /> Samuel Dukinfield 1846=1892 Florence Eckersley<br /> Mary 1847-1848 marw'n faban<br /> <br /> Charles Henry Darbishire, yr unfed plentyn ar ddaeg, yw'r gŵr sydd â chysylltiad allweddol â phentref Trefor (yn dad i Charles Stephen Darbishire, Plas yr Eifl)' Dyma'i deulu o :<br /> <br /> RHIENI <br /> CHARLES HENRY DARBISHIRE MARY LILIAN ECKERSLEY<br /> <br /> PLANT GWRAGEDD<br /> Charles William 1875-1925 (50) Fanny Davidson<br /> Henry Watkin 1880-1964 (83) Blossom Severs<br /> Harold Dukinfield 1881-1951 (70) Hester Elizabeth Bright<br /> Hugh Charles 1885-1963 (78) Kathleen Isabel Priestman<br /> Charles Stephen 1886-1971 (85) Evangeline Priestman<br /> Mary Lilian 1876-1956 (80) Graeme Hamilton<br /> Louisa 1878-1972 (94) Elliot Dunville Herman<br /> Ada 1883-197? David Kerr</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Teulu%27r_Darbishires&diff=10793 2021-02-12T14:47:34Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>Patriarch teulu cefnog a dylanwadol y Darbishires, fu'n rheoli chwareli ithfaen Trefor a Phenmaen-mawr am flynyddoedd maith, oedd Samuel Dukinfield Darbishire, gŵr Mary (''nee Blackmore''). Priodwyd y ddau 10 Hydref 1825. Ganwyd Samuel ar yr 28ain o Chwefror 1796 yn Bolton-le-Moors, swydd Gaerhirfryn yn Lloegr, yn fab i Robert a Sarah Kay Darbishire (1774-1817). Roedd Robert Darbishire (1769-1840) yn fab i James Darbishire (1729-1790) ac Anne Dukinfield (1732-1802), a'r James hwn yn fab i Samuel Darbishire (1695-1748) a Rebecca Crompton (? - 1737).<br /> <br /> Roedd S.D.D. yn gyfreithiwr llwyddiannus a chefnog yn ninas Manceinion ac yn gyfreithiwr Cwmni Rheilffyrdd Caer a Chaergybi,a Swyddi Caerhirfryn ac Efrog. Roedd â chefndir teuluol mewn cloddio am lechi yng Nghymru. Yn grefyddol, Undodwr ydoedd ac yn un o ymddiriedolwyr Capel Cross Street ym Manceinion. Dyna pryd a phle y daeth yn gyfaill mynwesol i William Gaskell. Bu'n un o sylfaenwyr allweddol Coleg Newydd Manceinion yn ogystal ag Athenaeum Manceinion sydd heddiw'n rhan o Oriel Gelf Dinas Manceinion. trigai'r teulu yn Greenheyes. Samuel oedd sefydlydd ac adeiladydd Ysgol Chorlton ym 1836.<br /> <br /> Enillodd ei fab hynaf, Robert Dukinfield, ryddfraint Dinas Manceinion ym 1899 am ei waith dyngarol. Trwy etifeddu rhan o gyfoeth Syr Joseph Whitworth, fe sefydlodd Robert Barc ac Oriel Gelf Whitworth, a sefydlodd ei wraig, Harriet, y ''Manchester High School for Girls''. Trigai Robert a Harriet ym Mharc Fictoria.<br /> <br /> Ffrind mynwesol i wraig Samuel, oedd Elizabeth Gaskell, y nofelydd poblogaidd a gwraig William Gaskell, a byddai'r pedwar yn treulio gwyliau'n aml gyda'i gilydd yn Llundain neu yn ail gartref y Darbishires 'yn y wlad'. Y tŷ hwn oedd Pendyffryn, Dwygyfylchi, rhwng Penmaen-mawr a Chonwy. <br /> <br /> Bu farw yng Nghonwy ar y 5ed o Awst, 1870, a'i gladdu yn Eglwys Dwygyfylchi.<br /> <br /> Cafodd Samuel a Mary 13 o blant :<br /> <br /> PLANT EU GWRAGEDD<br /> <br /> Robert Dukinfield 1826-1908 Harriet Ann Cobb<br /> <br /> Marianne 1827-1853 Edward Rigby<br /> <br /> William Arthur 1829-1916 Ellen Taylor<br /> <br /> Russel 1830-1831 marw'n faban<br /> <br /> Vernon 1832-1878 Marie Biller<br /> <br /> Louisa 1834-1911 Samuel Smith travers<br /> <br /> Emily 1836-1837 marw'n faban<br /> <br /> Emily 1837-1857 marw'n ifanc<br /> <br /> Sarah Agnes 1839-1917 dibriod<br /> <br /> Francis 1841-1881 Elsa Kate Todhunter<br /> <br /> CHARLES HENRY !844-1929 Mary Lillian Eckersley<br /> <br /> Samuel Dukinfield 1846=1892 Florence Eckersley<br /> <br /> Mary 1847-1848 marw'n faban<br /> <br /> Charles Henry Darbishire, yr unfed plentyn ar ddaeg, yw'r gŵr sydd â chysylltiad allweddol â phentref Trefor (yn dad i Charles Stephen Darbishire, Plas yr Eifl)' Dyma'i deulu o :<br /> <br /> RHIENI <br /> CHARLES HENRY DARBISHIRE MARY LILIAN ECKERSLEY<br /> <br /> PLANT GWRAGEDD<br /> Charles William 1875-1925 (50) Fanny Davidson<br /> Henry Watkin 1880-1964 (83) Blossom Severs<br /> Harold Dukinfield 1881-1951 (70) Hester Elizabeth Bright<br /> Hugh Charles 1885-1963 (78) Kathleen Isabel Priestman<br /> Charles Stephen 1886-1971 (85) Evangeline Priestman<br /> Mary Lilian 1876-1956 (80) Graeme Hamilton<br /> Louisa 1878-1972 (94) Elliot Dunville Herman<br /> Ada 1883-197? David Kerr</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=C.H._Darbishire&diff=10792 2021-02-12T14:29:34Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>Roedd y Cyrnol '''Charles Henry Darbishire''' (1844-1929) yn un o reolwyr a pherchnogion Cwmni Penmaenmawr ac Ithfaen Cymreig Cyf (Penmaenmawr and Welsh Granite Company Ltd.). Fe'i ganed i deulu Undodaidd ym Manceinion, ac roedd ei dad yn gyfreithiwr i Gwmni Rheilffordd Caer a Chaergybi. Fe'i ganwyd yn Embden Street, Manceinion ar y 9fed o Fai, 1844. Roedd [[W.A. Darbishire]], perchennog [[Chwareli Pen-y-orsedd]] yn frawd iddo. <br /> <br /> Bu cysylltiad rhwng chwareli Penmaenmawr ac ardal [[Trefor]] ers i [[Samuel Holland]] agor Chwarel y Gwylwyr yn y 1830-1840au, gan gyflogi gweithwyr o chwareli Penmaenmawr ar y dechrau. <br /> <br /> Ym 1878, cymerodd teulu Darbishire chwareli Penmaenmawr drosodd trwy brynu Ystad Pendyffryn, Dwygyfylchi, lle roeddynt wedi byw er 1854. Cymerodd y Cyrnol C.H. Darbishire y swydd o reolwr y chwarel. Roedd ganddo gymwysterau priodol gan ei fod wedi bod yn brentis Peiriannydd Sifil gyda'r cwmni a oedd yn adeiladu Rheilffordd Mynydd Genis rhwng Ffrainc a'r Eidal. Cynyddodd gweithgaredd y chwareli o'r flwyddyn honno. Roedd gan y teulu ddwy chwarel - Graiglwyd, neu'r Hen Chwarel dan Darbishire ei hun, a Chwarel Penmaenmawr. Parhaodd y rhain i fod dan reolaeth y teulu ei hun hyd at 1911 pan ffurfiwyd cwmni newydd ar gyfer chwareli ithfaen Penmaenmawr a Threfor, sef y ''Penmaenmawr &amp; Welsh Granite Co. Ltd''. Bu hwn dan gadeiryddiaeth y Cyrnol Darbishire hyd ei farwolaeth ym 1929.&lt;ref&gt;Haydn Mather, rhagymadrodd i restr o ddogfennau Chwarel Penmaenmawr, 2007&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Ym Mhenmaenmawr, fodd bynnag, y treuliodd C.H. Darbishire ei oes, i ddechrau ym Mhendyffryn, ac wedyn ym Mhlas Mawr. Roedd y teulu'n weithgar iawn fel noddwyr achosion da cymunedol yn y cylch, gan godi neuadd ac ysgol, a bu'r Cyrnol yn aelod o Gyngor Sir Gaernarfon am 25 mlynedd. Mynychai wasanaeth Saesneg gynhelid yng nghapel bychan Horeb, Dwygyfylchi, oedd yn rhan o ofalaeth yr enwog Edward Stephen (Tanymarian). Fel cyn-filwr bu'n gefnogwr brwd i'r Fyddin Diriogaethol (y &quot;Territorials&quot;). Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, ac yntau erbyn hynny'n 70 oed, ceisiodd ail-ymuno â'r Fyddin ac, ar ôl cael ei wrthod gartref, teithiodd i'r Aifft a cheisio ymuno yn y fan honno - ond fe'i gwrthodwyd drachefn! Roedd hefyd yn gefnogwr brwd i Fudiad y Sgowtiaid, a hynny'n deillio efallai o'i ddiddordebau milwrol. Roedd yn gapten cyntaf Clwb Golff Penmaenmawr, ac yn aelod brwd o'r Clwb Miwsig lleol. Fe'i hystyrid yn gyflogwr teg oedd â diddordeb byw yn ei weithlu. Yn ôl ei gofiant, dyn plaen ei dafod a hynod ymarferol ydoedd. <br /> <br /> Ysgrifennwyd cerdd goffa Saesneg iddo gan neb llai na Cynan (a oedd yn weinidog ym Mhenmaenmawr bryd hynny), lle disgrifir yr hen Gyrnol yn cyrraedd y nefoedd ac yn bur anfodlon ystyried derbyn tragwyddoldeb o orffwys a chanu'r delyn yno!&lt;ref&gt;''Welsh Outlook&quot;, Cyf.xvii, rhif 10, (1930), tt.268-70&lt;/ref&gt;:<br /> When they brought him his golden lyre,<br /> The Colonel reached for his hat:<br /> &quot;I had rather go straight to the fire<br /> Than strum on a thing like that.&quot;<br /> <br /> Bu un mab iddo, Charles William Darbishire (1875-1925), yn aelod seneddol Rhyddfrydol yn Wiltshire, 1922-5. Cyn hynny, roedd wedi bod yn ddyn busnes yn Singapôr a Malaya.&lt;ref&gt;Erthygl Wikipedia ar Charles Darbishire, [https://en.wikipedia.org/wiki/Charles_Darbishire], cyrchwyd 22.01.2021&lt;/ref&gt; Ei fab ieuengaf, [[Charles Stephen Darbishire]] oedd rheolwr [[Chwarel yr Eifl]] o 1918 hyd 1946.<br /> <br /> <br /> Collodd CHD ei wraig, Mary Lilian (''nee'' Eckersley) ar yr 20fed o Ragfyr, 1927. Buont yn briod am 52 mlynedd. Bu farw'r Cyrnol ei hun ar y 23ain o Ragfyr, 1929, yn 85 oed. Claddwyd y ddau ohonynt ym mynwent Dwygyfylchi.<br /> <br /> Collodd Cynan druan ei ben yn lân pan gyfansoddodd ei farwnad Saesneg ugain pennill ''IN MEMORIAM'' ar farwolaeth Cyrnol Darbishire, marwnad ryfedd dros ben o law gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd. Sonia, yn gwbl anysgrythurol, am y Tad a'r Mab yn bwriadu adeiladu ffordd newydd o'r nefoedd i uffern, gyda'r amcan o achub y rhai hynny oedd wedi eu condemnio i Uffern! Rhaid fyddai cael arbenigedd y Cyrnol, i gyflawni hynny!<br /> <br /> But the King and his Son they would sally<br /> To rescue those spirits in pain ;<br /> And they look for a good Roadmaker, <br /> That can make rough places plain,<br /> <br /> To pave a way for their Chariot,<br /> And a way for the children of hate<br /> To march in the Royal Triumph,<br /> When the crooked has been made straight.<br /> <br /> Then the old man's face flashed glory<br /> As he winked at St. Peter's smile ;<br /> They can keep their blessed harpstrings,<br /> But this is a job worth while.<br /> <br /> So give me my old Welsh quarrymen,<br /> - All that in Heaven do dwell,<br /> And give me your Holy Dynamite,<br /> And we'll blast you a road to Hell.<br /> <br /> And we'll pave with Eternal Granite ;<br /> - You shall hear our sledgehammers ring,<br /> Till the Desert carries a Highway<br /> For the Chariot of the King !<br /> . . . . . . . . . . . . <br /> <br /> And I saw him march out his workmen<br /> With theodolite and sword,<br /> Still on his grand old mission,<br /> - Preparing the Way of the Lord.''<br /> <br /> <br /> <br /> {{eginyn}}<br /> ==Cyfeiriadau==<br /> {{cyfeiriadau}}<br /> [[Categori:Pobl]]<br /> [[Categori:Asiantwyr a rheolwyr chwareli]]<br /> [[Categori:Peirianwyr]]</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=C.H._Darbishire&diff=10791 2021-02-12T13:51:33Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>Roedd y Cyrnol '''Charles Henry Darbishire''' (1844-1929) yn un o reolwyr a pherchnogion Cwmni Penmaenmawr ac Ithfaen Cymreig Cyf (Penmaenmawr and Welsh Granite Company Ltd.). Fe'i ganed i deulu Undodaidd ym Manceinion, ac roedd ei dad yn gyfreithiwr i Gwmni Rheilffordd Caer a Chaergybi. Fe'i ganwyd yn Embden Street, Manceinion ar y 9fed o Fai, 1844. Roedd [[W.A. Darbishire]],perchennog [[Chwareli Pen-y-orsedd]] yn frawd iddo. <br /> <br /> Bu cysylltiad rhwng chwareli Penmaenmawr ac ardal [[Trefor]] ers i [[Samuel Holland]] agor Chwarel y Gwylwyr yn y 1840au, gan gyflogi gweithwyr o chwareli Penmaenmawr ar y dechrau. <br /> <br /> Ym 1878, cymerodd teulu Darbishire chwareli Penmaenmawr drosodd wrth iddynt brynu Ystad Pendyffryn, Dwygyfylchi, lle roeddynt wedi byw ers 1854. Cymerodd y Cyrnol C.H. Darbishire y swydd o reolwr y chwarel. Roedd ganddo gymwysterau priodol gan ei fod wedi bod yn brentis Peirianneg Sifil gyda'r cwmni a oedd yn adeiladu Rheilffordd Mynydd Genis rhwng Ffrainc a'r Eidal. Cynyddodd gweithgaredd y chwareli o'r flwyddyn honno; roedd dwy chwarel gan y teulu: Graiglwyd, neu'r Hen Chwarel dan Darbishire ei hun, a Chwarel Penmaenmawr. Parhaodd y rhain i fod dan reolaeth y teulu ei hun hyd nes 1911 pan ffurfiwyd cwmni newydd ar gyfer chwareli ithfaen Penmaenmawr a Threfor, sef y ''Penmaenmawr &amp; Welsh Granite Co. Ltd''. Bu hwn dan gadeiryddiaeth y Cyrnol Darbishire hyd ei farwolaeth ym 1929.