Cof y Cwmwd - Cyfraniadau'r defnyddiwr [cy]

Tîm Pêl-droed Y Groeslon Thursdays

2019-09-16T08:57:47Z

Gari:

[[Delwedd:Wici102.jpg|bawd|350px|de|Tîm Y Groeslon Thursdays]]
[[Delwedd:Tîm pêl-droed Hafod-y-coed.jpg|bawd|350px|de|Tîm Hafod-y-coed yn y 1920au]]

Ffurfiwyd tîm pêl-droed '''Y Groeslon Thursdays''' tua 1915 yn [[Y Groeslon]]. Chwaraeent ar bnawniau Iau gan fod yr aelodau'n gweithio yng Nghaernarfon ac yn cael hanner diwrnod yn rhydd bnawn dydd Iau. Dichon iddynt ddwyn y syniad o enw tîm Sheffield Wednesday. Arferent chwarae ar un o gaeau gwastad fferm Bryn'rodyn.

Ymhen ychydig flynyddoedd, ffurfiwyd tîm arall a chwaraeai ar un o gaeau Hafod-y-coed.<ref>''Hanes Y Groeslon'' (Caernarfon, 2000), t.91</ref>

{{eginyn}}
==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}
[[Categori:Pêl-droed]]
[[Categori:Chwaraeon]]

Delwedd:Tîm pêl-droed Hafod-y-coed.jpg

2019-09-16T08:56:49Z

Gari:

Tîm Pêl-droed Y Groeslon Thursdays

2019-09-16T08:54:11Z

Gari:

[[Delwedd:Wici102.jpg|bawd|350px|de|Tîm Y Groeslon Thursdays]]

Ffurfiwyd tîm pêl-droed '''Y Groeslon Thursdays''' tua 1915 yn [[Y Groeslon]]. Chwaraeent ar bnawniau Iau gan fod yr aelodau'n gweithio yng Nghaernarfon ac yn cael hanner diwrnod yn rhydd bnawn dydd Iau. Dichon iddynt ddwyn y syniad o enw tîm Sheffield Wednesday. Arferent chwarae ar un o gaeau gwastad fferm Bryn'rodyn.

Ymhen ychydig flynyddoedd, ffurfiwyd tîm arall a chwaraeai ar un o gaeau Hafod-y-coed.<ref>''Hanes Y Groeslon'' (Caernarfon, 2000), t.91</ref>

{{eginyn}}
==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}
[[Categori:Pêl-droed]]
[[Categori:Chwaraeon]]

Delwedd:Wici102.jpg

2019-09-16T08:52:58Z

Gari: Tîm pêl-droed y Groeslon Thursdays

Tîm pêl-droed y Groeslon Thursdays

Tîm Pêl-droed Y Groeslon Thursdays

2019-09-16T08:41:51Z

Gari:

Ffurfiwyd tîm pêl-droed '''Y Groeslon Thursdays''' tua 1915 yn [[Y Groeslon]]. Chwaraeent ar bnawniau Iau gan fod yr aelodau'n gweithio yng Nghaernarfon ac yn cael hanner diwrnod yn rhydd bnawn dydd Iau. Dichon iddynt ddwyn y syniad o enw tîm Sheffield Wednesday. Arferent chwarae ar un o gaeau gwastad fferm Bryn'rodyn.

Ymhen ychydig flynyddoedd, ffurfiwyd tîm arall a chwaraeai ar un o gaeau Hafod-y-coed.<ref>''Hanes Y Groeslon'' (Caernarfon, 2000), t.91</ref>

{{eginyn}}
==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}
[[Categori:Pêl-droed]]
[[Categori:Chwaraeon]]

Tîm Pêl-droed Y Groeslon Thursdays

2019-09-16T08:41:26Z

Gari:

Ffurfiwyd tîm pêl-droed '''Y Groeslon Thursdays''' tua 1915 yn [[Y Groeslon]]. Chwaraeent ar bnawniau Iau gan fod yr aelodau'n gweithio yng Nghaernarfon ac yn cael hanner diwrnod yn rhydd bnawn dydd Iau. Dichon iddynt ddwyn y syniad o enw tîm Sheffield Wednesday. Arferent chwarae ar un o gaeau gwastad fferm Bryn'rodyn.

Ymhen ychydig flynyddoedd, ffurfiwyd tîm arall a chwaraeai ar un o gaeau Hafod-y-coed.<ref>‘’Hanes Y Groeslon’’ (Caernarfon, 2000), t.91</ref>

{{eginyn}}
==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}
[[Categori:Pêl-droed]]
[[Categori:Chwaraeon]]

Tîm Pêl-droed Y Groeslon Thursdays

2019-09-16T08:41:14Z

Gari: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Ffurfiwyd tîm pêl-droed '''Y Groeslon Thursdays''' tua 1915 yn Y Groeslon. Chwaraeent ar bnawniau Iau gan fod yr aelodau'n gweithio yng Nghaernarfon...'