&lt;ref&gt;Haydn Mather, rhagymadrodd i restr o ddogfennau Chwarel Penmaenmawr, 2007&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Ym Mhenmaenmawr, fodd bynnag, y treuliodd C.H. Darbishire ei oes, i ddechrau ym Mhendyffryn, ac wedyn yn Plas Mawr. Roedd y teulu'n weithgar iawn fel noddwyr achosion da cymunedol yn y cylch, gan godi neuadd ac ysgol, a bu'r Cyrnol yn aelod o Gyngor Sir Gaernarfon am 25 mlynedd. Mynychai wasanaeth Saesneg gynhelid yng nghapel bychan Horeb, Dwygyfylchi, oedd yn rhzan o ofalaeth yr enwog Edward Stephen (Tanymarian). Fel cyn-filwr bu'n gefnogwr brwd i'r Fyddin-wrth-gefn (y &quot;Territorials&quot;). Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, ac yntau erbyn hynny'n 70 oed, ceisiodd ail-ymuno â'r fyddin ac, ar ôl cael ei wrthod gartref, teithiodd i'r Aifft a cheisio ymuno yn y fan honno - ond fe'i gwrthodwyd drachefn! Roedd hefyd yn gefnogwr brwd i Fudiad y Sgowtiaid, a hynny'n deillio efallai o'i ddiddordebau milwrol. Roedd yn gapten cyntaf Clwb Golff Penmaenmawr, ac yn aelod brwd o'r Clwb Miwsig lleol. Fe'i hystyrid yn gyflogwr teg a oedd â diddordeb byw yn ei weithlu. Yn ôl ei gofiant, dyn plaen ei dafod a hynod ymarferol ydoedd. Ysgrifennwyd cerdd goffa Saesneg iddo gan neb llai na Cynan (a oedd yn weinidog ym Mhenmaenmawr bryd hynny), lle disgrifir yr hen Gyrnol yn cyrraedd y nefoedd ac yn bur anfodlon ystyried tragwyddoldeb o orffwys a chanu'r delyn yno!&lt;ref&gt;''Welsh Outlook&quot;, Cyf.xvii, rhif 10, (1930), tt.268-70&lt;/ref&gt;:<br /> When they brought him his golden lyre,<br /> The Colonel reached for his hat;<br /> &quot;I had rather go straight to the fire<br /> Than strum on a thing like that.&quot;<br /> <br /> Bu un mab iddo, Charles William Darbishire (1875-1925), yn aelod seneddol Rhyddfrydol yn Wiltshire, 1922-5. Cyn hynny, roedd wedi bod yn ddyn busnes yn Singapôr a Malaya.&lt;ref&gt;Erthygl Wikipedia ar Charles Darbishire, [https://en.wikipedia.org/wiki/Charles_Darbishire], cyrchwyd 22.01.2021&lt;/ref&gt; Ei fab ieuengaf, [[Charles Stephen Darbishire]] oedd rheolwr [[Chwarel yr Eifl]] o 1918 hyd 1946.<br /> Collodd ei wraig, Mary Lilian (''nee'' Eckersley) ar yr 20fed o Ragfyr, 1927. Buont yn briod am 52 mlynedd. Bu farw'r Cyrnol ei hun ar y 23ain o Ragfyr, 1929, yn 85 oed. Claddwyd y ddau ohonynt ym mynwent Dwygyfylchi.<br /> <br /> Collodd Cynan druan ei ben yn lân pan gyfansoddodd ei farwnad ugain pennill ''IN MEMORIAM'' ar farwolaeth Cyrnol Darbishire. Sonia, yn gwbl anysgrythurol, am y Tad a'r Mab yn paratoi i adeiladu ffordd newydd o uffern i'r nefoedd, er mwyn achub y rhai hynny oedd wedi eu condemni i Uffern! Rhaid cael arbenigedd y Cyrnol, i gyflawni hynny!<br /> <br /> But the King and his Son they would sally<br /> To rescue those spirits in pain ;<br /> And the look for a good Roadmaker, <br /> That can make rough places plain,<br /> <br /> To pave a way for their Chariot,<br /> And a way for the children pof hate<br /> To march in the Royal Triumph,<br /> When the crooked has been made straight.<br /> <br /> Then the old man's face flashed gllory<br /> As he winked at St. Peter's smile ;<br /> They can keep their blessed harpstrings,<br /> But this is a job worth while.<br /> <br /> So give me my old Welsh quarrymen,<br /> - All that in Heavn do dwell,<br /> And giove me your Holy Dynamite,<br /> And we'll blast you a froad to Hell.<br /> <br /> And we'll pave with Eternal Granite ;<br /> - You shall hear our sledgehammers ring,<br /> Till the Desert carries a Highway<br /> For the Chariot of the King ! <br /> <br /> And I saw him march out his workmen<br /> With theodolite and sword,<br /> Still on his grand old mission,<br /> - Preparing the Way of the Lord.''<br /> <br /> <br /> <br /> {{eginyn}}<br /> ==Cyfeiriadau==<br /> {{cyfeiriadau}}<br /> [[Categori:Pobl]]<br /> [[Categori:Asiantwyr a rheolwyr chwareli]]<br /> [[Categori:Peirianwyr]]</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Teulu%27r_Darbishires&diff=10759 2021-02-09T17:32:47Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>Patriarch teulu cefnog a dylanwadol y Darbishires, fu'n rheoli chwareli ithfaen Trefor a Phenmaen-mawr am flynyddoedd maith, oedd Samuel Dukinfield Darbishire, gŵr Mary (''nee Blackmore''). Priodwyd y ddau 10 Hydref 1825. Ganwyd Samuel ar yr 28ain o Chwefror 1796 yn Bolton-le-Moors, swydd Gaerhirfryn yn Lloegr, yn fab i Robert a Sarah Kay Darbishire (1774-1817). Roedd Robert Darbishire (1769-1840) yn fab i James Darbishire (1729-1790) ac Anne Dukinfield (1732-1802), a'r James hwn yn fab i Samuel Darbishire (1695-1748) a Rebecca Crompton (? - 1737).<br /> <br /> Roedd S.D.D. yn gyfreithiwr llwyddiannus a chefnog yn ninas Manceinion ac yn gyfreithiwr Cwmni Rheilffyrdd Caer a Chaergybi,a Swyddi Caerhirfryn ac Efrog. Roedd â chefndir teuluol mewn cloddio am lechi yng Nghymru. Yn grefyddol, Undodwr ydoedd ac yn un o ymddiriedolwyr Capel Cross Street ym Manceinion. Dyna pryd a phle y daeth yn gyfaill mynwesol i William Gaskell. Bu'n un o sylfaenwyr allweddol Coleg Newydd Manceinion yn ogystal ag Athenaeum Manceinion sydd heddiw'n rhan o Oriel Gelf Dinas Manceinion. trigai'r teulu yn Greenheyes. Samuel oedd sefydlydd ac adeiladydd Ysgol Chorlton ym 1836.<br /> <br /> Enillodd ei fab hynaf, Robert Dukinfield, ryddfraint Dinas Manceinion ym 1899 am ei waith dyngarol. Trwy etifeddu rhan o gyfoeth Syr Joseph Whitworth, fe sefydlodd Robert Barc ac Oriel Gelf Whitworth, a sefydlodd ei wraig, Harriet, y ''Manchester High School for Girls''. Trigai Robert a Harriet ym Mharc Fictoria.<br /> <br /> Ffrind mynwesol i wraig Samuel, oedd Elizabeth Gaskell, y nofelydd poblogaidd a gwraig William Gaskell, a byddai'r pedwar yn treulio gwyliau'n aml gyda'i gilydd yn Llundain neu yn ail gartref y Darbishires 'yn y wlad'. Y tŷ hwn oedd Pendyffryn, Dwygyfylchi, rhwng Penmaen-mawr a Chonwy. <br /> <br /> Bu farw yng Nghonwy ar y 5ed o Awst, 1870, a'i gladdu yn Eglwys Dwygyfylchi.<br /> <br /> Cafodd Samuel a Mary 13 o blant :<br /> <br /> PLANT EU GWRAGEDD<br /> <br /> Robert Dukinfield 1826-1908 Harriet Ann Cobb<br /> <br /> Marianne 1827-1853 Edward Rigby<br /> <br /> William Arthur 1829-1916 Ellen Taylor<br /> <br /> Russel 1830-1831 marw'n faban<br /> <br /> Vernon 1832-1878 Marie Biller<br /> <br /> Louisa 1834-1911 Samuel Smith travers<br /> <br /> Emily 1836-1837 marw'n faban<br /> <br /> Emily 1837-1857 marw'n ifanc<br /> <br /> Sarah Agnes 1839-1917 dibriod<br /> <br /> Francis 1841-1881 Elsa Kate Todhunter<br /> <br /> CHARLES HENRY !844-1929 Mary Lillian Eckersley<br /> <br /> Samuel Dukinfield 1846=1892 Florence Eckersley<br /> <br /> Mary 1847-1848 marw'n faban</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Teulu%27r_Darbishires&diff=10758 2021-02-09T17:25:01Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>Patriarch teulu cefnog a dylanwadol y Darbishires, fu'n rheoli chwareli ithfaen Trefor a Phenmaen-mawr am flynyddoedd maith, oedd Samuel Dukinfield Darbishire, gŵr Mary (''nee Blackmore''). Priodwyd y ddau 10 Hydref 1825. Ganwyd Samuel ar yr 28ain o Chwefror 1796 yn Bolton-le-Moors, swydd Gaerhirfryn yn Lloegr, yn fab i Robert a Sarah Kay Darbishire (1774-1817). Roedd Robert Darbishire (1769-1840) yn fab i James Darbishire (1729-1790) ac Anne Dukinfield (1732-1802), a'r James hwn yn fab i Samuel Darbishire (1695-1748) a Rebecca Crompton (? - 1737).<br /> <br /> Roedd S.D.D. yn gyfreithiwr llwyddiannus a chefnog yn ninas Manceinion ac yn gyfreithiwr Cwmni Rheilffyrdd Caer a Chaergybi,a Swyddi Caerhirfryn ac Efrog. Roedd â chefndir teuluol mewn cloddio am lechi yng Nghymru. Yn grefyddol, Undodwr ydoedd ac yn un o ymddiriedolwyr Capel Cross Street ym Manceinion. Dyna pryd a phle y daeth yn gyfaill mynwesol i William Gaskell. Bu'n un o sylfaenwyr allweddol Coleg Newydd Manceinion yn ogystal ag Athenaeum Manceinion sydd heddiw'n rhan o Oriel Gelf Dinas Manceinion. trigai'r teulu yn Greenheyes. Samuel oedd sefydlydd ac adeiladydd Ysgol Chorlton ym 1836.<br /> <br /> Enillodd ei fab hynaf, Robert Dukinfield, ryddfraint Dinas Manceinion ym 1899 am ei waith dyngarol. Trwy etifeddu rhan o gyfoeth Syr Joseph Whitworth, fe sefydlodd Robert Barc ac Oriel Gelf Whitworth, a sefydlodd ei wraig, Harriet, y ''Manchester High School for Girls''. Trigai Robert a Harriet ym Mharc Fictoria.<br /> <br /> Ffrind mynwesol i wraig Samuel, oedd Elizabeth Gaskell, y nofelydd poblogaidd a gwraig William Gaskell, a byddai'r pedwar yn treulio gwyliau'n aml gyda'i gilydd yn Llundain neu yn ail gartref y Darbishires 'yn y wlad'. Y tŷ hwn oedd Pendyffryn, Dwygyfylchi, rhwng Penmaen-mawr a Chonwy. <br /> <br /> Bu farw yng Nghonwy ar y 5ed o Awst, 1870, a'i gladdu yn Eglwys Dwygyfylchi.<br /> <br /> Cafodd Samuel a Mary 13 o blant :<br /> <br /> '''PLANT''' '''EU GWRAGEDD'''<br /> <br /> Robert Dukinfield 1826-1908 Harriet Ann Cobb<br /> <br /> Marianne 1827-1853 Edward Rigby<br /> <br /> William Arthur 1829-1916 Ellen Taylor<br /> <br /> Russel 1830-1831 marw'n faban<br /> <br /> Vernon 1832-1878 Marie Biller<br /> <br /> Louisa 1834-1911 Samuel Smith travers<br /> <br /> Emily 1836-1837 marw'n faban<br /> <br /> Emily 1837-1857 marw'n ifanc<br /> <br /> Sarah Agnes 1839-1917 dibriod<br /> <br /> Francis 1841-1881 Elsa Kate Todhunter<br /> <br /> '''CHARLES HENRY !844-1929''' Mary Lillian Eckersley<br /> <br /> Samuel Dukinfield 1846=1892 Florence Eckersley<br /> <br /> Mary 1847-1848 marw'n faban</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Teulu%27r_Darbishires&diff=10757 2021-02-09T17:22:53Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>Patriarch teulu cefnog a dylanwadol y Darbishires, fu'n rheoli chwareli ithfaen Trefor a Phenmaen-mawr am flynyddoedd maith, oedd Samuel Dukinfield Darbishire, gŵr Mary (''nee Blackmore''). Priodwyd y ddau 10 Hydref 1825. Ganwyd Samuel ar yr 28ain o Chwefror 1796 yn Bolton-le-Moors, swydd Gaerhirfryn yn Lloegr, yn fab i Robert a Sarah Kay Darbishire (1774-1817). Roedd Robert Darbishire (1769-1840) yn fab i James Darbishire (1729-1790) ac Anne Dukinfield (1732-1802), a'r James hwn yn fab i Samuel Darbishire (1695-1748) a Rebecca Crompton (? - 1737).<br /> <br /> Roedd S.D.D. yn gyfreithiwr llwyddiannus a chefnog yn ninas Manceinion ac yn gyfreithiwr Cwmni Rheilffyrdd Caer a Chaergybi,a Swyddi Caerhirfryn ac Efrog. Roedd â chefndir teuluol mewn cloddio am lechi yng Nghymru. Yn grefyddol, Undodwr ydoedd ac yn un o ymddiriedolwyr Capel Cross Street ym Manceinion. Dyna pryd a phle y daeth yn gyfaill mynwesol i William Gaskell. Bu'n un o sylfaenwyr allweddol Coleg Newydd Manceinion yn ogystal ag Athenaeum Manceinion sydd heddiw'n rhan o Oriel Gelf Dinas Manceinion. trigai'r teulu yn Greenheyes. Samuel oedd sefydlydd ac adeiladydd Ysgol Chorlton ym 1836.<br /> <br /> Enillodd ei fab hynaf, Robert Dukinfield, ryddfraint Dinas Manceinion ym 1899 am ei waith dyngarol. Trwy etifeddu rhan o gyfoeth Syr Joseph Whitworth, fe sefydlodd Robert Barc ac Oriel Gelf Whitworth, a sefydlodd ei wraig, Harriet, y ''Manchester High School for Girls''. Trigai Robert a Harriet ym Mharc Fictoria.<br /> <br /> Ffrind mynwesol i wraig Samuel, oedd Elizabeth Gaskell, y nofelydd poblogaidd a gwraig William Gaskell, a byddai'r pedwar yn treulio gwyliau'n aml gyda'i gilydd yn Llundain neu yn ail gartref y Darbishires 'yn y wlad'. Y tŷ hwn oedd Pendyffryn, Dwygyfylchi, rhwng Penmaen-mawr a Chonwy. <br /> <br /> Bu farw yng Nghonwy ar y 5ed o Awst, 1870, a'i gladdu yn Eglwys Dwygyfylchi.