Ffurfiwyd tîm pêl-droed '''Y Groeslon Thursdays''' tua 1915 yn [[Y Groeslon]]. Chwaraeent ar bnawniau Iau gan fod yr aelodau'n gweithio yng Nghaernarfon ac yn cael hanner diwrnod yn rhydd bnawn dydd Iau. Dichon iddynt ddwyn y syniad o enw tîm Sheffield Wednesday. Arferent chwarae ar un o gaeau gwastad fferm Bryn'rodyn.

Ymhen ychydig flynyddoedd, ffurfiwyd tîm arall a chwaraeai ar un o gaeau Hafod-y-coed.<ref>‘’Hanes Y Groeslon’’ (Caernarfon, 2000), t.91</ref>

{{eginyn}}
==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}
[[Categori:Pêl-droed]]
[[Categori:Chwareuon]]

Arthur Griffith

2019-08-28T08:24:13Z

Gari:

[[Delwedd:Arthur Griffith Grave at Glasnevin Cemetery.jpg|bawd|de|Bedd Griffith ym Mynwent Glasnevin]].

Yr ail arlywydd ar Iwerddon oedd '''Arthur Griffith''' (1871-1922). Fe hefyd oedd sylfaenydd ac arweinydd cyntaf [[Sinn Féin]]. Roedd yn bennaeth y tîm Gwyddelig yn y trafodaethau gyda'r Llywodraeth Brydeinig a arweiniodd at annibyniaeth Iwerddon yn 1921.

Ganed Griffith yn Nulyn, o dras Cymreig. Fe hanai ei deulu o [[Drws-y-coed|Ddrws y Coed]] ger [[Llyn y Dywarchen]] yn Eryri. O'r tŷ yma aeth teulu William Griffith, a oedd wedi coleddu'r ffydd Armenaidd, i'r Iwerddon.

Bu'n gweithio fel argraffydd am gyfnod cyn ymuno â'r Cynghrair Gaeleg oedd yn anelu at adfer yr iaith Wyddeleg. Daeth yn aelod o'r ''Irish Republican Brotherhood'' (IRB). Yn 1900, sefydlodd fudiad Cumann na nGaedheal ac yn 1903 gyngor cenedlaethol i wrthwynebu ymweliad y brenin Edward VII o Loegr ag Iwerddon. Yn 1905, ymunodd hwn â chyrff eraill i ffurfio Cynghrair [[Sinn Féin]] ("Ni'n hunain").

Yn dilyn Gwrthryfel y Pasg bu cynnydd mawr yn y gefnogaeth i Sinn Féin. Etholwyd Griffith yn aelod seneddol dros Ddwyrain Cavan mewn is-etholiad yng nghanol 1918. Gwrthodasant fynd i'r senedd, gan sefydlu senedd Wyddelig Dáil Éireann (1919-1922) Dilynwyd hyn gan Ryfel Annibyniaeth Iwerddon yn erbyn y fyddin Brydeinig. Carcharwyd Griffith am gyfnod yn 1921.

Ym mis Hydref 1921, gofynnodd yr Arlywydd Éamon de Valera iddo fod yn arweinydd y tîm Gwyddelig yn y trafodaethau gyda'r Llywodraeth Brydeinig. Ar ôl llawer o fargeinio daethpwyd i gytundeb cyn diwedd y flwyddyn, Cytundeb Eingl-Wyddelig; cyfaddawd o ran mai statws dominiwn oedd yn cael ei gynnig yn hytrach na gweriniaeth. Ymddiswyddodd de Valera mewn protest, a daeth Griffith yn Arlywydd. Erbyn hyn roedd iechyd Griffith yn dirywio, a bu farw ar 12 Awst, 1922, yn 50 oed. Claddwyd ef ym Mynwent Glasnevin, Dulyn.<ref>Addaswyd o erthygl Wicipedia [https://cy.wikipedia.org/wiki/Arthur_Griffith], cyrchwyd 28.8.2019</ref>

Gall [[Dyffryn Nantlle]] a Drws-y-coed yn benodol felly hawlio rhan fechan yn hanes buddugoliaethus Iwerddon fel gwlad annibynnol, Gwarth yw bod olion hen gartref Griffith wedi ei chwalu o fewn cof i wneud lle i bysgotwyr barcio eu ceir.

{{eginyn}}
==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}
[[Categori:Gwleidyddion]]

Arthur Griffith

2019-08-28T08:21:54Z

Gari: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Bedd Griffith ym Mynwent Glasnevin. Yr ail arlywydd ar Iwerddon oedd '''Arthur Griffi...'

[[Delwedd:Arthur Griffith Grave at Glasnevin Cemetery.jpg|bawd|de|Bedd Griffith ym Mynwent Glasnevin]].