<br /> <br /> Cafodd Samuel a Mary 13 o blant :<br /> <br /> '''PLANT''' '''EU GWRAGEDD'''<br /> <br /> Robert Dukinfield 1826-1908 Harriet Ann Cobb<br /> <br /> Marianne 1827-1853 Edward Rigby<br /> <br /> William Arthur 1829-1916 Ellen Taylor<br /> <br /> Russel 1830-1831 marw'n faban<br /> <br /> Vernon 1832-1878 Marie Biller<br /> <br /> Louisa 1834-1911 Samuel Smith travers<br /> <br /> Emily 1836-1837 marw'n faban<br /> <br /> Emily 1837-1857 marw'n ifanc<br /> <br /> Sarah Agnes 1839-1917 dibriod<br /> <br /> Francis 1841-1881 Elsa Kate Todhunter<br /> <br /> '''CHARLES HENRY !844-1929''' Mary Lillian Eckersley<br /> <br /> Samuel Dukinfield 1846=1892 Florence Eckersley<br /> <br /> Mary 1847-1848 <br /> marw'n faban</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Teulu%27r_Darbishires&diff=10756 2021-02-09T17:20:58Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>Patriarch teulu cefnog a dylanwadol y Darbishires, fu'n rheoli chwareli ithfaen Trefor a Phenmaen-mawr am flynyddoedd maith, oedd Samuel Dukinfield Darbishire, gŵr Mary (''nee Blackmore''). Priodwyd y ddau 10 Hydref 1825. Ganwyd Samuel ar yr 28ain o Chwefror 1796 yn Bolton-le-Moors, swydd Gaerhirfryn yn Lloegr, yn fab i Robert a Sarah Kay Darbishire (1774-1817). Roedd Robert Darbishire (1769-1840) yn fab i James Darbishire (1729-1790) ac Anne Dukinfield (1732-1802), a'r James hwn yn fab i Samuel Darbishire (1695-1748) a Rebecca Crompton (? - 1737).<br /> <br /> Roedd S.D.D. yn gyfreithiwr llwyddiannus a chefnog yn ninas Manceinion ac yn gyfreithiwr Cwmni Rheilffyrdd Caer a Chaergybi,a Swyddi Caerhirfryn ac Efrog. Roedd â chefndir teuluol mewn cloddio am lechi yng Nghymru. Yn grefyddol, Undodwr ydoedd ac yn un o ymddiriedolwyr Capel Cross Street ym Manceinion. Dyna pryd a phle y daeth yn gyfaill mynwesol i William Gaskell. Bu'n un o sylfaenwyr allweddol Coleg Newydd Manceinion yn ogystal ag Athenaeum Manceinion sydd heddiw'n rhan o Oriel Gelf Dinas Manceinion. trigai'r teulu yn Greenheyes. Samuel oedd sefydlydd ac adeiladydd Ysgol Chorlton ym 1836.<br /> <br /> Enillodd ei fab hynaf, Robert Dukinfield, ryddfraint Dinas Manceinion ym 1899 am ei waith dyngarol. Trwy etifeddu rhan o gyfoeth Syr Joseph Whitworth, fe sefydlodd Robert Barc ac Oriel Gelf Whitworth, a sefydlodd ei wraig, Harriet, y ''Manchester High School for Girls''. Trigai Robert a Harriet ym Mharc Fictoria.<br /> <br /> Ffrind mynwesol i wraig Samuel, oedd Elizabeth Gaskell, y nofelydd poblogaidd a gwraig William Gaskell, a byddai'r pedwar yn treulio gwyliau'n aml gyda'i gilydd yn Llundain neu yn ail gartref y Darbishires 'yn y wlad'. Y tŷ hwn oedd Pendyffryn, Dwygyfylchi, rhwng Penmaen-mawr a Chonwy. <br /> <br /> Bu farw yng Nghonwy ar y 5ed o Awst, 1870, a'i gladdu yn Eglwys Dwygyfylchi.<br /> <br /> Cafodd Samuel a Mary 13 o blant :<br /> <br /> '''PLANT''' '''EU GWRAGEDD'''<br /> <br /> Robert Dukinfield 1826-1908 Harriet Ann Cobb<br /> <br /> Marianne 1827-1853 Edward Rigby<br /> <br /> William Arthur 1829-1916 Ellen Taylor<br /> <br /> Russel 1830-1831 marw'n faban<br /> <br /> Vernon 1832-1878 Marie Biller<br /> <br /> Louisa 1834-1911 Samuel Smith travers<br /> <br /> Emily 1836-1837 marw'n faban<br /> <br /> Emily 1837-1857 marw'n ifanc<br /> <br /> Sarah Agnes 1839-1917 dibriod<br /> <br /> Francis 1841-1881 Elsa Kate Todhunter<br /> <br /> '''CHARLES HENRY !844-1929''' Mary Lillian Eckersley<br /> <br /> Samuel Dukinfield 1846=1892 Florence Eckersley<br /> <br /> Mary 1847-1848 <br /> marw'n faban</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Teulu%27r_Darbishires&diff=10755 2021-02-09T17:19:33Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>Patriarch teulu cefnog a dylanwadol y Darbishires, fu'n rheoli chwareli ithfaen Trefor a Phenmaen-mawr am flynyddoedd maith, oedd Samuel Dukinfield Darbishire, gŵr Mary (''nee Blackmore''). Priodwyd y ddau 10 Hydref 1825. Ganwyd Samuel ar yr 28ain o Chwefror 1796 yn Bolton-le-Moors, swydd Gaerhirfryn yn Lloegr, yn fab i Robert a Sarah Kay Darbishire (1774-1817). Roedd Robert Darbishire (1769-1840) yn fab i James Darbishire (1729-1790) ac Anne Dukinfield (1732-1802), a'r James hwn yn fab i Samuel Darbishire (1695-1748) a Rebecca Crompton (? - 1737).<br /> <br /> Roedd S.D.D. yn gyfreithiwr llwyddiannus a chefnog yn ninas Manceinion ac yn gyfreithiwr Cwmni Rheilffyrdd Caer a Chaergybi,a Swyddi Caerhirfryn ac Efrog. Roedd â chefndir teuluol mewn cloddio am lechi yng Nghymru. Yn grefyddol, Undodwr ydoedd ac yn un o ymddiriedolwyr Capel Cross Street ym Manceinion. Dyna pryd a phle y daeth yn gyfaill mynwesol i William Gaskell. Bu'n un o sylfaenwyr allweddol Coleg Newydd Manceinion yn ogystal ag Athenaeum Manceinion sydd heddiw'n rhan o Oriel Gelf Dinas Manceinion. trigai'r teulu yn Greenheyes. Samuel oedd sefydlydd ac adeiladydd Ysgol Chorlton ym 1836.<br /> <br /> Enillodd ei fab hynaf, Robert Dukinfield, ryddfraint Dinas Manceinion ym 1899 am ei waith dyngarol. Trwy etifeddu rhan o gyfoeth Syr Joseph Whitworth, fe sefydlodd Robert Barc ac Oriel Gelf Whitworth, a sefydlodd ei wraig, Harriet, y ''Manchester High School for Girls''. Trigai Robert a Harriet ym Mharc Fictoria.<br /> <br /> Ffrind mynwesol i wraig Samuel, oedd Elizabeth Gaskell, y nofelydd poblogaidd a gwraig William Gaskell, a byddai'r pedwar yn treulio gwyliau'n aml gyda'i gilydd yn Llundain neu yn ail gartref y Darbishires 'yn y wlad'. Y tŷ hwn oedd Pendyffryn, Dwygyfylchi, rhwng Penmaen-mawr a Chonwy. <br /> <br /> Bu farw yng Nghonwy ar y 5ed o Awst, 1870, a'i gladdu yn Eglwys Dwygyfylchi.<br /> <br /> Cafodd Samuel a Mary 13 o blant :<br /> <br /> '''PLANT''' '''EU GWRAGEDD'''<br /> <br /> Robert Dukinfield 1826-1908 Harriet Ann Cobb<br /> <br /> Marianne 1827-1853 Edward Rigby<br /> <br /> William Arthur 1829-1916 Ellen Taylor<br /> <br /> Russel 1830-1831 marw'n faban<br /> <br /> Vernon 1832-1878 Marie Biller<br /> <br /> Louisa 1834-1911 Samuel Smith travers<br /> <br /> Emily 1836-1837 marw'n faban<br /> <br /> Emily 1837-1857 marw'n ifanc<br /> <br /> Sarah Agnes 1839-1917 dibriod<br /> <br /> Francis 1841-1881 Elsa Kate Todhunter<br /> <br /> '''CHARLES HENRY !844-1929''' Mary Lillian Eckersley<br /> <br /> Samuel Dukinfield 1846=1892 Florence Eckersley<br /> <br /> Mary 1847-1848 marw'n faban</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Teulu%27r_Darbishires&diff=10754 2021-02-09T17:09:49Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>Patriarch teulu cefnog a dylanwadol y Darbishires, fu'n rheoli chwareli ithfaen Trefor a Phenmaen-mawr am flynyddoedd maith, oedd Samuel Dukinfield Darbishire, gŵr Mary (''nee Blackmore''). Priodwyd y ddau 10 Hydref 1825. Ganwyd Samuel ar yr 28ain o Chwefror 1796 yn Bolton-le-Moors, swydd Gaerhirfryn yn Lloegr, yn fab i Robert a Sarah Kay Darbishire (1774-1817). Roedd Robert Darbishire (1769-1840) yn fab i James Darbishire (1729-1790) ac Anne Dukinfield (1732-1802), a'r James hwn yn fab i Samuel Darbishire (1695-1748) a Rebecca Crompton (? - 1737).<br /> <br /> Roedd S.D.D. yn gyfreithiwr llwyddiannus a chefnog yn ninas Manceinion ac yn gyfreithiwr Cwmni Rheilffyrdd Caer a Chaergybi,a Swyddi Caerhirfryn ac Efrog. Roedd â chefndir teuluol mewn cloddio am lechi yng Nghymru. Yn grefyddol, Undodwr ydoedd ac yn un o ymddiriedolwyr Capel Cross Street ym Manceinion. Dyna pryd a phle y daeth yn gyfaill mynwesol i William Gaskell. Bu'n un o sylfaenwyr allweddol Coleg Newydd Manceinion yn ogystal ag Athenaeum Manceinion sydd heddiw'n rhan o Oriel Gelf Dinas Manceinion. trigai'r teulu yn Greenheyes. Samuel oedd sefydlydd ac adeiladydd Ysgol Chorlton ym 1836.<br /> <br /> Enillodd ei fab hynaf, Robert Dukinfield, ryddfraint Dinas Manceinion ym 1899 am ei waith dyngarol. Trwy etifeddu rhan o gyfoeth Syr Joseph Whitworth, fe sefydlodd Robert Barc ac Oriel Gelf Whitworth, a sefydlodd ei wraig, Harriet, y ''Manchester High School for Girls''. Trigai Robert a Harriet ym Mharc Fictoria.<br /> <br /> Ffrind mynwesol i wraig Samuel, oedd Elizabeth Gaskell, y nofelydd poblogaidd a gwraig William Gaskell, a byddai'r pedwar yn treulio gwyliau'n aml gyda'i gilydd yn Llundain neu yn ail gartref y Darbishires 'yn y wlad'. Y tŷ hwn oedd Pendyffryn, Dwygyfylchi, rhwng Penmaen-mawr a Chonwy. <br /> <br /> Bu farw yng Nghonwy ar y 5ed o Awst, 1870, a'i gladdu yn Eglwys Dwygyfylchi.<br /> <br /> Cafodd Samuel a Mary 13 o blant :<br /> <br /> Robert Dukinfield 1826-1908<br /> <br /> Marianne 1827-1853<br /> <br /> William Arthur 1829-1916<br /> <br /> Russel 1830-1831<br /> <br /> Vernon 1832-1878<br /> <br /> Louisa 1834-1911<br /> <br /> Emily 1836-1837<br /> <br /> Emily 1837-1857<br /> <br /> Sarah Agnes 1839-1917<br /> <br /> Francis 1841-1881<br /> <br /> '''CHARLES HENRY !844-1929'''<br /> <br /> Samuel Dukinfield 1846-1892<br /> <br /> Mary 1847-1848</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Teulu%27r_Darbishires&diff=10753 2021-02-09T16:52:31Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>Patriarch teulu cefnog a dylanwadol y Darbishires, fu'n rheoli chwareli ithfaen Trefor a Phenmaen-mawr am flynyddoedd maith, oedd Samuel Dukinfield Darbishire, gŵr Mary (''nee Blackmore''). Priodwyd y ddau 10 Hydref 1825. Ganwyd Samuel ar yr 28ain o Chwefror 1796 yn Bolton-le-Moors, swydd Gaerhirfryn yn Lloegr, yn fab i Robert a Sarah Kay Darbishire (1774-1817). Roedd Robert Darbishire (1769-1840) yn fab i James Darbishire (1729-1790) ac Anne Dukinfield (1732-1802), a'r James hwn yn fab i Samuel Darbishire (1695-1748) a Rebecca Crompton (? - 1737).<br /> <br /> Roedd S.D.D. yn gyfreithiwr llwyddiannus a chefnog yn ninas Manceinion ac yn gyfreithiwr Cwmni Rheilffyrdd Caer a Chaergybi,a Swyddi Caerhirfryn ac Efrog. Roedd â chefndir teuluol mewn cloddio am lechi yng Nghymru. Yn grefyddol, Undodwr ydoedd ac yn un o ymddiriedolwyr Capel Cross Street ym Manceinion. Dyna pryd a phle y daeth yn gyfaill mynwesol i William Gaskell. Bu'n un o sylfaenwyr allweddol Coleg Newydd Manceinion yn ogystal ag Athenaeum Manceinion sydd heddiw'n rhan o Oriel Gelf Dinas Manceinion. trigai'r teulu yn Greenheyes. Samuel oedd sefydlydd ac adeiladydd Ysgol Chorlton ym 1836.<br /> <br /> Enillodd ei fab hynaf, Robert Dukinfield, ryddfraint Dinas Manceinion ym 1899 am ei waith dyngarol. Trwy etifeddu rhan o gyfoeth Syr Joseph Whitworth, fe sefydlodd Robert Barc ac Oriel Gelf Whitworth, a sefydlodd ei wraig, Harriet, y ''Manchester High School for Girls''. Trigai Robert a Harriet ym Mharc Fictoria.<br /> <br /> Ffrind mynwesol i wraig Samuel, oedd Elizabeth Gaskell, y nofelydd poblogaidd a gwraig William Gaskell, a byddai'r pedwar yn treulio gwyliau'n aml gyda'i gilydd yn Llundain neu yn ail gartref y Darbishires 'yn y wlad'. Y tŷ hwn oedd Pendyffryn, Dwygyfylchi, rhwng Penmaen-mawr a Chonwy. <br /> <br /> Bu farw yng Nghonwy ar y 5ed o Awst, 1870, a'i gladdu yn Eglwys Dwygyfylchi.<br /> <br /> Cafodd Samuel a Mary 13 o blant :</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Teulu%27r_Darbishires&diff=10752 2021-02-09T16:39:47Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>Patriarch teulu cefnog a dylanwadol y Darbishires, fu'n rheoli chwareli ithfaen Trefor a Phenmaen-mawr am flynyddoedd maith, oedd Samuel Dukinfield Darbishire, gŵr Mary (''nee Blackmore''). Fe'i ganwyd ar yr 28ain o Chwefror 1796 yn Bolton-le-Moors, swydd Gaerhirfryn yn Lloegr, yn fab i Robert a Sarah Kay Darbishire.<br /> <br /> Roedd yn gyfreithiwr llwyddiannus a chefnog yn ninas Manceinion ac yn gyfreithiwr Cwmni Rheilffyrdd Caer a Chaergybi,a Swyddi Caerhirfryn ac Efrog. Roedd â chefndir teuluol mewn cloddio am lechi yng Nghymru. Yn grefyddol, Undodwr ydoedd ac yn un o ymddiriedolwyr Capel Cross Street ym Manceinion. Dyna pryd a phle y daeth yn gyfaill mynwesol i William Gaskell. Bu'n un o sylfaenwyr allweddol Coleg Newydd Manceinion yn ogystal ag Athenaeum Manceinion sydd heddiw'n rhan o Oriel Gelf Dinas Manceinion. trigai'r teulu yn Greenheyes. Samuel oedd sefydlydd ac adeiladydd Ysgol Chorlton ym 1836.<br /> <br /> Enillodd ei fab hynaf, Robert Dukinfield, ryddfraint Dinas Manceinion ym 1899 am ei waith dyngarol. Trwy etifeddu rhan o gyfoeth Syr Joseph Whitworth, fe sefydlodd Robert Barc ac Oriel Gelf Whitworth, a sefydlodd ei wraig, Harriet, y ''Manchester High School for Girls''. Trigai Robert a Harriet ym Mharc Fictoria.