Yr ail arlywydd ar Iwerddon oedd '''Arthur Griffith''' (1871-1922). Fe hefyd oedd sylfaenydd ac arweinydd cyntaf [[Sinn Féin]]. Roedd yn bennaeth y tîm Gwyddelig yn y trafodaethau gyda'r Llywodraeth Brydeinig a arweiniodd at annibyniaeth Iwerddon yn 1921.

Ganed Griffith yn [[Dulyn|Nulyn]], o dras Cymreig. Fe hanai ei deulu o [[Drws-y-coed|Ddrws y Coed]] ger [[Llyn y Dywarchen]] yn Eryri. O'r tŷ yma aeth teulu William Griffith, a oedd wedi coleddu'r ffydd Armenaidd, i'r Iwerddon.

Bu'n gweithio fel argraffydd am gyfnod cyn ymuno â'r Cynghrair Gaeleg oedd yn anelu at adfer yr iaith Wyddeleg. Daeth yn aelod o'r ''Irish Republican Brotherhood'' (IRB). Yn 1900, sefydlodd fudiad Cumann na nGaedheal ac yn 1903 gyngor cenedlaethol i wrthwynebu ymweliad y brenin Edward VII o Loegr ag Iwerddon. Yn 1905, ymunodd hwn â chyrff eraill i ffurfio Cynghrair [[Sinn Féin]] ("Ni'n hunain").

Yn dilyn Gwrthryfel y Pasg bu cynnydd mawr yn y gefnogaeth i Sinn Féin. Etholwyd Griffith yn aelod seneddol dros Ddwyrain Cavan mewn is-etholiad yng nghanol 1918. Gwrthodasant fynd i'r senedd, gan sefydlu senedd Wyddelig Dáil Éireann (1919-1922) Dilynwyd hyn gan Ryfel Annibyniaeth Iwerddon yn erbyn y fyddin Brydeinig. Carcharwyd Griffith am gyfnod yn 1921.

Ym mis Hydref 1921, gofynnodd yr Arlywydd Éamon de Valera iddo fod yn arweinydd y tîm Gwyddelig yn y trafodaethau gyda'r Llywodraeth Brydeinig. Ar ôl llawer o fargeinio daethpwyd i gytundeb cyn diwedd y flwyddyn, Cytundeb Eingl-Wyddelig; cyfaddawd o ran mai statws dominiwn oedd yn cael ei gynnig yn hytrach na gweriniaeth. Ymddiswyddodd de Valera mewn protest, a daeth Griffith yn Arlywydd. Erbyn hyn roedd iechyd Griffith yn dirywio, a bu farw ar 12 Awst, 1922, yn 50 oed. Claddwyd ef ym Mynwent Glasnevin, Dulyn.<ref>Addaswyd o erthygl Wicipedia [https://cy.wikipedia.org/wiki/Arthur_Griffith], cyrchwyd 28.8.2019</ref>

{{eginyn}}
==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}
[[Categori:Gwleidyddion]]

Sinn Féin

2019-08-28T08:08:27Z

Gari:

Mae gan blaid wleidyddol '''Sinn Féin''' o'r Iwerddon gysylltiad annisgwyl â'r cwmwd hwn.

Sefydlwyd plaid Sinn Féin gan [[Arthur Griffith]], disgynnydd i deulu a ymfudodd i'r Iwerddon o [[Drws-y-coed|Ddrws-y-coed]]. Sefydlodd William Griffith, hen hen daid Arthur Griffith addoldy a chartref i gangen o enwad y [[Morafiaid]] ar lan [[Llyn y Dywarchen]] ar ben ucha’ Dyffryn Nantlle. Yn ddiweddarach symudodd y teulu i'r Iwerddon. <ref>[https://golwg360.cymru/newyddion/gwleidyddiaeth/257552-hen-hen-daid-arthur-griffith-yn-rhoi-lloches-ir-morafiaid | Golwg360]</ref>

==Cyfeiriadau==

{{cyfeiriadau}}

{{eginyn}}

[[Categori:Amryw]]

Bendigeidfran

2019-08-27T16:53:26Z

Gari:

Roedd '''Bendigeidfan''' neu Frân fab Llŷr yn gawr, ac yn frawd i Franwen ferch Llŷr, yn ôl [[Y Mabinogi|''Pedair Cainc y Mabinogi'']]. Dichon mai atgof o un o hen dduwiau'r Celtiaiad oedd Brân mewn gwirionedd.<ref>Meic Stephens (Gol.), ''Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru'' (Caerdydd, 1986), tt.51-2</ref> Nid yw Brân yn chwarae fawr o ran yn [[Uwchgwyrfai]] ond mae Braich y Cwm ar Garn Ganol, un o fynyddoedd [[Yr Eifl]] hefyd yn cael ei alw'n ''Drwyn Brân''.

{{eginyn}}
==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}
[[Categori:Chwedloniaeth]]

Bendigeidfran

2019-08-27T16:52:49Z

Gari: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Roedd '''Bendigeidfan''' neu Frân fab Llŷr yn gawr, ac yn frawd i Franwen ferch Llŷr, yn ôl ''Pedair Cainc y Mabinogi''. Dichon mai atg...'

Roedd '''Bendigeidfan''' neu Frân fab Llŷr yn gawr, ac yn frawd i Franwen ferch Llŷr, yn ôl [[Y Mabinogi|''Pedair Cainc y Mabinogi'']]. Dichon mai atgof o un o hen dduwiau'r Celtiaiad oedd Brân mewn gwirionedd.<ref>Meic Stewphens (Gol.), ''Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru'' (Caerdydd, 1986), tt.51-2</ref> Nid yw Brân yn chwarae fawr o ran yn [[Uwchgwyrfai]] ond mae Braich y Cwm ar Garn Ganol, un o fynyddoedd [[Yr Eifl]] hefyd yn cael ei alw'n ''Drwyn Brân''.

{{eginyn}}
==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}
[[Categori:Chwedlau]]

Elinor Gwynn

2019-08-23T12:45:38Z

Gari:

Amgylcheddwraig, darlledwraig a bardd Cymraeg sydd bellach yn byw yn [[Rhostryfan]] yw '''Elinor Gwynn'''. Fe enillodd hi goron yr Eisteddfod Genedlaethol yn Awst 2016 am ei dilyniant "Llwybrau".

Magwyd Elinor Gwynn yng Nghaerdydd a Chaerfyrddin.<ref>Tudalen Wicipedia [https://cy.wikipedia.org/wiki/Elinor_Gwynn], adalwyd 23.9.2019</ref>

{{eginyn}}
==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}
[[Categori:Beirdd]]
[[Categori:Pobl]]

Elinor Gwynn

2019-08-23T12:44:04Z

Gari: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Amgylcheddwraig, darlledwraig a bardd Cymraeg sydd bellach yn byw yn Rhostryfan yw '''Elinor Gwynn'''. Fe enillodd hi goron yr Eisteddfod Genedlaethol...'

Amgylcheddwraig, darlledwraig a bardd Cymraeg sydd bellach yn byw yn [[Rhostryfan]] yw '''Elinor Gwynn'''. Fe enillodd hi goron yr Eisteddfod Genedlaethol yn Awst 2016 am ei dilyniant "Llwybrau".<ref>{{cite web|url=http://www.dailypost.co.uk/news/national-eisteddfod-2016-how-personal-11691896|title=National Eisteddfod 2016: How personal tragedy inspired poems which won its writer the Crown|author=Eryl Crump|gwefan=Daily Post|date=1 Awst 2016|adalwyd=30 Gorffennaf 2017}}</ref>

Magwyd Elinor Gwynn yng Nghaerdydd a Chaerfyrddin.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/cymrufyw/36943406|title=Elinor Gwynn yn ennill Coron Eisteddfod Genedlaethol 2016|gwefan=BBC Cymru Fyw|date=1 Awst 2016|adalwyd=30 Gorffennaf 2017}}</ref>

{{eginyn}}
==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}
[[Categori:Beirdd]]
[[Categori:Pobl]]

Dôl Meredydd

2019-08-19T08:14:55Z

Gari:

Mae '''Dôl Meredydd''' yn gasgliad bach o dai ar y ffordd gefn o [[Glan-rhyd]] i [[Llandwrog]]. Cymerwyd yr enw oddi wrth fferm Dôl Meredydd sydd gerllaw.

Mae'n sefyll ar ddwy lan [[Afon Carrog]] o bobtu'r ffin rhwng plwyfi Llandwrog a [[Llanwnda]], lle ceir [[Pont Pant-y-rhedyn]], (y mae Pant-y-rhedyn yn gyferbyn â Dôl Meredydd yr ochr arall i'r afon).. Prif nodwedd y pentrefan bach hwn heddiw yw'r rhes fer o dai a godwyd fel tai cyngor ar gyfer gweithwyr amaethyddol ynystod y 1930au, mae'n debyg.

Cymerwyd yr enw oddi wrth fferm Dôl Meredydd sydd gerllaw. ym 1851, roedd cigydd o'r enw Robert Jones, 60 oed yn byw yno gyda'i wraig Mary a'u merch, Martha.<ref>Cyfrifiad Llandwrog 1851</ref> Bu'r yn gartref i un o hen deuluoedd plwyf Llandwrog a cheir eu hachau ymysg papurau [[W. Gilbert Williams]] yn Archifdy Caernarfon. Mewn cyfnod diweddarach, bu'r tŷ'n gartref i'r Prifardd [[Manon Rhys]] a'i gŵr, [[Richard Morris Jones]].

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Pentrefi a threflannau]]

Manon Rhys

2019-08-19T08:13:31Z

Gari:

Llenor yw '''Manon Rhys''' (ganwyd 1948) sydd yn olygydd, yn sgriptwraig deledu, ac yn awdures nofelau Cymraeg. Ganed hi yn Nhrealaw, Y Rhondda, yn ferch i'r athro, y bardd, a'r dramodydd James Kitchener Davies.