<br /> <br /> Ffrind mynwesol i wraig Samuel, oedd Elizabeth Gaskell, y nofelydd poblogaidd a gwraig William Gaskell, a byddai'r pedwar yn treulio gwyliau'n aml gyda'i gilydd yn Llundain neu yn ail gartref y Darbishires 'yn y wlad'. Y tŷ hwn oedd Pendyffryn, Dwygyfylchi, rhwng Penmaen-mawr a Chonwy. <br /> <br /> Bu farw yng Nghonwy ar y 5ed o Awst, 1870, a'i gladdu yn Eglwys Dwygyfylchi.<br /> <br /> Cafodd Samuel a Mary 13 o blant :</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Chwarel_Cilgwyn&diff=10716 2021-02-05T17:07:54Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>Chwarel lechi a lethrau [[Mynydd Cilgwyn]], [[Dyffryn Nantlle]] oedd y lle hwn. Mae’n bosib mai hon oedd y chwarel hynaf yng Nghymru, ac wedi cael ei gweithio yn nyddiau'r Rhufeiniaid, ac yn y Canol Oesoedd.<br /> <br /> ===Dyddiau cynnar===<br /> [[Delwedd:CilgwynQuarry.JPG|bawd|300px|de|Chwarel Cilgwyn yn 2006]]<br /> Erbyn1745, roedd nifer y dyllau chwarel bychan ar lethrau Mynydd Cilgwyn, oedd yn dir y Goron. Rhoddwyd prydles y tiroedd rhain yn nwylo ysgweier Glynllifon an gyfnod 0 31 o flynyddoedd, John Wynn. Ceisiodd ddal ei brydles ar y tiroedd am gyfnod hir, ond yn 1776 collodd ei gyfle, Nid oedd fawr o reolaeth ar waith chwarelyddol 'answyddogol' oedd yn mynd ymlaen, gyda llawer o chwarelwyr-dyddynwyr yn gweithio'r mynydd ar eu liwt eu hunain.Erbyn 1791 roedd y brydles yn cael ei osod gan y Goron i unrhyw bobl a fyddai’n barod i weithio’r chwareli eu hunain. Roedd cydweithfa’r tyllau rhain yn nwylo’r chwareli am gyfnod, a chredir iddynt gyfarfod mewn tafarndai ledled yr ardal i drafod y gwaith a thrafod cytundebau ac ati – rhywbeth unigryw iawn o’r cyfnod. Roedd enwau amryw ar y tyllau rhain, megis ‘Gloddfa Glytiau’, ‘Twll Morus Ifans’, ‘Cloddfa Bach’, ‘Cloddfa Ddwfr’ a ‘Limerick’.<br /> <br /> Erbyn 1800, roedd grŵp o dirfeddianwyr lleol wedi cymryd mantais ar gyfle i redeg y chwareli bychain rhain fel un menter. Sefydlwyd ‘Cwmni Chwarelau Cilgwyn’ yn 1800, gyda les ar y chwarel o’r Goron. O ganlyniad hyn, roedd llawer o wrthdaro rhwng y gweithiwyr a’r rheolwyr newydd. Roedd llawer o’r dynion hyn a oedd wedi rhedeg eu tyllau eu hunain ynghynt, bellach yn gorfod is-gontractio i’r meistri rhain, cholli llawer o’u helw. Roedd rhai grwpiau o’r gweithiwyr yn mynd yn erbyn y rhybuddion i gadw allan o’r chwareli, ac yn tresmasu i gario ymlaen gyda’r gwaith. <br /> <br /> Erbyn tua 1810, roedd trefn yn dechrau ffurfio yn y chwarel ac roedd yn un o brif fannau o gyflogaeth i ddynion yr ardal.<br /> <br /> ===1850 ymlaen=== <br /> <br /> Erbyn ail hanner y ganrif, roedd hanesion y tresmasu wedi distewi ac roedd y chwarel ar ei phrysuraf. Roedd yn cynhyrchu allbwn o 7430 tunnell o lechi yn 1882, ac yn cyflogi o gwmpas 300 o ddynion. Cyfrannodd ddatblygiad y system rheilffordd newydd lawer at lwyddiant yn chwarel hefyd, gan gynyddu’r galw am lechi Dyffryn Nantlle. <br /> Parhaodd i fod yn fan hanfodol o bwysig yn yr ardal, ond erbyn 1956 ddaru’r chwarel gau oherwydd y gostyngiad mewn galw.<br /> <br /> ===Defnydd wedyn===<br /> <br /> Yn y 1960au dechreuwyd defnyddio'r tyllau mawr fel arllwysfeydd ar gyfer ysbwriel yr ardal, ond erbyn troad y ganrif roedd y ddau dwll cyntaf yn llawn, a sylweddolwyd mai peth anghyfeillgar i'r amgylchedd oedd gwaredu ar ysbwriel yn y fath fodd. Gorchuddwyd y tipiau â phridd. Erbyn hyn, a'r ysbwriel tanddaearol yn dal i bydru a gollwng nwyon, mae'r nwyon yn cael eu dal at bwrpas cynhyrchu ynni.<br /> <br /> {{eginyn}}<br /> <br /> ==Ffynonellau==<br /> <br /> Tomos, Dewi ''Chwareli Dyffryn Nantlle'' (Llafar Gwlad, 2007)<br /> <br /> Jean Lindsay, ''A History of the North Wales Slate Industry'', (Newton Abbot, 1974), t. 314.<br /> <br /> [https://cy.wikipedia.org/wiki/Chwarel_y_Cilgwyn Egin ar hanes y Chwarel ar Wicipedia]<br /> <br /> [http://www.coflein.gov.uk/en/site/400647/details/cilgwyn-slate-quarry-s Cofnod o’r lle hwn ar wefan y Comisiwn Brenhinol]<br /> <br /> [[Categori: Diwydiant a Masnach]]<br /> [[Categori: Chwareli llechi]]</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Chwarel_Cilgwyn&diff=10715 2021-02-05T17:07:12Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>Chwarel lechi a lethrau [[Mynydd Cilgwyn]], [[Dyffryn Nantlle]] oedd y lle hwn. Mae’n bosib iddo mai hon oedd y chwarel hynaf yng Nghymru, ac wedi cael ei gweithio yn nyddiau'r Rhufeiniaid, ac yn y Canol Oesoedd.<br /> <br /> ===Dyddiau cynnar===<br /> [[Delwedd:CilgwynQuarry.JPG|bawd|300px|de|Chwarel Cilgwyn yn 2006]]<br /> Erbyn1745, roedd nifer y dyllau chwarel bychan ar lethrau Mynydd Cilgwyn, oedd yn dir y Goron. Rhoddwyd prydles y tiroedd rhain yn nwylo ysgweier Glynllifon an gyfnod 0 31 o flynyddoedd, John Wynn. Ceisiodd ddal ei brydles ar y tiroedd am gyfnod hir, ond yn 1776 collodd ei gyfle, Nid oedd fawr o reolaeth ar waith chwarelyddol 'answyddogol' oedd yn mynd ymlaen, gyda llawer o chwarelwyr-dyddynwyr yn gweithio'r mynydd ar eu liwt eu hunain.Erbyn 1791 roedd y brydles yn cael ei osod gan y Goron i unrhyw bobl a fyddai’n barod i weithio’r chwareli eu hunain. Roedd cydweithfa’r tyllau rhain yn nwylo’r chwareli am gyfnod, a chredir iddynt gyfarfod mewn tafarndai ledled yr ardal i drafod y gwaith a thrafod cytundebau ac ati – rhywbeth unigryw iawn o’r cyfnod. Roedd enwau amryw ar y tyllau rhain, megis ‘Gloddfa Glytiau’, ‘Twll Morus Ifans’, ‘Cloddfa Bach’, ‘Cloddfa Ddwfr’ a ‘Limerick’.<br /> <br /> Erbyn 1800, roedd grŵp o dirfeddianwyr lleol wedi cymryd mantais ar gyfle i redeg y chwareli bychain rhain fel un menter. Sefydlwyd ‘Cwmni Chwarelau Cilgwyn’ yn 1800, gyda les ar y chwarel o’r Goron. O ganlyniad hyn, roedd llawer o wrthdaro rhwng y gweithiwyr a’r rheolwyr newydd. Roedd llawer o’r dynion hyn a oedd wedi rhedeg eu tyllau eu hunain ynghynt, bellach yn gorfod is-gontractio i’r meistri rhain, cholli llawer o’u helw. Roedd rhai grwpiau o’r gweithiwyr yn mynd yn erbyn y rhybuddion i gadw allan o’r chwareli, ac yn tresmasu i gario ymlaen gyda’r gwaith. <br /> <br /> Erbyn tua 1810, roedd trefn yn dechrau ffurfio yn y chwarel ac roedd yn un o brif fannau o gyflogaeth i ddynion yr ardal.<br /> <br /> ===1850 ymlaen=== <br /> <br /> Erbyn ail hanner y ganrif, roedd hanesion y tresmasu wedi distewi ac roedd y chwarel ar ei phrysuraf. Roedd yn cynhyrchu allbwn o 7430 tunnell o lechi yn 1882, ac yn cyflogi o gwmpas 300 o ddynion. Cyfrannodd ddatblygiad y system rheilffordd newydd lawer at lwyddiant yn chwarel hefyd, gan gynyddu’r galw am lechi Dyffryn Nantlle. <br /> Parhaodd i fod yn fan hanfodol o bwysig yn yr ardal, ond erbyn 1956 ddaru’r chwarel gau oherwydd y gostyngiad mewn galw.<br /> <br /> ===Defnydd wedyn===<br /> <br /> Yn y 1960au dechreuwyd defnyddio'r tyllau mawr fel arllwysfeydd ar gyfer ysbwriel yr ardal, ond erbyn troad y ganrif roedd y ddau dwll cyntaf yn llawn, a sylweddolwyd mai peth anghyfeillgar i'r amgylchedd oedd gwaredu ar ysbwriel yn y fath fodd. Gorchuddwyd y tipiau â phridd. Erbyn hyn, a'r ysbwriel tanddaearol yn dal i bydru a gollwng nwyon, mae'r nwyon yn cael eu dal at bwrpas cynhyrchu ynni.<br /> <br /> {{eginyn}}<br /> <br /> ==Ffynonellau==<br /> <br /> Tomos, Dewi ''Chwareli Dyffryn Nantlle'' (Llafar Gwlad, 2007)<br /> <br /> Jean Lindsay, ''A History of the North Wales Slate Industry'', (Newton Abbot, 1974), t. 314.<br /> <br /> [https://cy.wikipedia.org/wiki/Chwarel_y_Cilgwyn Egin ar hanes y Chwarel ar Wicipedia]<br /> <br /> [http://www.coflein.gov.uk/en/site/400647/details/cilgwyn-slate-quarry-s Cofnod o’r lle hwn ar wefan y Comisiwn Brenhinol]<br /> <br /> [[Categori: Diwydiant a Masnach]]<br /> [[Categori: Chwareli llechi]]</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Teulu%27r_Darbishires&diff=10714 2021-02-05T17:02:55Z

<p>Hebog: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda &#039;Patriarch teulu cefnog a dylanwadol y Darbishires, fu&#039;n rheoli chwareli ithfaen Trefor a Phenmaen-mawr am flynyddoedd maith, oedd Samuel Dukinfield Darbis...&#039;</p> <hr /> <div>Patriarch teulu cefnog a dylanwadol y Darbishires, fu'n rheoli chwareli ithfaen Trefor a Phenmaen-mawr am flynyddoedd maith, oedd Samuel Dukinfield Darbishire. Fe'i ganwyd ar yr 28ain o Chwefror 1796 yn Bolton-le-Moors, swydd Gaerhirfryn yn Lloegr.</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Yr_Hen_Offis&diff=10713 2021-02-05T16:48:47Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>'''Yr Hen Offis''' oedd swyddfa gyntaf y [[Cwmni Ithfaen Cymreig]] ''(Welsh Granite Company)'' oedd yn cloddio yn chwarel gynta'r Eifl ar fôn Craig y Farchas. Lleolid y chwarel hon o ddwy bonc ym mhen draw y Gorllwyn (a gyfenwid ar lafar yn ''West End'') wrth droed mynydd [[Garnfor]], yr agosaf i'r môr o dri mynydd [[Yr Eifl|yr Eifl]] ger [[Trefor]]. Fel ''Tai Bach West End'' yr adnabyddir y tai yn lleol.<br /> <br /> Erbyn y flwyddyn 1854 roedd cerrig rhyddion yr Hen Ffolt ym Mhant y Farchas wedi eu dihysbyddu, Dyma pryd yr agorwyd y chwarel go-iawn gyntaf yn Nhrefor, a hynny ar y graig uwchben yr hen gloddfa, ac uwchben rhan o Allt Eithin Nant Bach. Dwy bonc oedd i'r chwarel hon ac fe'i hagorwyd gan [[Trefor Jones]]. Ar y cychwyn llwythid y cerrig i longau ar lan-môr y Gorllwyn - gwaith peryglus dros ben ac yn dibynnu'n llwyr ar gael tywydd teg. Ganol blynyddoedd y 1850au adeiladodd y Cwmni ei gei cyntaf yr ochr arall (ddwyreiniol) i Drwyn y Tâl]] (''Y Clogwyn'') a bu'n rhaid gosod cledrau yr holl ffordd o Graig y Farchas i'r [[Cei Trefor|Cei]]. <br /> <br /> Llusgid y wagenni fesul dwy, yn llawn cerrig sets, gan un ceffyl o'r Gorllwyn i'r Weirglodd Fawr, ac yna dau geffyl o'r Weirglodd Fawr i'r harbwr yn nhraeth Gwydir. Gan fod defnyddio ceffylau yn golygu gweithio am ddwyawr ac yna pedair awr o seibiant, byddai angen o leiaf chwe cheffyl, ynghyd â cheffylau a merlod eraill wrth law. Roedd y stabl, o anghenrhaid felly, yn adeilad pur sylweddol.<br /> <br /> Yn y Gorllwyn, adeiladwyd swyddfa gerrig bwrpasol ar fin y tramwe, ynghyd â thŷ i Drefor Jones y Rheolwr (fe'i codwyd fel estyniad i'r Swyddfa), a stablau i'r ceffylau. Roedd hyn, o bosib, tua 1851-52, ac agorwyd y tramwe y flwyddyn ddilynol (1853). Yma hefyd y pwysid y cerrig cyn eu cartio i'r Cei ac i'r llongau. Daeth Trefor Jones i fyw i'w dŷ newydd tua 1855-56 ar ôl bod yn lletya yng Ngwydir Bach cyn hynny, ac yno y bu'n byw hyd ei farwolaeth ym Mehefin 1860 yn 52 oed. <br /> <br /> Defnyddiwyd y rheilffordd hon am oddeutu 14 blynedd, a phan gaewyd [[Chwarel Craig y Farchas]] ac agor y chwarel newydd, [[Chwarel yr Eifl]], cafwyd inclên newydd o'r mynydd yn syth i lawr i'r Swyddfeydd newydd yn y Weirglodd Fawr. Hyn oll yn haf 1867. Bellach nid oedd angen y rheilffordd o'r Hen Offis i'r Weirglodd Fawr. Trowyd yr hen swyddfa yn dau dŷ (rhifau 5 a 6), ac addaswyd y stablau hefyd yn bedwar tŷ teras (1-4) ar gyfer y chwarelwyr. Hen dŷ Trefor Jones ddaeth yn rif 7. Y tai hyn oedd y gris cyntaf, fel petae, i deuluoedd newydd, i aros am dŷ mwy a gwell yn y pentref ei hun. Bu pobl yn byw ynddynt am dros bedwar ugain o flynyddoedd. Ym 1938, oherwydd tamprwydd enbyd o'r cae y tu ôl i'r tai, dymchwelwyd y teras o bedwar, ond deil yr Hen Offis (dau dŷ deulawr), a hen dŷ unllawr Trefor Jones, yn anneddleoedd tlws. <br /> <br /> Mae'r tri thŷ ers blynyddoedd lawer yn eiddo i un o wragedd cyfoethocaf Lloegr ac yn cael eu gosod ganddi fel tai gwyliau, yn ogystal â'i bod hithau ei hun yn dod yno i aros yn ystod yr haf. Y tri thŷ yma oedd rhifau 5, 6 a 7, a chyn hynny yn Brif Swyddfa a thŷ'r fforman. Bu siop y Cwmni yno hefyd hyd ei chau ym 1867. Perthynas yw'r perchennog presennol (ganwyd 3 Ionawr 1933) i deulu'r Darbishires, fu â llaw amlwg ym mherchnogaeth a rheolaeth Chwarel yr Eifl er 1910, a byddai'n treulio ei gwyliau ym [[Plas yr Eifl|Mhlas yr Eifl]] gyda'r teulu. Ei henw bryd hynny oedd Anya Eltenton a threuliodd ei phlentyndod yng Nghaliffornia, UDA.