Mynychodd Ysgol Gynradd Gymraeg Ynys-wen, Treorci, ac Ysgol Ramadeg y Merched, Y Porth. Symudodd y teulu i Brestatyn a mynychodd Ysgol Glan Clwyd Graddiodd yn y Gymraeg o Brifysgol Cymru, Aberystwyth.

Bu'n athrawes Gymraeg am gyfnod cyn symud i faes ysgrifennu sgriptiau teledu a ffilm, gan weithio ar raglenni megis ''Pobol y Cwm'' a chyfres ''Y Palmant Aur''. Cyhoeddwyd ei nofel gyntaf ym 1988. Mae hi hefyd yn diwtor ysgrifennu creadigol.

Mae'n briod â T. James Jones; mae ganddi ddau o blant, ac mae'n llysfam i ddau. Mae'n fam-gu i saith o wyrion. Mae ei chysylltiad â [[Uwchgwyrfai]] yn hanu o'r ffaith y bu hi â'i gŵr cyntaf, [[Richard Morris Jones]] y darlledwr, fyw am gyfnod sylweddol yn nhŷ [[Dôl Meredydd]], plwyf [[Llandwrog]].

Enillodd y Fedal Ryddiaith yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Wrecsam 2011 gyda ''Neb Ond Ni''; hi oedd yr enillydd cyntaf y cyflwynwyd iddo'r fedal gan ei briod.

Enillodd y goron yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Maldwyn a'r Gororau 2015.<ref>Tudalen Wicipedia am ''Manon Rhys'', cyrchwyd 19.8.2019</ref>

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}
[[Categori:Beirdd]]
[[Categori:Awduron]]

Manon Rhys

2019-08-19T08:12:14Z

Gari:

Llenor yw '''Manon Rhys''' (ganwyd 1948) sydd yn olygydd, yn sgriptwraig deledu, ac yn awdures nofelau Cymraeg. Ganed hi yn Nhrealaw, Y Rhondda, yn ferch i'r athro, y bardd, a'r dramodydd James Kitchener Davies.

Mynychodd Ysgol Gynradd Gymraeg Ynys-wen, Treorci, ac Ysgol Ramadeg y Merched, Y Porth. Symudodd y teulu i Brestatyn a mynychodd Ysgol Glan Clwyd Graddiodd yn y Gymraeg o Brifysgol Cymru, Aberystwyth.

Bu'n athrawes Gymraeg am gyfnod cyn symud i faes ysgrifennu sgriptiau teledu a ffilm, gan weithio ar raglenni megis ''Pobol y Cwm'' a chyfres ''Y Palmant Aur''. Cyhoeddwyd ei nofel gyntaf ym 1988. Mae hi hefyd yn diwtor ysgrifennu creadigol.

Mae'n briod â T. James Jones; mae ganddi ddau o blant, ac mae'n llysfam i ddau. Mae'n fam-gu i saith o wyrion. Mae ei chysylltiad â [[Uwchgwyrfai]] yn hanu o'r ffaith y bu hi â'i gŵr cyntaf, [[Richard Morris Jones]] y darlledwr, fyw am gyfnod sylweddol yn nhŷ [[Dol Meredydd]], plwyf [[Llandwrog]].

Enillodd y Fedal Ryddiaith yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Wrecsam 2011 gyda ''Neb Ond Ni''; hi oedd yr enillydd cyntaf y cyflwynwyd iddo'r fedal gan ei briod.

Enillodd y goron yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Maldwyn a'r Gororau 2015.<ref>Tudalen Wicipedia am ''Manon Rhys'', cyrchwyd 19.8.2019</ref>

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}
[[Categori:Beirdd]]
[[Categori:Awduron]]

Manon Rhys

2019-08-19T08:11:58Z

Gari:

Llenor yw '''Manon Rhys''' (ganwyd 1948) sydd yn olygydd, yn sgriptwraig deledu, ac yn awdures nofelau Cymraeg. Ganed hi yn Nhrealaw, Y Rhondda, yn ferch i'r athro, y bardd, a'r dramodydd James Kitchener Davies.

==Bywgraffiad==
Mynychodd Ysgol Gynradd Gymraeg Ynys-wen, Treorci, ac Ysgol Ramadeg y Merched, Y Porth. Symudodd y teulu i Brestatyn a mynychodd Ysgol Glan Clwyd Graddiodd yn y Gymraeg o Brifysgol Cymru, Aberystwyth.

Bu'n athrawes Gymraeg am gyfnod cyn symud i faes ysgrifennu sgriptiau teledu a ffilm, gan weithio ar raglenni megis ''Pobol y Cwm'' a chyfres ''Y Palmant Aur''. Cyhoeddwyd ei nofel gyntaf ym 1988. Mae hi hefyd yn diwtor ysgrifennu creadigol.

Mae'n briod â T. James Jones; mae ganddi ddau o blant, ac mae'n llysfam i ddau. Mae'n fam-gu i saith o wyrion. Mae ei chysylltiad â [[Uwchgwyrfai]] yn hanu o'r ffaith y bu hi â'i gŵr cyntaf, [[Richard Morris Jones]] y darlledwr, fyw am gyfnod sylweddol yn nhŷ [[Dol Meredydd]], plwyf [[Llandwrog]].

Enillodd y Fedal Ryddiaith yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Wrecsam 2011 gyda ''Neb Ond Ni''; hi oedd yr enillydd cyntaf y cyflwynwyd iddo'r fedal gan ei briod.

Enillodd y goron yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Maldwyn a'r Gororau 2015.<ref>Tudalen Wicipedia am ''Manon Rhys'', cyrchwyd 19.8.2019</ref>

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}
[[Categori:Beirdd]]
[[Categori:Awduron]]

Manon Rhys

2019-08-19T08:11:24Z

Gari: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Llenor yw '''Manon Rhys''' (ganwyd 1948) sydd yn olygydd, yn sgriptwraig deledu, ac yn awdures nofelau Cymraeg. Ganed hi yn Nhrealaw, Y Rhondda, yn ferch...'

Llenor yw '''Manon Rhys''' (ganwyd 1948) sydd yn olygydd, yn sgriptwraig deledu, ac yn awdures nofelau Cymraeg. Ganed hi yn Nhrealaw, Y Rhondda, yn ferch i'r athro, y bardd, a'r dramodydd James Kitchener Davies.

==Bywgraffiad==
Mynychodd Ysgol Gynradd Gymraeg Ynys-wen, Treorci, ac Ysgol Ramadeg y Merched, Y Porth. Symudodd y teulu i Brestatyn a mynychodd Ysgol Glan Clwyd Graddiodd yn y Gymraeg o Brifysgol Cymru, Aberystwyth.

Bu'n athrawes Gymraeg am gyfnod cyn symud i faes ysgrifennu sgriptiau teledu a ffilm, gan weithio ar raglenni megis ''Pobol y Cwm'' a chyfres ''Y Palmant Aur''. Cyhoeddwyd ei nofel gyntaf ym 1988. Mae hi hefyd yn diwtor ysgrifennu creadigol.

Mae'n briod â T. James Jones; mae ganddi ddau o blant, ac mae'n llysfam i ddau. Mae'n fam-gu i saith o wyrion. Mae ei chysylltiad â [[Uwchgwyrfai]] yn hanu o'r ffaith y bu hi â'i gŵr cyntaf, [[Richard Morris Jones]] y darlledwr, fyw am gyfnod sylweddol yn nhŷ [[Dol Meredydd]], plwyf [[Llandwrog]].

Enillodd y Fedal Ryddiaith yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Wrecsam 2011 gyda ''Neb Ond Ni''; hi oedd yr enillydd cyntaf y cyflwynwyd iddo'r fedal gan ei briod.

Enillodd y goron yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Maldwyn a'r Gororau 2015.<ref>Tudalen Wicipedia am ''Manon Rhys'', cyrchwyd 19.8.2019</ref>

{{eginyn}}
==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}
[[Categori:Beirdd]]
[[Categori:Awduron]]

Categori:Eisteddfodau

2019-08-16T19:05:50Z

Gari: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Categori:Diwylliant'

[[Categori:Diwylliant]]

Prifeirdd Uwchgwyrfai

2019-08-16T19:04:48Z

Gari:

Yma rhestrir y beirdd sydd â chysylltiadu agos ag [[Uwchgwyrfai]], naill ai gan eu bod yn enedigol o'r cwmwd neu oherwydd eu cysylltiadau agos (e.e. eu bod wedi bod yn byw o fewn y cwmwd am gyfnod sylweddol) sydd wedi ennill un o brif wobrau barddonol yr Eisteddfod Genedlaethol. Mae modd eu darllen i gyd o droi at y gyfrol flynyddol berthnasol a Gyfansoddiadau a Beirniadaethau.

==Beirdd cadeiriol==

{|class="wikitable sortable" border="1"
!Blwyddyn
!Eisteddfod
!Buddugwr
!Testun
|-
|1910
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bae Colwyn 1910
|[[R. Williams Parry]]

|''Yr Haf''
|-
|1912
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Wrecsam 1912
|[[T. H. Parry-Williams]]

|'' Y Mynydd''
|-
|1915
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor 1915
|[[T. H. Parry-Williams]]

|''Eryri''
|-
|1938
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerdydd 1938
|[[Gwilym R. Jones]]
|''Rwy'n edrych dros y bryniau pell''
|-
|1956
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberdâr 1956
|[[Mathonwy Hughes]]
|''Gwraig''
|-
|1975
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bro Dwyfor 1975
|[[Gerallt Lloyd Owen]]
|''Afon''
|-
|1982
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abertawe 1982
|[[Gerallt Lloyd Owen]]
|''Cilmeri''
|-
|1993
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanelwedd 1993
|[[Meirion MacIntyre Huws]]
|''Gwawr''
|-
|}