<br /> <br /> Yn 14 oed (1947) daeth i Loegr i fyw a dod yn ddisgybl yn Ysgol ''Ballet'' Sadler's Wells yn Llundain. Roedd yn ddawnswraig ''ballet'' arbennig o dalentog. Ymunodd â'r Cwmni ym 1951. Yn un ar hugain oed fe'i dyrchafwyd yn 'Unawdydd', a phedair blynedd yn ddiweddarach yn ''Ballerina''. Ymddeolodd ym 1965 yn dilyn priodi John Sainsbury ym 1963.<br /> <br /> Y wraig hon (Anya Linden) yw'r Farwnes Sainsbury o Preston Candover, a chyda'i gŵr, hi oedd perchennog y gadwyn siopau enfawr Sainsbury's. Datblygodd Cwmni Sainsbury's daten hybrid newydd sbon ym 1996 a'i henwi'n Anya. Mae ganddynt dri o blant - Sarah, John a Mark. Mae ganddynt hefyd lawer o wahanol ymddiriedolaethau a chronfeydd elusennol, a'r fwyaf yw'r Linbury Trust - yr enw'n gyfuniad o Linden a Sainsbury. <br /> <br /> Mae pobl Trefor yn gyfarwydd â'i gweld yr cyrraedd y cae sydd o flaen yr Hen Offis mewn hofrennydd !<br /> <br /> [[Categori:Chwarelydda]]</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Yr_Hen_Offis&diff=10712 2021-02-05T16:45:29Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>'''Yr Hen Offis''' oedd swyddfa gyntaf y [[Cwmni Ithfaen Cymreig]] ''(Welsh Granite Company)'' oedd yn cloddio yn chwarel gynta'r Eifl ar fôn Craig y Farchas. Lleolid y chwarel hon o ddwy bonc ym mhen draw y Gorllwyn (a gyfenwid ar lafar yn ''West End'') wrth droed mynydd [[Garnfor]], yr agosaf i'r môr o dri mynydd [[Yr Eifl|yr Eifl]] ger [[Trefor]]. Fel ''Tai Bach West End'' yr adnabyddir y tai yn lleol.<br /> <br /> Erbyn y flwyddyn 1854 roedd cerrig rhyddion yr Hen Ffolt ym Mhant y Farchas wedi eu dihysbyddu, Dyma pryd yr agorwyd y chwarel go-iawn gyntaf yn Nhrefor, a hynny ar y graig uwchben yr hen gloddfa, ac uwchben rhan o Allt Eithin Nant Bach. Dwy bonc oedd i'r chwarel hon ac fe'i hagorwyd gan [[Trefor Jones]]. Ar y cychwyn llwythid y cerrig i longau ar lan-môr y Gorllwyn - gwaith peryglus dros ben ac yn dibynnu'n llwyr ar gael tywydd teg. Ganol blynyddoedd y 1850au adeiladodd y Cwmni ei gei cyntaf yr ochr arall (ddwyreiniol) i Drwyn y Tâl]] (''Y Clogwyn'') a bu'n rhaid gosod cledrau yr holl ffordd o Graig y Farchas i'r [[Cei Trefor|Cei]]. <br /> <br /> Llusgid y wagenni fesul dwy, yn llawn cerrig sets, gan un ceffyl o'r Gorllwyn i'r Weirglodd Fawr, ac yna dau geffyl o'r Weirglodd Fawr i'r harbwr yn nhraeth Gwydir. Gan fod defnyddio ceffylau yn golygu gweithio am ddwyawr ac yna pedair awr o seibiant, byddai angen o leiaf chwe cheffyl, ynghyd â cheffylau a merlod eraill wrth law. Roedd y stabl, o anghenrhaid felly, yn adeilad pur sylweddol.<br /> <br /> Yn y Gorllwyn, adeiladwyd swyddfa gerrig bwrpasol ar fin y tramwe, ynghyd â thŷ i Drefor Jones y Rheolwr (fe'i codwyd fel estyniad i'r Swyddfa), a stablau i'r ceffylau. Roedd hyn, o bosib, tua 1851-52, ac agorwyd y tramwe y flwyddyn ddilynol (1853). Yma hefyd y pwysid y cerrig cyn eu cartio i'r Cei ac i'r llongau. Daeth Trefor Jones i fyw i'w dŷ newydd tua 1855-56 ar ôl bod yn lletya yng Ngwydir Bach cyn hynny, ac yno y bu'n byw hyd ei farwolaeth ym Mehefin 1860 yn 52 oed. <br /> <br /> Defnyddiwyd y rheilffordd hon am oddeutu 14 blynedd, a phan gaewyd [[Chwarel Craig y Farchas]] ac agor y chwarel newydd, [[Chwarel yr Eifl]], cafwyd inclên newydd o'r mynydd yn syth i lawr i'r Swyddfeydd newydd yn y Weirglodd Fawr. Hyn oll yn haf 1867. Bellach nid oedd angen y rheilffordd o'r Hen Offis i'r Weirglodd Fawr. Trowyd yr hen swyddfa yn dau dŷ (rhifau 5 a 6), ac addaswyd y stablau hefyd yn bedwar tŷ teras (1-4) ar gyfer y chwarelwyr. Hen dŷ Trefor Jones ddaeth yn rif 7. Y tai hyn oedd y gris cyntaf, fel petae, i deuluoedd newydd, i aros am dŷ mwy a gwell yn y pentref ei hun. Bu pobl yn byw ynddynt am dros bedwar ugain o flynyddoedd. Ym 1938, oherwydd tamprwydd enbyd o'r cae y tu ôl i'r tai, dymchwelwyd y teras o bedwar, ond deil yr Hen Offis (dau dŷ deulawr), a hen dŷ unllawr Trefor Jones, yn anneddleoedd tlws. <br /> <br /> Mae'r tri thŷ ers blynyddoedd lawer yn eiddo i un o wragedd cyfoethocaf Lloegr ac yn cael eu gosod ganddi fel tai gwyliau, yn ogystal â'i bod hithau ei hun yn dod yno i aros yn ystod yr haf. Y tri thŷ yma oedd rhifau 5,6 a 7, a chyn hynny yn Brif Swyddfa a thy'r fforman. Bu siop y Cwmni yno hefyd hyd ei chau ym 1867. Perthynas yw'r perchennog presennol (ganwyd 3 Ionawr 1933) i deulu'r Darbishires, fu â llaw amlwg ym mherchnogaeth a rheolaeth Chwarel yr Eifl er 1910, a byddai'n treulio ei gwyliau ym [[Plas yr Eifl|Mhlas yr Eifl]] gyda'r teulu. Ei henw bryd hynny oedd Anya Eltenton a threuliodd ei phlentyndod yng Nghaliffornia, UDA.<br /> <br /> Yn 14 oed (1947) daeth i Loegr i fyw a dod yn ddisgybl yn Ysgol ''Ballet'' Sadler's Wells yn Llundain. Roedd yn ddawnswraig ''ballet'' arbennig o dalentog. Ymunodd â'r Cwmni ym 1951. Yn un ar hugain oed fe'i dyrchafwyd yn 'Unawdydd', a phedair blynedd yn ddiweddarach yn ''Ballerina''. Ymddeolodd ym 1965 yn dilyn priodi John Sainsbury ym 1963.<br /> <br /> Y wraig hon (Anya Linden) yw'r Farwnes Sainsbury o Preston Candover, a chyda'i gŵr, hi oedd perchennog y gadwyn siopau enfawr Sainsbury's. Datblygodd Cwmni Sainsbury's daten hybrid newydd sbon ym 1996 a'i henwi'n Anya. Mae ganddynt dri o blant - Sarah, John a Mark. Mae ganddynt hefyd lawer o wahanol ymddiriedolaethau a chronfeydd elusennol, a'r fwyaf yw'r Linbury Trust - yr enw'n gyfuniad o Linden a Sainsbury. <br /> <br /> Mae pobl Trefor yn gyfarwydd â'i gweld yr cyrraedd y cae sydd o flaen yr Hen Offis mewn hofrennydd !<br /> <br /> [[Categori:Chwarelydda]]</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Yr_Hen_Offis&diff=10711 2021-02-05T16:33:47Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>'''Yr Hen Offis''' oedd swyddfa gyntaf y [[Cwmni Ithfaen Cymreig]] ''(Welsh Granite Company)'' oedd yn cloddio yn chwarel gynta'r Eifl ar fôn Craig y Farchas. Lleolid y chwarel hon o ddwy bonc ym mhen draw y Gorllwyn (a gyfenwid ar lafar yn ''West End'') wrth droed mynydd [[Garnfor]], yr agosaf i'r môr o dri mynydd [[Yr Eifl|yr Eifl]] ger [[Trefor]]. Fel ''Tai Bach West End'' yr adnabyddir y tai yn lleol.<br /> <br /> Erbyn y flwyddyn 1854 roedd cerrig rhyddion yr Hen Ffolt ym Mhant y Farchas wedi eu dihysbyddu, Dyma pryd yr agorwyd y chwarel go-iawn gyntaf yn Nhrefor, a hynny ar y graig uwchben yr hen gloddfa, ac uwchben rhan o Allt Eithin Nant Bach. Dwy bonc oedd i'r chwarel hon ac fe'i hagorwyd gan [[Trefor Jones]]. Ar y cychwyn llwythid y cerrig i longau ar lan-môr y Gorllwyn - gwaith peryglus dros ben ac yn dibynnu'n llwyr ar gael tywydd teg. Ganol blynyddoedd y 1850au adeiladodd y Cwmni ei gei cyntaf yr ochr arall (ddwyreiniol) i Drwyn y Tâl]] (''Y Clogwyn'') a bu'n rhaid gosod cledrau yr holl ffordd o Graig y Farchas i'r [[Cei Trefor|Cei]]. <br /> <br /> Llusgid y wagenni fesul dwy, yn llawn cerrig sets, gan un ceffyl o'r Gorllwyn i'r Weirglodd Fawr, ac yna dau geffyl o'r Weirglodd Fawr i'r harbwr yn nhraeth Gwydir. Gan fod defnyddio ceffylau yn golygu gweithio am ddwyawr ac yna pedair awr o seibiant, byddai angen o leiaf chwe cheffyl, ynghyd â cheffylau a merlod eraill wrth law. Roedd y stabl, o anghenrhaid felly, yn adeilad pur sylweddol.<br /> <br /> Yn y Gorllwyn, adeiladwyd swyddfa gerrig bwrpasol ar fin y tramwe, ynghyd â thŷ i Drefor Jones y Rheolwr (fe'i codwyd fel estyniad i'r Swyddfa), a stablau i'r ceffylau. Roedd hyn, o bosib, tua 1851-52, ac agorwyd y tramwe y flwyddyn ddilynol (1853). Yma hefyd y pwysid y cerrig cyn eu cartio i'r Cei ac i'r llongau. Daeth Trefor Jones i fyw i'w dŷ newydd tua 1855-56 ar ôl bod yn lletya yng Ngwydir Bach cyn hynny, ac yno y bu'n byw hyd ei farwolaeth ym Mehefin 1860 yn 52 oed. <br /> <br /> Defnyddiwyd y rheilffordd hon am oddeutu 14 blynedd, a phan gaewyd [[Chwarel Craig y Farchas]] ac agor y chwarel newydd, [[Chwarel yr Eifl]], cafwyd inclên newydd o'r mynydd yn syth i lawr i'r Swyddfeydd newydd yn y Weirglodd Fawr. Hyn oll yn haf 1867. Bellach nid oedd angen y rheilffordd o'r Hen Offis i'r Weirglodd Fawr. Trowyd yr hen swyddfa yn dai, ac addaswyd y stablau hefyd yn dai ar gyfer y chwarelwyr. Y tai hyn oedd y gris cyntaf fel petae i deuluoedd newydd, i aros am dŷ mwy a gwell yn y pentref ei hun. Bu pobl yn byw ynddynt am dros bedwar ugain o flynyddoedd. Ers blynyddoedd yr Ail Ryfel Byd diflannodd yr hen dai bach a addaswyd o'r hen stablau, ond deil yr Hen Offis (dau dŷ deulawr), a hen dŷ unllawr Trefor Jones, yn anneddleoedd tlws. <br /> <br /> Mae'r tri thŷ ers blynyddoedd lawer yn eiddo i un o wragedd cyfoethocaf Lloegr ac yn cael eu gosod ganddi fel tai gwyliau, yn ogystal â'i bod hithau ei hun yn dod yno i aros yn ystod yr haf. Perthynas yw hi (ganwyd 3 Ionawr 1933) i deulu'r Darbishires, fu â llaw amlwg ym mherchnogaeth a rheolaeth Chwarel yr Eifl er 1910, a byddai'n treulio ei gwyliau ym [[Plas yr Eifl|Mhlas yr Eifl]] gyda'r teulu. Ei henw bryd hynny oedd Anya Eltenton a threuliodd ei phlentyndod yng Nghaliffornia, UDA.<br /> <br /> Yn 14 oed (1947) daeth i Loegr i fyw a dod yn ddisgybl yn Ysgol ''Ballet'' Sadler's Wells yn Llundain. Roedd yn ddawnswraig ''ballet'' arbennig o dalentog. Ymunodd â'r Cwmni ym 1951. Yn un ar hugain oed fe'i dyrchafwyd yn 'Unawdydd', a phedair blynedd yn ddiweddarach yn ''Ballerina''. Ymddeolodd ym 1965 yn dilyn priodi John Sainsbury ym 1963.<br /> <br /> Y wraig hon (Anya Linden) yw'r Farwnes Sainsbury o Preston Candover, a chyda'i gŵr, hi oedd perchennog y gadwyn siopau enfawr Sainsbury's. Datblygodd Cwmni Sainsbury's daten hybrid newydd sbon ym 1996 a'i henwi'n Anya. Mae ganddynt dri o blant - Sarah, John a Mark. Mae ganddynt hefyd lawer o wahanol ymddiriedolaethau a chronfeydd elusennol, a'r fwyaf yw'r Linbury Trust - yr enw'n gyfuniad o Linden a Sainsbury. <br /> <br /> Mae pobl Trefor yn gyfarwydd â'i gweld yr cyrraedd y cae sydd o flaen yr Hen Offis mewn hofrennydd !<br /> <br /> [[Categori:Chwarelydda]]</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Hen_Ffolt&diff=10710 2021-02-05T15:58:07Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>Saif yr '''Hen Ffolt''' ar ben allt-môr [[Y Gorllwyn]] yn [[Trefor|Nhrefor]], rhwng gwaelod Tomen Fawr [[Chwarel Craig y Farchas, Trefor|y Farchas]] a'r traeth caregog islaw, mewn man a elwir Pant y Farchas, gyda rhan ohoni bellach wedi diflannu i'r môr trwy erydiad y blynyddoedd. Roedd yma, yn y ddeunawfed ganrif a hanner cynta'r bedwaredd ganrif ar bymtheg, gorlan defaid a cheffylau perthynol i fferm Nant Bach gerllaw. Roedd yn ardal bur anghysbell bryd hynny, fel y mae heddiw.<br /> <br /> Tua 1844 dechreuodd dau neu dri o griwiau bychain wneud [[Setiau|setiau]] o'r cerrig ithfaen mawrion oedd wedi eu gwasgaru ger tir yr Hen Ffolt. Cerrig rhyddion oedd y rhain oedd yn dystiolaeth i'r miliynau tunelli a gludwyd gan y rhewlifoedd oes a fu. Roeddent yn gerrig o ansawdd neilltuol, yn berffaith ar gyfer gwneud cerrig palmantu (setiau). Hyn, mewn gwirionedd, oedd y cychwyn cyntaf un i [[Chwarel yr Eifl]] ddaeth, yn ei hawr anterth, y chwarel setiau ithfaen fwyaf o'i bath yn y byd, ac yn cyflogi dros fil o ddynion.<br /> <br /> Ceir cyfeiriad gan Samuel Holland yn ei 'Memoirs' at y gwaith setiau yn yr Hen Ffolt, ac fel y daeth Trefor Jones drosodd o Chwarel y Gwylwyr i gymryd trosodd yr awennau yno tua'r flwyddyn 1850, wedi i John Hutton, William Caldwell Roscoe a'i wraig, Emily Sophia Roscoe, ei brynu. Enw'r cwmni a weithiai ar gerrig yr Hen Ffolt oedd y Cwmni Ithfaen Cymreig (''Welsh Granite Company''), a rŵan dyma'i uno â Chwmni'r Gwylwyr a Thŷ Mawr (Pistyll).<br /> <br /> Ond pwy, tybed, oedd y Cwmni Ithfaen Cymreig oedd yn cloddio yno yn ystod y chwe blynedd '''cyn''' 1850? Gwyddom i'r gweithfeydd setiau bychain ddod yno ym 1844 gan fod cofnod arbennig o hynny mewn dogfen ddyddiedig 1845. Ym Mhrospectws y ''North Western Railway'' (a obeithiai gael rheilffordd o Fangor i Bortin-llaen, a chreu porthladd mawr yno i gysylltu gwledydd Prydain ag Iwerddon) cyfeiriwyd yn benodol at &quot;''the valuable stone quarries at the Rivals, recently opened by a Liverpool Company''&quot;.