==Beirdd coronog==

{|class="wikitable sortable" border="1"
!Blwyddyn
!Eisteddfod
!Buddugwr
!Testun
|-
|1880
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caernarfon 1880
| [[Ellis Roberts (Elis Wyn o Wyrfai|Ellis Roberts]]
|''Buddugoliaeth y Groes''
|-
|1890
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor 1890
|[[John John Roberts (Iolo Caernarfon|John John Roberts]]
|''Ardderchog bu'r merthyri''
|-
|1892
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Y Rhyl 1892
|[[John John Roberts (Iolo Caernarfon|John John Roberts]]
|''Dewi Sant''
|-
|1902
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor 1902
|[[Robert Roberts (Silyn)|Robert Roberts]]
|''Trystan ac Esyllt''
|-
|1912
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Wrecsam 1912
|[[T.H. Parry-Williams]]
|''Gerallt Gymro''
|-
|1915
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor 1915
|[[T.H. Parry-Williams]]
|''Y ddinas''
|-
|1935
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caernarfon 1935
|[[Gwilym R. Jones]]
|''Ynys Enlli''
|-
|1959
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caernarfon 1959
|[[Tom Huws]]
|''Cadwynau''
|-
|2002
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Tŷ Ddewi 2002
|[[Aled Jones Williams ]]
|''Awelon''
|-
|2011
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Wrecsam 2011
|[[Geraint Lloyd Owen]]
|''Gwythiennau''
|-
|2015
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Maldwyn 2015
|[[Manon Rhys]]
|''Breuddwyd''
|-
|2016
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Sir Fynwy 2016
|[[Elinor Gwynn]]
|''Llwybrau''
|-
|2019
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Sir Conwy 2019
|[[Guto Dafydd]]
|''Cilfachau''
|-
|}

[[Categori:Beirdd]]
[[Categori:Eisteddfodau]]
[[Categori:Diwylliant]]

Prifeirdd Uwchgwyrfai

2019-08-16T16:51:26Z

Gari:

Prifeirdd Uwchgwyrfai

2019-08-16T16:42:05Z

Gari:

Yma rhestrir y beirdd sydd â chysylltiadu agos ag [[Uwchgwyrfai]], naill ai gan eu bod yn enedigol o'r cwmwd neu oherwydd eu cysylltiadau agos (e.e. eu bod wedi bod yn byw o fewn y cwmwd am gyfnod sylweddol).

==Beirdd Cadeiriol==

===Rhestr enillwyr===

{|class="wikitable sortable" border="1"
!Blwyddyn
!Eisteddfod
!Buddugwr
!Testun
|-
|1910
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bae Colwyn 1910
|[[R. Williams Parry]]

|''Yr Haf''
|-
|1912
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Wrecsam 1912
|[[T. H. Parry-Williams]]

|'' Y Mynydd''
|-
|1915
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor 1915
|[[T. H. Parry-Williams]]

|''Eryri''
|-
|1938
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerdydd 1938
|[[Gwilym R. Jones]]
|''Rwy'n edrych dros y bryniau pell''
|-
|1956
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberdâr 1956
|[[Mathonwy Hughes]]
|''Gwraig''
|-
|1975
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bro Dwyfor 1975
|[[Gerallt Lloyd Owen]]
|''Afon''
|-
|1982
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abertawe 1982
|[[Gerallt Lloyd Owen]]
|''Cilmeri''
|-
|1993
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanelwedd 1993
|[[Meirion MacIntyre Huws]]
|''Gwawr''
|-
|}

Prifeirdd Uwchgwyrfai

2019-08-16T16:39:31Z

Gari:

==Rhestr enillwyr==

{|class="wikitable sortable" border="1"
!Blwyddyn
!Eisteddfod
!Buddugwr
!Testun
|-
|1910
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bae Colwyn 1910
|[[R. Williams Parry]]

|''Yr Haf''
|-
|1912
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Wrecsam 1912
|[[T. H. Parry-Williams]]

|'' Y Mynydd''
|-
|1915
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor 1915
|[[T. H. Parry-Williams]]

|''Eryri''
|-
|1938
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerdydd 1938
|[[Gwilym R. Jones]]
|''Rwy'n edrych dros y bryniau pell''
|-
|1956
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberdâr 1956
|[[Mathonwy Hughes]]
|''Gwraig''
|-
|1975
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bro Dwyfor 1975
|[[Gerallt Lloyd Owen]]
|''Afon''
|-
|1982
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abertawe 1982
|[[Gerallt Lloyd Owen]]
|''Cilmeri''
|-
|1993
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanelwedd 1993
|[[Meirion MacIntyre Huws]]
|''Gwawr''
|-
|}