<br /> <br /> Pennaeth y Cwmni oedd gŵr a adnabyddid fel y &quot;Sais Mawr&quot;. Ar y 26ain o Fawrth, 1844, rhoddodd Lefftenant Cyrnol Thomas Peers-Williams, Aelod Seneddol Great Barlow yn Berkshire, sgweier Craig-y-don, Llangoed, Môn, brydles deng mlynedd i un John Heyden, gŵr busnes o Lerpwl, yn rhoi hawl iddo gloddio mwynau ar ei dir yn y Gorllwyn. Roedd swyddfa Heyden yn 60 Duke Street, Lerpwl, a fo, heb os, oedd y &quot;Sais Mawr&quot;.<br /> <br /> Cwsmer pwysig cyntaf Heyden oedd Pwyllgor Palmantu Corfforaeth Manceinion. Flynyddoedd lawer yn ddiweddarach , ar y 14eg o Orffennaf 1863, byddai'r Pwyllgor hwn yn anfon tystlythyr dros y Cwmni Ithfaen Cymreig yn canmol i'r cymylau safon y cerrig, hyd yn oed wedi pedair blynedd ar bymtheg a chwarter o ddefnydd trwm. Felly, roedd cerrig palmantu'r Eifl wedi cael eu gosod ar strydoedd Manceinion mor belled yn ôl â mis Ebrill 1844. Dyna gadarnhau ddyddiad cychwyn gweithgareddau y Cwmni Ithfaen Cymreig yn yr Hen Ffolt. Daeth y Gwaith ar werth rywbryd tua 1849-50. Cynigiodd Hutton, Gwaith y Gwylwyr, amdano, ac wedi peth bargeinio, gwerthodd Heyden y brydles iddo, prydles oedd i bara tan Mawrth 1854. <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> [[Categori:Daearyddiaeth ffisegol]]<br /> [[Categori:Chwareli ithfaen]]<br /> [[Categori:Safleoedd nodedig]]</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Hen_Ffolt&diff=10709 2021-02-05T15:50:05Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>Saif yr '''Hen Ffolt''' ar ben allt-môr [[Y Gorllwyn]] yn [[Trefor|Nhrefor]], rhwng gwaelod Tomen Fawr [[Chwarel Craig y Farchas, Trefor|y Farchas]] a'r traeth caregog islaw, mewn man a elwir Pant y Farchas, gyda rhan ohoni bellach wedi diflannu i'r môr trwy erydiad y blynyddoedd. Roedd yma, yn y ddeunawfed ganrif a hanner cynta'r bedwaredd ganrif ar bymtheg, gorlan defaid a cheffylau perthynol i fferm Nant Bach gerllaw. Roedd yn ardal bur anghysbell bryd hynny, fel y mae heddiw.<br /> <br /> Tua 1844 dechreuodd dau neu dri o griwiau bychain wneud [[Setiau|setiau]] o'r cerrig ithfaen mawrion oedd wedi eu gwasgaru ger tir yr Hen Ffolt. Cerrig rhyddion oedd y rhain oedd yn dystiolaeth i'r miliynau tunelli a gludwyd gan y rhewlifoedd oes a fu. Roeddent yn gerrig o ansawdd neilltuol, yn berffaith ar gyfer gwneud cerrig palmantu (setiau). Hyn, mewn gwirionedd, oedd y cychwyn cyntaf un i [[Chwarel yr Eifl]] ddaeth, yn ei hawr anterth, y chwarel setiau ithfaen fwyaf o'i bath yn y byd, ac yn cyflogi dros fil o ddynion.<br /> <br /> Ceir cyfeiriad gan Samuel Holland yn ei 'Memoirs' at y gwaith setiau yn yr Hen Ffolt, ac fel y daeth Trefor Jones drosodd o Chwarel y Gwylwyr i gymryd trosodd yr awennau yno tua'r flwyddyn 1850, wedi i John Hutton, William Caldwell Roscoe a'i wraig, Emily Sophia Roscoe, ei brynu. Enw'r cwmni hwn oedd y Cwmni Ithfaen Cymreig (''Welsh Granite Company''), a rŵan dyma'i uno â Chwmni'r Gwylwyr a Thŷ Mawr (Pistyll).<br /> <br /> Ond pwy, tybed, oedd y Cwmni Ithfaen Cymreig oedd yn cloddio yno yn ystod y chwe blynedd '''cyn''' 1850? Gwyddom i'r gweithfeydd setiau bychain ddod yno ym 1844 gan fod cofnod arbennig o hynny mewn dogfen ddyddiedig 1845. Ym Mhrospectws y North Western Railway (a obeithiai gael rheilffordd o Fangor i Bortin-llaen, a chreu porthladd mawr yno i gysylltu gwledydd Prydain ag Iwerddon) cyfeiriwyd yn benodol at &quot;''the valuable stone quarries at the Rivals, recently opened by a Liverpool Company''&quot;.<br /> <br /> Pennaeth y Cwmni oedd gŵr a adnabyddid fel y &quot;Sais Mawr&quot;. Ar y 26ain o Fawrth, 1844, rhoddodd Lefftenant Cyrnol Thomas Peers-Williams, A.S., sgweier Craig-y-don, Llangoed, Môn, brydles deng mlynedd i un John Heyden, gŵr busnes o Lerpwl, yn rhoi hawl iddo gloddio mwynau ar ei dir yn y Gorllwyn. Roedd swyddfa Heyden yn 60 Duke Street, Lerpwl, a fo, heb os, oedd y &quot;Sais Mawr&quot;.<br /> <br /> Cwsmer pwysig cyntaf Heyden oedd Pwyllgor Palmantu Corfforaeth Manceinion. Flynyddoedd lawer yn ddiweddarach , ar y 14eg o Orffennaf 1863, byddai'r Pwyllgor hwn yn anfon tystlythyr dros y Cwmni Ithfaen Cymreig yn canmol i'r cymylau safon y cerrig, hyd yn oed wedi pedair blynedd ar bymtheg a chwarter o ddefnydd trwm. Dyna gadarnhau, felly, fod cerrig palmantu'r Eifl wedi cael eu gosod ar strydoedd Manceinion mor belled yn ôl â mis Ebrill 1844. Dyna ddyddiad cychwyn gweithgareddau y Cwmni Ithfaen Cymreig yn yr Hen Ffolt. Daeth y Gwaith ar werth rywbryd tua 1849-50. Cynigiodd Hutton, Gwaith y Gwylwyr, amdano, ac wedi peth bargeinio, gwerthodd Heyden y brydles iddo, prydles oedd i bara tan Mawrth 1854. <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> [[Categori:Daearyddiaeth ffisegol]]<br /> [[Categori:Chwareli ithfaen]]<br /> [[Categori:Safleoedd nodedig]]</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Hen_Ffolt&diff=10681 2021-02-04T17:56:00Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>Saif yr '''Hen Ffolt''' ar ben allt-môr [[Y Gorllwyn]] yn [[Trefor|Nhrefor]], rhwng gwaelod Tomen Fawr y Farchas a'r traeth caregog islaw, mewn man a elwir Pant y Farchas, gyda rhan ohoni bellach wedi diflannu i'r môr trwy erydiad y blynyddoedd. Roedd yma, yn y ddeunawfed ganrif a hanner cynta'r bedwaredd ganrif ar bymtheg, gorlan defaid a cheffylau perthynol i fferm Nant Bach gerllaw. Roedd yn ardal bur anghysbell bryd hynny, fel y mae heddiw.<br /> <br /> Tua 1844 dechreuodd dau neu dri o griwiau bychain wneud [[Setiau|setiau]] o'r cerrig ithfaen mawrion oedd wedi eu gwasgaru ger tir yr Hen Ffolt. Cerrig rhyddion oedd y rhain oedd yn dystiolaeth i'r miliynau tunelli a gludwyd gan y rhewlifoedd oes a fu. Roeddent yn gerrig o ansawdd neilltuol, yn berffaith ar gyfer gwneud cerrig palmantu (setiau). Hyn, mewn gwirionedd, oedd y cychwyn cyntaf un i [[Chwarel yr Eifl]] ddaeth, yn ei hawr anterth, y chwarel setiau ithfaen fwyaf o'i bath yn y byd, ac yn cyflogi dros fil o ddynion.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> [[Categori:Daearyddiaeth ffisegol]]<br /> [[Categori:Chwareli ithfaen]]<br /> [[Categori:Safleoedd nodedig]]</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Chwarel_Craig_y_Farchas,_Trefor&diff=10680 2021-02-04T17:52:33Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>'''Chwarel Craig y Farchas''' oedd y chwarel go iawn gyntaf agorwyd ar fynydd [[Garnfor]] yn [[Trefor|Nhrefor]], er bod y Gwaith Setiau (''setts'') cyntaf wedi bod yn weithredol ar ben yr allt-môr is-law ers 1844 yn yr [[Hen Ffolt]]. <br /> <br /> Erbyn 1854 roedd y cerrig rhyddion (cerrig tir) a gloddid yn Hen Ffolt y Gorllwyn wedi eu dihysbyddu bron yn llwyr. Rhaid, felly, oedd edrych i'r mynydd ei hun am ffynonellau newydd o'r garreg ithfaen. Craig y Farchas uwchben fu'r dewis amlwg, ac ar Galan Mai 1854 llofnodwyd, ar ran y [[Cwmni Ithfaen Cymreig]] (''The Welsh Granite Company''), brydles newydd 21 mlynedd ac agor chwarel newydd o ddwy bonc rhyw 90 metr uwchlaw lefel y môr. Hon oedd Chwarel Craig y Farchas oedd, ar un wedd, yn estyniad i Waith Setiau'r Hen Ffolt is-law. NID hon oedd [[Chwarel yr Eifl]] a ddaeth i fod rhyw 12-13 mlynedd yn ddiweddarach, sef y chwarel y gwyddom ni amdani ac a welir ar y mynydd heddiw.<br /> <br /> Agorwyd y gyntaf o ddwy bonc ar Graig y Farchas, wedi ei lleoli uwchben Pant y Farchas a rhan o Allt Eithin Nant Bach, gan edrych i lawr ar y Cerrig Mawr ar draeth y Gorllwyn a'r rhigol o ble byddid yn cario cerrig yr Hen Ffolt i longau a angorid yn y dwfn. Goruchwyliwyd y cyfan gan y fforman, Trefor Jones.<br /> <br /> Chwarel fechan oedd hi ac ers blynyddoedd maith aeth y ddwy bonc o'r golwg dan y Domen Fawr o'r chwarel ddiweddarach ar graig Cae'r Foty (Chwarel yr Eifl / Y Gwaith Mawr). Ni cheid cerrig rhyddion yma wrth gwrs, a byddai'n rhaid saethu'r graig i gael cerrig i'w troi'n setiau.<br /> <br /> Cludid y setisau o'r ddwy bonc i lawr inclên fechan, ond peryglus o serth. Nid rhaffau gwifrau fel yn ddiweddarach a ddefnyddid i ollwng y gwagenni llawnion, ond cadwyni trymion. Roedd gan y cadwyni hyn gymaint o sŵn fel y'u clywid yn aml o'r Hendref ei hun, dros filltir i ffwrdd. <br /> <br /> Ond nid hynny oedd y gŵyn fwyaf amdanynt. Roeddent yn beryg bywyd! Gallai John Hutton adrodd wrth Fwrdd y Cyfarwyddwyr (16 blynedd yn ddiweddarach) fod y cadwyni hyn yn torri'n aml - bod y dolenni'n torri gyda'r canlyniad fod damweiniau'n digwydd, damweiniau, meddai, i'r wagenni(!) er bod dynion yn cael eu lladd hefyd.<br /> <br /> Yn ystod blynyddoedd cynta'r unfed ganrif ar hugain, buwyd yn cario miloedd o dunelli o gynnwys hen domennydd rwbel Chwarel yr Eifl i ar gyfer tirlenwi ac adeiladu ffyrdd etc. Bellach, credir fod rhan o bonc uchaf y chwarel hon yn dod i'r golwg wedi canrif a rhagor o fod ynghudd dan Domen Fawr y Gorllwyn. <br /> <br /> [[Categori:Chwareli ithfaen]]</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Chwarel_Craig_y_Farchas,_Trefor&diff=10679 2021-02-04T17:42:40Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>'''Chwarel Craig y Farchas''' oedd y chwarel go iawn gyntaf agorwyd ar fynydd [[Garnfor]] yn [[Trefor|Nhrefor]], er bod y Gwaith Setiau (''setts'') cyntaf wedi bod yn weithredol ar ben yr allt-môr is-law ers 1844 yn yr [[Hen Ffolt]]. <br /> <br /> Erbyn 1854 roedd y cerrig rhyddion (cerrig tir) a gloddid yn Hen Ffolt y Gorllwyn wedi eu dihysbyddu bron yn llwyr. Rhaid, felly, oedd edrych i'r mynydd ei hun am ffynonellau newydd o'r garreg ithfaen. Craig y Farchas uwchben fu'r dewis amlwg, ac ar Galan Mai 1854 llofnodwyd, ar ran y [[Cwmni Ithfaen Cymreig]] (''The Welsh Granite Company''), brydles newydd 21 mlynedd ac agor chwarel newydd o ddwy bonc rhyw 90 metr uwchlaw lefel y môr. Hon oedd Chwarel Craig y Farchas oedd, ar un wedd, yn estyniad i Waith Setiau'r Hen Ffolt is-law. NID hon oedd [[Chwarel yr Eifl]] a ddaeth i fod rhyw 12-13 mlynedd yn ddiweddarach, sef y chwarel y gwyddom ni amdani ac a welir ar y mynydd heddiw.<br /> <br /> Agorwyd y gyntaf o ddwy bonc ar Graig y Farchas, wedi ei lleoli uwchben Pant y Farchas a rhan o Allt Eithin Nant Bach, gan edrych i lawr at Cerrig Mawr traeth y Gorllwyn a'r rhigol lle byddid yn cario cerrig yr Hen Ffolt i longau a angorid yn y dwfn. Goruchwyliwyd y cyfan gan y fforman, Trefor Jones.<br /> <br /> Chwarel fechan oedd hi ac ers blynyddoedd maith aeth y ddwy bonc o'r golwg dan y Domen Fawr o'r chwarel ddiweddarach ar graig Cae'r Foty (Chwarel yr Eifl / Y Gwaith Mawr). Ni cheid cerrig rhyddion yma wrth gwrs, a byddai'n rhaid saethu'r graig i gael cerrig i'w tyroi'n setiau.<br /> <br /> Cludid y setisau o'r ddwy bonc i lawr inclên fechan, ond peryglus o serth. Nid rhaffau gwifrau fel yn ddiweddarach a ddefnyddid i ollwng y gwagenni llawnion, ond cadwyni trymion. Roedd gan y cadwyni hyn gymaint o sŵn fel y'u clywid yn aml o'r Hendref ei hun, dros filltir i ffwrdd. <br /> <br /> Ond nid hynny oedd y gŵyn fwyaf amdanynt. Roeddent yn beryg bywyd! Gallai John Hutton adrodd ym mhwyllgor y Cyfarwyddwyr (16 blynedd yn ddiweddarach) fod y cadwyni hyn yn torri'n aml - bod y dolenni'n torri gyda'r canlyniad fod damweiniau'n digwydd, damweiniau, meddai, i'r wagenni (!) er bod dynion yn cael eu lladd hefyd.<br /> <br /> Yn ystod blynyddoedd cynta'r unfed ganrif ar hugain, buwyd yn cario miloedd o dunelli o gynnwys hen domennydd frwbel Chwarel yr Eifl i dirlenwi ac adeiladu ffyrdd etc. <br /> <br /> <br /> <br /> [[Categori:Chwareli ithfaen]]</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Samuel_Holland&diff=10678 2021-02-04T17:14:58Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>Samuel Holland oedd y gŵr a gyflogodd [[Trefor Jones]] yn Chwarel y Gwylwyr, Nefyn, fel Fforman. Maes o law, daeth Trefor Jones dros yr Eifl ac agor [[Chwarel yr Eifl]] yn [[Trefor|Nhrefor]] a rhoi ei enw ei hun ar y pentref.<br /> <br /> Un o Lerpwl oedd Samuel Holland a bu ei dad (o'r un enw) yn hapfasnachwr llwyddiannus gan weithio gwaith copor ym Mronygadair ger Tremadog 1824-30. Ym 1819 agorodd chwarel lechi Rhiwbryfdir yn ardal Ffestiniog, a chwarel arall yn Nhrefriw ym 1826. Ei wraig oedd Katherine Menzies. <br /> <br /> Eu mab hwy oedd Samuel Holland yr erthygl hon, a anwyd ar 17 Hydref, 1803, yn Duke Street, Lerpwl. Roedd Samuel yn gefnder i Elizabeth Cleghorn Gaskell (1810-65), cofiannydd Charlotte Brontë ac un o nofelwyr Saesneg mwyaf poblogaidd ei dydd. Hi sgwennodd ''Ruth'' (1853), ''North and South'' (1855) a ''Wives and Daughters''(1866).<br /> <br /> Tua 1821-22 daeth Holland yn oruchwyliwr chwarel ei dad yn Rhiwbryfdir, a dros y blynyddoedd dilynnol daeth yn ŵr busnes (''entrepreneur'') mentrus a llwyddiannus dros ben.<br /> <br /> Bu'n Aelod Seneddol Rhyddfrydol dros Feirionnydd (1870-92), ac ef oedd prif hyrwyddwr sefydlu yr ysgol i ferched yn Nolgellau, Ysgol John Williams.<br /> <br /> Trigai ym Mhlas Penrhyn, Penrhyndeudraeth, ac at ddiwedd ei oes yng Nghaer Deon, rhwng y Bermo a Dolgellau.<br /> <br /> Bu farw ym 1892, a bu farw'i briod, Caroline Jane Burt, ym 1924.<br /> <br /> Yn y Llyfrgell Genedlaethol yn Aberystwyth ceir llawysgrif hynod o ddiddorol gan Samuel Holland - 'MEMOIRS' - a'i chyfeiriad yw NLW MS 4983 C. Dyma gyfieithiad o'r rhannau sy'n berthnasol i hanes dechreuadau'r diwydiant ithfaen ym mro'r Eifl :<br /> <br /> <br /> Y Llyngesydd Lloyd, Tregaean, Môn, oedd perchennog Mynydd y Gwylwyr. Gwneuthum gais ganddo am brydles o'r mynydd a chefais un dros gyfnod heb rhent penodedig ond fy mod i dalu dwy geiniog y dunnell ar yr holl gerrig fyddai'n cael eu cludo oddi yno.<br /> <br /> Pan aeth ein cynllun o gael rheilffordd o Fangor i Bortinllaen i'r gwellt, a minnau wedi cael prydles y Gwylwyr ar delerau mor ffafriol<br /> gan y Llyngesydd Lloyd, meddyliais am rywbeth i'w wneud â'r lle a hynny trwy sylwi ar y cerrig. Teimlais eu bod yn edrych yn addas ar gyfer gwneud setiau palmantu, ac felly mi a euthum gyda dyn roeddwn yn ei gyflogi, un Trefor Jones, draw i Benmaen-mawr lle ceid dwy neu dair chwarel yn cynhyrchu setiau. Edrychasom arnynt ac ar y dull o'u cynhyrchu, ac euthum ati'n syth i gyflogi dau o'r dynion i ddod draw i'r Gwylwyr gyda'u morthwylion. Rhoesom gynnig ar y cerrig yno.<br /> <br /> Gwelwyd fod y cerrig yn addas dros ben ac yn wir yn well na cherrig <br /> Penmaen-mawr, gan na fyddent yn gwisgo i fod yn llithrig. Roedd cerrig Penmaen-mawr â gair drwg iddynt o'r safbwynt hwnnw. Roeddwn yn gwbl fodlon y byddai cerrig y Gwylwyr yn addas, ac felly anfonais Trefor Jones i Benmaen-mawr i gyflogi wyth neu ddeg arall o ddynion i ddod yma i agor chwarel. Cafodd afael yn y dynion, a dechreuwyd fynd ati i gynhyrchu setiau palmantu, gan gyflogi rhagor o ddynion a bechgyn o Nefyn.<br /> <br /> Gwnaed harbwr bychan ar gyfer llwytho, ynghyd ag inclên i fynd i lawr ato. Aeth llawer llwyth llong i Runcorn a chafwyd masnach barod ar gyfer y cyfan ym Manceinion.<br /> <br /> Gweithiais y chwarel hon am beth amser, ond gan fod y busnes yn dwyn gormod o'm sylw oddi ar y chwarel lechi, penderfynais ei gwerthu pe medrwn ganfod prynwr iddi. <br /> <br /> Hysbysebais y chwarel yn Lerpwl, a daeth un Mr. Hutton draw i weld y Gwaith, a'i brynu gennyf. Yn ddiweddarach, daeth un Mr. Roscoe yn bartner iddo, a buont wrth y gwaith am flynyddoedd.<br /> <br /> Ond nid Chwarel y Gwylwyr yn unig. Canfyddasant yr un math o garreg yn Llanaelhaearn (ar ochr ogleddol yr Eifl), gan sefydlu chwareli yno, a chodi pentref a'i alw, ar ôl fy hen fforman i a'u fforman hwythau, Trefor Jones, yn Bentref Trefor.<br /> <br /> Agorodd grwpiau eraill weithfeydd yno hefyd, a sefydlwyd busnes sylweddol. Ffurfiwyd dau neu dri cwmni i wneud setiau. Bu farw Mr. Roscoe tra yno, a gwerthodd Mr. Hutton ei gyfran i un o'r cwmnïau newydd.<br /> <br /> Hyn oedd tarddiad y gweithfeydd setiau a sefydlwyd yn Nefyn a Llanaelhaearn.<br /> <br /> Ar ôl hyn, glynais i wrth fy chwarel lechi a'i gwneud yn broffidiol.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> [[Categori:Pobl]]<br /> [[Categori:Diwydianwyr a Chyfalafwyr]]</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Samuel_Holland&diff=10677 2021-02-04T16:51:48Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>Samuel Holland oedd y gŵr a gyflogodd [[Trefor Jones]] yn Chwarel y Gwylwyr, Nefyn, fel Fforman. Maes o law, daeth Trefor Jones dros yr Eifl ac agor [[Chwarel yr Eifl]] yn [[Trefor|Nhrefor]] a rhoi ei enw ei hun ar y pentref.<br /> <br /> Un o Lerpwl oedd Samuel Holland a bu ei dad (o'r un enw) yn hapfasnachwr llwyddiannus gan weithio gwaith copor ym Mronygadair ger Tremadog 1824-30. Ym 1819 agorodd chwarel lechi Rhiwbryfdir yn ardal Ffestiniog, a chwarel arall yn Nhrefriw ym 1826. Ei wraig oedd Katherine Menzies. <br /> <br /> Eu mab hwy oedd Samuel Holland yr erthygl hon, a anwyd ar 17 Hydref, 1803, yn Duke Street, Lerpwl. Roedd Samuel yn gefnder i Elizabeth Cleghorn Gaskell (1810-65), cofiannydd Charlotte Brontë ac un o nofelwyr Saesneg mwyaf poblogaidd ei dydd. Hi sgwennodd ''Ruth'' (1853), ''North and South'' (1855) a ''Wives and Daughters''(1866).<br /> <br /> Tua 1821-22 daeth Holland yn oruchwyliwr chwarel ei dad yn Rhiwbryfdir, a dros y blynyddoedd dilynnol daeth yn ŵr busnes (''entrepreneur'') mentrus a llwyddiannus dros ben.<br /> <br /> Bu'n Aelod Seneddol Rhyddfrydol dros Feirionnydd (1870-92), ac ef oedd prif hyrwyddwr sefydlu yr ysgol i ferched yn Nolgellau, Ysgol John Williams.<br /> <br /> Trigai ym Mhlas Penrhyn, Penrhyndeudraeth, ac at ddiwedd ei oes yng Nghaer Deon, rhwng y Bermo a Dolgellau.<br /> <br /> Bu farw ym 1892, a bu farw'i briod, Caroline Jane Burt, ym 1924.<br /> <br /> Yn y Llyfrgell Genedlaethol yn Aberystwyth ceir llawysgrif hynod o ddiddorol gan Samuel Holland - 'MEMOIRS' - a'i chyfeiriad yw NLW MS 4983 C. Dyma gyfieithiad o'r rhannau sy'n berthnasol i hanes dechreuadau'r diwydiant ithfaen ym mro'r Eifl :<br /> <br /> Admiral Lloyd, Tregaean, Môn, oedd perchennog Mynydd y Gwylwyr. Gwneuthum gais iddo am brydles o'r mynydd a chefais un<br /> dros gyfnod heb rhent penodedig ond fyu mod i dalu dwy geiniog y dunnell ar yr holl gerrig fyddai'n cael eu cario oddi yno.<br /> <br /> Pan aeth ein cynllun o gael rheilffordd o Fangor i Bortinllaen i'r gwellt, a minnau wedi cael prydles y Gwylwyr ar delerau mor ffafriol<br /> gan Admiral Lloyd, meddyliais am rywbeth i'w wneud â'r lle a hynny trwy sylwi ar y cerrig. Teimlais eu bod yn edrych yn addas ar gyfer gwneud setiau palmantu, ac felly mi a euthum gyda dyn roeddwn yn ei gyflogi, un Trefor Jones, draw i Benmaen-mawr lle ceid dwy neu dair chwarel yn cynhyrchu setiau. Edrychasom arnynt ac ar y dull o'u cynhyrchu, ac euthum ati'n syth i gyflogi dau o'r dynion i ddod draw i'r Gwylwyr gyda'u morthwylion. Rhoesom gynnig ar y cerrig yno.<br /> <br /> Gwelwyd fod y cerrig yn addas dros ben ac yn wir yn well na cherrig <br /> Penmaen-mawr, gan na fyddent yn gwisgo i fod yn llithrig. Roedd cerrig Penmaen-mawr â gair drwg iddynt o'r safbwynt hwnnw. Roeddwn yn gwbl fodlony byddai cerrig y Gwylwyr yn addas, ac felly anfonais Trefor Jones i Benmaen-mawr i gyfligo wythneu ddeg arall o ddynion i dod yma i agor chwarel. Cafodd ef y dynion, a dechreuwyd fynd ati i gynhyrchu setiau palmantu, gan gyflogi rhagor o ddynion a bechgyn o Nefyn.<br /> <br /> Gwnaed harbwr bychan ar gyfer llwytho, ynghyd ag inclên i fynd i lawr ato. Aeth llawer llwyth llong i Runcorn a chafwyd masnach barod ar gyfer y cyfan ym Manceinion.<br /> <br /> Gweithiais y chwarel hon am beth amser, ond gan fod y busnes yn dwyn gormod o'm sylw oddi ar y chwarel lechi, penderfynais ei gwerthu pe medrwn ganfod prynwr iddi. <br /> <br /> Hysbysebais y chwarel yn Lerpwl, a daeth un Mr. Huttondraw i weld y Gwaith, a'i phrynu gennyf. Yn ddiweddarach, daeth un Mr. Roscoe yn bartner iddo, a buont wrth y gwaith am flynyddoedd.<br /> <br /> Ond nid Chwarel y Gwylwyr yn unig. Canfyddasant yr un math o garreg yn Llanaelhaearn (ar ochr ogleddol yr Eifl), gan sefylu chwareli yno, a chodi pentref a'i alw, ar ôl fy hen fforman i a'u fforman hwythau, Trefor Jones, yn Bentref Trefor.<br /> <br /> Agorodd grwpiau eraikll weithfeydd yno hefyd, a sefydlwyd busnes sylweddol. Ffurfiwyd dau neu dri cwmni i wneud setiau. Bu farw Mr. Roscoe tra yno, a gwerthodd Mr. Hutton ei gyfran i un o'r cwmnïau newydd.<br /> <br /> Hyn oedd tarddiad y gweithfeydd setiau a sefydlwyd yn Nefyn a Llanaelhaearn.<br /> <br /> Ar ôl hyn, glynais wrth fy chwarel lechi a'i gwnwud yn broffidiol.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> [[Categori:Pobl]]<br /> [[Categori:Diwydianwyr a Chyfalafwyr]]</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Samuel_Holland&diff=10676 2021-02-04T16:33:16Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>Samuel Holland oedd y gŵr a gyflogodd [[Trefor Jones]] yn Chwarel y Gwylwyr, Nefyn, fel Fforman. Maes o law, daeth Trefor Jones dros yr Eifl ac agor [[Chwarel yr Eifl]] yn [[Trefor|Nhrefor]] a rhoi ei enw ei hun ar y pentref.<br /> <br /> Un o Lerpwl oedd Samuel Holland a bu ei dad (o'r un enw) yn hapfasnachwr llwyddiannus gan weithio gwaith copor ym Mronygadair ger Tremadog 1824-30. Ym 1819 agorodd chwarel lechi Rhiwbryfdir yn ardal Ffestiniog, a chwarel arall yn Nhrefriw ym 1826. Ei wraig oedd Katherine Menzies. <br /> <br /> Eu mab hwy oedd Samuel Holland yr erthygl hon, a anwyd ar 17 Hydref, 1803, yn Duke Street, Lerpwl. Roedd Samuel yn gefnder i Elizabeth Cleghorn Gaskell (1810-65), cofiannydd Charlotte Brontë ac un o nofelwyr Saesneg mwyaf poblogaidd ei dydd. Hi sgwennodd ''Ruth'' (1853), ''North and South'' (1855) a ''Wives and Daughters''(1866).<br /> <br /> Tua 1821-22 daeth Holland yn oruchwyliwr chwarel ei dad yn Rhiwbryfdir, a dros y blynyddoedd dilynnol daeth yn ŵr busnes (''entrepreneur'') mentrus a llwyddiannus dros ben.<br /> <br /> Bu'n Aelod Seneddol Rhyddfrydol dros Feirionnydd (1870-92), ac ef oedd prif hyrwyddwr sefydlu yr ysgol i ferched yn Nolgellau, Ysgol John Williams.<br /> <br /> Trigai ym Mhlas Penrhyn, Penrhyndeudraeth, ac at ddiwedd ei oes yng Nghaer Deon, rhwng y Bermo a Dolgellau.<br /> <br /> Bu farw ym 1892, a bu farw'i briod, Caroline Jane Burt, ym 1924.<br /> <br /> Yn y Llyfrgell Genedlaethol yn Aberystwyth ceir llawysgrif hynod o ddiddorol gan Samuel Holland - 'MEMOIRS' - a'i chyfeiriad yw NLW MS 4983 C. Dyma gyfieithiad o'r rhannau sy'n berthnasol i hanes dechreuadau'r diwydiant ithfaen ym mro'r Eifl :<br /> <br /> Admiral Lloyd, Tregaean, Môn, oedd perchennog Mynydd y Gwylwyr. Gwneuthum gais iddo am brydles o'r mynydd a chefais un<br /> dros gyfnod heb rhent penodedig ond fyu mod i dalu dwy geiniog y dunnell ar yr holl gerrig fyddai'n cael eu cario oddi yno.<br /> <br /> Pan aeth ein cynllun o gael rheilffordd o Fangor i Bortinllaen i'r gwellt, a minnau wedi cael prydles y Gwylwyr ar delerau mor ffafriol<br /> gan Admiral Lloyd, meddyliais am rywbeth i'w wneud â'r lle a hynny trwy sylwi ar y cerrig. Teimlais eu bod yn edrych yn addas ar gyfer gwneud setiau palmantu, ac felly mi a euthum gyda dyn roeddwn yn ei gyflogi, un Trefor Jones, draw i Benmaen-mawr lle ceid dwy neu dair chwarel yn cynhyrchu setiau. Edrychasom arnynt ac ar y dull o'u cynhyrchu, ac euthum ati'n syth i gyflogi dau o'r dynion i ddod draw i'r Gwylwyr gyda'u morthwylion. Rhoesom gynnig ar y cerrig yno.<br /> <br /> Gwelwyd fod y cerrig yn addas dros ben ac yn wir yn well na cherrig <br /> Penmaen-mawr, gan na fyddent yn gwisgo i fod yn llithrig. Roedd cerrig Penmaen-mawr â gair drwg iddynt o'r safbwynt hwnnw. Roeddwn yn gwbl fodlony byddai cerrig y Gwylwyr yn addas, ac felly anfonais Trefor Jones i Benmaen-mawr i gyfligo wythneu ddeg arall o ddynion i dod yma i agor chwarel. Cafodd ef y dynion, a dechreuwyd fynd ati i gynhyrchu setiau palmantu, gan gyflogi rhagor o ddynion a bechgyn o Nefyn.<br /> <br /> Gwnaed harbwr bychan ar gyfer llwytho, ynghyd ag inclên i fynd i lawr ato. Aeth llawer llwyth llong i Runcorn a chafwyd masnach barod ar gyfer y cyfan<br /> <br /> <br /> <br /> [[Categori:Pobl]]<br /> [[Categori:Diwydianwyr a Chyfalafwyr]]</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Samuel_Holland&diff=10675 2021-02-04T16:18:33Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>Samuel Holland oedd y gŵr a gyflogodd [[Trefor Jones]] yn Chwarel y Gwylwyr, Nefyn, fel Fforman. Maes o law, daeth Trefor Jones dros yr Eifl ac agor [[Chwarel yr Eifl]] yn [[Trefor|Nhrefor]] a rhoi ei enw ei hun ar y pentref.<br /> <br /> Un o Lerpwl oedd Samuel Holland a bu ei dad (o'r un enw) yn hapfasnachwr llwyddiannus gan weithio gwaith copor ym Mronygadair ger Tremadog 1824-30. Ym 1819 agorodd chwarel lechi Rhiwbryfdir yn ardal Ffestiniog, a chwarel arall yn Nhrefriw ym 1826. Ei wraig oedd Katherine Menzies. <br /> <br /> Eu mab hwy oedd Samuel Holland yr erthygl hon, a anwyd ar 17 Hydref, 1803, yn Duke Street, Lerpwl. Roedd Samuel yn gefnder i Elizabeth Cleghorn Gaskell (1810-65), cofiannydd Charlotte Bronte ac un o nofelwyr Saesneg mwyaf poblogaidd ei dydd. Hi sgwennodd ''Ruth'' (1853), ''North and South'' (1855) a ''Wives and Daughters''(1866).<br /> <br /> Tua 1821-22 daeth Holland yn oruchwyliwr chwarel ei dad yn Rhiwbryfdir, a dros y blynyddoedd dilynnol daeth yn ŵr busnes (''entrepreneur'') mentrus a llwyddiannus dros ben.<br /> <br /> Bu'n Aelod Seneddol Rhyddfrydol dros Feirionnydd (1870-92), ac ef oedd prif hyrwyddwr sefydlu yr ysgol i ferched yn Nolgellau, Ysgol John Williams.<br /> <br /> Trigai ym Mhlas Penrhyn, Penrhyndeudraeth, ac at ddiwedd ei oes yng Nghaer Deon, rhwng y Bermo a Dolgellau.<br /> <br /> Bu farw ym 1892, a bu farw'i briod, Caroline Jane Burt, ym 1924.<br /> <br /> Yn y Llyfrgell Genedlaethol yn Aberystwyth ceir llawysgrif hynod o ddiddorol gan Samuel Holland - 'MEMOIRS' - a'i chyfeiriad yw NLW MS 4983 C. Dyma gyfieithiad o'r rhannau sy'n berthnasol i hanes dechreuadau'r diwydiant ithfaen ym mro'r Eifl :<br /> <br /> Admiral Lloyd, Tregaean, Môn, oedd perchennog Mynydd y Gwylwyr. Gwneuthum gais iddo am brydles o'r mynydd a chefais un<br /> dros gyfnod heb rhent penodedig ond fyu mod i dalu dwy geiniog y dunnell ar yr holl gerrig fyddai'n cael eu cario oddi yno.<br /> <br /> Pan aeth ein cynllun o gael rheilffordd o Fangor i Bortinllaen i'r gwellt, a minnau wedi cael prydles y Gwylwyr ar delerau mor ffafriol<br /> gan Admiral Lloyd, meddyliais am rywbeth i'w wneud â'r lle a hynny trwy sylwi ar y cerrig. Teimlais eu bod yn edrych yn addas ar gyfer gwneud setiau palmantu, ac felly mi a euthum gyda dyn roeddwn yn ei gyflogi, un Trefor Jones, draw i Benmaen-mawr lle ceid dwy neu dair chwarel yn cynhyrchu setiau. Edrychasom arnynt ac ar y dull o'u cynhyrchu, ac euthum ati'n syth i gyflogi dau o'r dynion i ddod draw i'r Gwylwyr gyda'u morthwylion. Rhoesom gynnig ar y cerrig yno. <br /> <br /> <br /> [[Categori:Pobl]]<br /> [[Categori:Diwydianwyr a Chyfalafwyr]]</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Chwarel_yr_Eifl&diff=10661 2021-02-03T17:03:36Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>'Chwarel yr Eifl' fu, ac ydyw, enw swyddogol y chwarel fawr welir ar lethr gogleddol Mynydd Garnfor, yr agosaf i'r môr o driawd mynyddoedd yr Eifl, y ffin rhwng Cwmwd Uwchgwyrfai a Chwmwd Dinllaen, a rhwng Cantref Arfon a Chantref Llŷn.<br /> <br /> <br /> Yng nghofnodion y cwmnïau fu'n berchnogion arni o'r cychwyn, ei henw oedd 'Eifl Quarry', ond ar dafodau'r cyhoedd rhoddwyd, a defnyddiwyd, enwau eraill.<br /> <br /> <br /> 'Y Gwaith' fu, ac ydi, enw pobl Trefor ar y lle. Mewn cylch ehangach defnyddid 'Gwaith Llanhuar' (Llanaelhaearn), ac fel y tyfodd y chwarel aeth yn 'Gwaith Mawr Llanhuar', ac yna'n ddim ond y 'Gwaith Mawr' yn unig. Yn ddiweddarach, ar ôl adeiladu pentref Trefor, ac yna'n ystod yr ugeinfed ganrif, cyfeirid at y Gwaith fel 'Gwaith Trefor' yn unig.<br /> <br /> <br /> Mae'n bwysig nodi mai fel 'Gwaith' y cyfeirir yn Gymraeg at chwarel ithfaen, ac nid fel 'chwarel' e.e. Gwaith Tan-y-graig ar lethr y Gurn Ddu yn Nhrefor; Gwaith Carreg y Llam yn Nant Gwrtheyrn; Gwaith Trwyn yn Llanbedrog; Gwaith Carreg yr Imbill ym Mhwllheli; Gwaith Penmaen-mawr; Gwaith y Gwylwyr yn Nefyn a Gwaith Tŷ Mawr ym Mhistyll.<br /> <br /> <br /> Yng nghofnodion y Cwmni Ithfaen Cymreig yn ail hanner y bedwaredd ganrif ar bymtheg cyfeirir bron yn ddieithriad at 'The Works' yn hytrach na 'the quarry', ond at y perchnogion, siŵr iawn, fel y 'quarry owners'!<br /> <br /> <br /> Defnyddir yr un egwyddor yn Nhrefor ynglŷn â phopeth sy'n perthyn i fywyd y Gwaith. Dyma rai ymadroddion o'u cymharu â byd y chwarel lechi - geiriau'r lechen ar y chwith a geiriau'r ithfaen ar y dde :<br /> <br /> <br /> chwarel gwaith<br /> <br /> chwarelwyr dynion gwaith<br /> <br /> lôn y chwarel lôn gwaith<br /> <br /> swper chwarel bwyd gwaith<br /> <br /> caban buta'r chwarel cwt buta'r gwaith<br /> <br /> corn chwarel corn gwaith<br /> <br /> offis (swyddfa)'r chwarel offis y gwaith<br /> <br /> ponciau'r chwarel ponciau'r gwaith<br /> <br /> i ben y chwarel i ben gwaith<br /> <br /> mynydd y chwarel mynydd gwaith<br /> <br /> <br /> Gan y gellir cyfieithu'r gair 'gwaith' i'r Saesneg naill ai fel 'quarry' neu 'work', cafwyd ambell i gamddealltwriaeth digon digri:<br /> <br /> <br /> Gwan iawn oedd gwybodaeth cymeriad o'r enw Tecwyn o Lithfaen o'r iaith fain. Un diwrnod cerddodd dros y mynydd i'r Gwaith Mawr i chwilio am joban. Fe'i gwelwyd ar un o'r ponciau gan neb llai na'r Rheolwr ei hun, Mr. Darbishire, Sais uniaith.<br /> <br /> <br /> &quot;And what can I do for you this morning, Tecwyn.&quot;<br /> <br /> <br /> &quot;Please you sir,&quot; atebodd Tecwyn yn ffyddiog, wedi ymarfer ei anerchiad yr holl ffordd dros y mynydd, &quot;I am looking for a QUARRY, as I have been on the dole for six weeks&quot;.<br /> <br /> <br /> &quot;What do you think this place is? A zoo?&quot;<br /> <br /> <br /> Dylid nodi fod un o lenorion amlwg y Gymraeg, John Emyr, brodor o Drefor, wedi cyhoeddi cyfrol yn dwyn yr enw 'Mynydd Gwaith a Storïau Eraill&quot;.</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Chwarel_yr_Eifl&diff=10660 2021-02-03T16:21:55Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>'Chwarel yr Eifl' fu, ac ydyw, enw swyddogol y chwarel fawr welir ar lethr gogleddol Mynydd Garnfor, yr agosaf i'r môr o driawd Mynyddoedd yr Eifl, y ffin rhwng C wmwd Uwchgwyrfai a Chwmwd Dinllaen, a rhwng Cantref Arfon a Chantref Llyn.<br /> <br /> Yng nghofnodion y cwmnïau fu'n berchnogion arni o'r cychwyn ei henw oedd 'Eifl Quarry', ond ar dafodau'r cyhoedd rhoddwyd a defnyddiwyd enwau eraill.<br /> <br /> 'Y Gwaith' oedd ac ydi enw pobl Trefor ar y lle. Mewn cylch ehangach defnyddid 'Gwaith Llanhuar' (Llanaelhaearn), ac fel y tyfodd y chwarel aeth yn 'Gwaith Mawr Llanhuar', ac yn dim ond y 'Gwaith Mawr'. Yn ddiweddarach, ar ôl adeiladu pentref Trefor, ac yna'n ystod yr ugeinfed ganrif, cyfeirid at y Gwaith fel 'Gwaith Trefor' yn unig.<br /> <br /> Mae'n bwysig nodi mai fel 'Gwaith' y cyfeirir yn Gymraeg at chwarel ithfaen, ac nid fel chwarel e.e. Gwaith Tan-y-graig ar lethr y Gurn Ddu yn Nhrefor; Gwaith Carreg y Llam yn Nant Gwrtheyrn; Gwaith Trwyn yn Llanbedrog; Gwaith Carreg yr Imbill ym Mhwllheli; Gwaith Penmaen-mawr; Gwaith y Gwylwyr yn Nefyn a Gwaith Tŷ Mawr ym Mhistyll.<br /> <br /> Yng nghofnodion y Cwmni Ithfaen Cymreig yn ail hanner y bedwaredd ganrif ar bymtheg cyfeirir bron yn ddieithriad at 'The Works' yn hytrach na 'the quarry', ond at y perchnogion, siŵr iawn, fel y 'quarry owners'!<br /> <br /> Dewfnyddir yr un egwyddor yn Nhrefor ynglŷn â phopeth sy'n perthyn i fywyd y Gwaith. Dyma rai ymadroddion o'u cymharu â byd y chwarel lechi, geiriau'r lechen ar y chwith a geiriau'r ithfaen ar y dde :<br /> <br /> chwarel gwaith<br /> chwarelwyr dynion gwaith<br /> lôn y chwarel lôn gwaith<br /> swper chwarel bwyd gwaith<br /> caban buta'r chwarel cwt buta'r gwaith<br /> corn chwarel corn gwaith<br /> offis (sswyddfa) 'r chwarel offis y gwaith<br /> ponciau'r chwarel ponciau'r gwaith<br /> i ben y chwarel i ben gwaith<br /> mynydd y chwarel mynydd gwaith</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Chwarel_yr_Eifl&diff=10659 2021-02-03T16:14:07Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>'Chwarel yr Eifl' fu, ac ydyw, enw swyddogol y chwarel fawr welir ar lethr gogleddol Mynydd Garnfor, yr agosaf i'r môr o driawd Mynyddoedd yr Eifl, y ffin rhwng C wmwd Uwchgwyrfai a Chwmwd Dinllaen, a rhwng Cantref Arfon a Chantref Llyn.<br /> <br /> Yng nghofnodion y cwmnïau fu'n berchnogion arni o'r cychwyn ei henw oedd 'Eifl Quarry', ond ar dafodau'r cyhoedd rhoddwyd a defnyddiwyd enwau eraill.<br /> <br /> 'Y Gwaith' oedd ac ydi enw pobl Trefor ar y lle. Mewn cylch ehangach defnyddid 'Gwaith Llanhuar' (Llanaelhaearn), ac fel y tyfodd y chwarel aeth yn 'Gwaith Mawr Llanhuar', ac yn dim ond y 'Gwaith Mawr'. Yn ddiweddarach, ar ôl adeiladu pentref Trefor, ac yna'n ystod yr ugeinfed ganrif, cyfeirid at y Gwaith fel 'Gwaith Trefor' yn unig.<br /> <br /> Mae'n bwysig nodi mai fel 'Gwaith' y cyfeirir yn Gymraeg at chwarel ithfaen, ac nid fel chwarel e.e. Gwaith Tan-y-graig ar lethr y Gurn Ddu yn Nhrefor; Gwaith Carreg y Llam yn Nant Gwrtheyrn; Gwaith Trwyn yn Llanbedrog; Gwaith Carreg yr Imbill ym Mhwllheli; Gwaith Penmaen-mawr; Gwaith y Gwylwyr yn Nefyn a Gwaith Tŷ Mawr ym Mhistyll.<br /> <br /> Yng nghofnodion y Cwmni Ithfaen Cymreig yn ail hanner y bedwaredd ganrif ar bymtheg cyfeirir bron yn ddieithriad at 'The Works' yn hytrach na 'the quarry', ond at y perchnogion, siŵr iawn, fel y 'quarry owners'!</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Chwarel_yr_Eifl&diff=10658 2021-02-03T16:09:18Z

<p>Hebog: </p> <hr /> <div>'Chwarel yr Eifl' fu, ac ydyw, enw swyddogol y chwarel fawr welir ar lethr gogleddol Mynydd Garnfor, yr agosaf i'r môr o driawd Mynyddoedd yr Eifl, y ffin rhwng C wmwd Uwchgwyrfai a Chwmwd Dinllaen, a rhwng Cantref Arfon a Chantref Llyn.<br /> <br /> Yng nghofnodion y cwmnïau fu'n berchnogion arni o'r cychwyn ei henw oedd 'Eifl Quarry', ond ar dafodau'r cyhoedd rhoddwyd a defnyddiwyd enwau eraill.<br /> <br /> 'Y Gwaith' oedd ac ydi enw pobl Trefor ar y lle. Mewn cylch ehangach defnyddid 'Gwaith Llanhuar' (Llanaelhaearn), ac fel y tyfodd y chwarel aeth yn 'Gwaith Mawr Llanhuar', ac yn dim ond y 'Gwaith Mawr'.<br /> <br /> Mae'n bwysig nodi mai fel 'Gwaith' y cyfeirir yn Gymraeg at chwarel ithfaen, ac nid fel chwarel e.e. Gwaith Tan-y-graig ar lethr y Gurn Ddu yn Nhrefor; Gwaith Carreg y Llam yn Nant Gwrtheyrn; Gwaith Trwyn yn Llanbedrog; Gwaith Carreg yr Imbill ym Mhwllheli; Gwaith Penmaen-mawr; Gwaith y Gwylwyr yn Nefyn a Gwaith Tŷ Mawr ym Mhistyll.</div>

Hebog https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Chwarel_yr_Eifl&diff=10657 2021-02-03T16:04:25Z

<p>Hebog: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda &#039;&#039;Chwarel yr Eifl&#039; fu, ac ydyw, enw swyddogol y chwarel fawr welir ar lethr gogleddol Mynydd Garnfor, yr agosaf i&#039;r môr o driawd Mynyddoedd yr Eifl, y ffi...&#039;</p> <hr /> <div>'Chwarel yr Eifl' fu, ac ydyw, enw swyddogol y chwarel fawr welir ar lethr gogleddol Mynydd Garnfor, yr agosaf i'r môr o driawd Mynyddoedd yr Eifl, y ffin rhwng C wmwd Uwchgwyrfai a Chwmwd Dinllaen, a rhwng Cantref Arfon a Chantref Llyn.<br /> <br /> Yng nghofnodion y cwmnïau fu'n berchnogion arni o'r cychwyn ei henw oedd 'Eifl Quarry', ond ar dafodau'r cyhoedd rhoddwyd a defnyddiwyd enwau eraill.<br /> <br /> 'Y Gwaith' oedd ac ydi enw pobl Trefor ar y lle. Mewn cylch ehangach defnyddid 'Gwaith Llanhuar' (Llanaelhaearn), ac fel y tyfodd y chwarel aeth yn 'Gwaith Mawr Llanhuar', ac yn dim ond y 'Gwaith Mawr'.</div>

Hebog