Prifeirdd Uwchgwyrfai

2019-08-16T16:36:05Z

Gari:

==Rhestr enillwyr==

{|class="wikitable sortable" border="1"
!Blwyddyn
!Eisteddfod
!Buddugwr
!Ffugenw
!Testun
|-
|-
|1910
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bae Colwyn 1910
|[[R. Williams Parry]]
|
|''Yr Haf''
|-
|1912
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Wrecsam 1912
|[[T. H. Parry-Williams]]
|
|'' Y Mynydd''
|-
|1915
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor 1915
|[[T. H. Parry-Williams]]
|
|''Eryri''
|-
|-
|1938
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerdydd 1938
|[[Gwilym R. Jones]]
|
|''Rwy'n edrych dros y bryniau pell''
|-

|-
|1956
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberdâr 1956
|[[Mathonwy Hughes]]
|
|''Gwraig''
|-

|-
|1975
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bro Dwyfor 1975
|[[Gerallt Lloyd Owen]]
|
|''Afon''
|-

|-
|1982
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abertawe 1982
|[[Gerallt Lloyd Owen]]
|
|''Cilmeri''
|-

|-
|1993
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanelwedd 1993
|[[Meirion MacIntyre Huws]]
|
|''Gwawr''
|-
|}

Prifeirdd Uwchgwyrfai

2019-08-16T16:33:59Z

Gari:

==Rhestr enillwyr==

{|class="wikitable sortable" border="1"
!Blwyddyn
!Eisteddfod
!Buddugwr
!Ffugenw
!Testun
|-
|-
|[[1910]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bae Colwyn 1910]]
|[[R. Williams Parry]]
|
|''Yr Haf''
|-
|[[1912]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Wrecsam 1912]]
|[[T. H. Parry-Williams]]
|
|'' Y Mynydd''
|-
|[[1915]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor 1915]]
|[[T. H. Parry-Williams]]
|
|''Eryri''
|-
|-
|[[1938]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerdydd 1938]]
|[[Gwilym R. Jones]]
|
|''Rwy'n edrych dros y bryniau pell''
|-

|-
|[[1956]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberdâr 1956]]
|[[Mathonwy Hughes]]
|
|''Gwraig''
|-

|-
|[[1975]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bro Dwyfor 1975]]
|[[Gerallt Lloyd Owen]]
|
|''Afon''
|-

|-
|[[1982]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abertawe 1982]]
|[[Gerallt Lloyd Owen]]
|
|''Cilmeri''
|-

|-
|[[1993]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanelwedd 1993]]
|[[Meirion MacIntyre Huws]]
|
|''Gwawr''
|-
|}

Prifeirdd Uwchgwyrfai

2019-08-16T16:33:15Z

Gari:

==Rhestr enillwyr==

{|class="wikitable sortable" border="1"
!Blwyddyn
!Eisteddfod
!Buddugwr
!Testun
|-
|-
|[[1910]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bae Colwyn 1910]]
|[[R. Williams Parry]]
|
|''Yr Haf''
|-
|[[1912]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Wrecsam 1912]]
|[[T. H. Parry-Williams]]
|
|'' Y Mynydd''
|-
|[[1915]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor 1915]]
|[[T. H. Parry-Williams]]
|
|''Eryri''
|-
|-
|[[1938]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerdydd 1938]]
|[[Gwilym R. Jones]]
|
|''Rwy'n edrych dros y bryniau pell''
|-

|-
|[[1956]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberdâr 1956]]
|[[Mathonwy Hughes]]
|
|''Gwraig''
|-

|-
|[[1975]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bro Dwyfor 1975]]
|[[Gerallt Lloyd Owen]]
|
|''Afon''
|-

|-
|[[1982]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abertawe 1982]]
|[[Gerallt Lloyd Owen]]
|
|''Cilmeri''
|-

|-
|[[1993]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanelwedd 1993]]
|[[Meirion MacIntyre Huws]]
|
|''Gwawr''
|-
|}

Prifeirdd Uwchgwyrfai

2019-08-16T16:32:42Z

Gari:

Prifeirdd Uwchgwyrfai

2019-08-16T16:31:51Z

Gari:

==Rhestr enillwyr==

{|class="wikitable sortable" border="1"
!Blwyddyn
!Eisteddfod
!Buddugwr
!Ffugenw
!Testun
|-
|-
|[[1910]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bae Colwyn 1910]]
|[[R. Williams Parry]]
|
|[[Yr Haf (awdl)|''Yr Haf'']]
|-
|[[1912]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Wrecsam 1912]]
|[[T. H. Parry-Williams]]
|
|'' Y Mynydd''
|-
|[[1915]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor 1915]]
|[[T. H. Parry-Williams]]
|
|''[[Eryri - Awdl|Eryri]]''
|-
|-
|[[1938]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerdydd 1938]]
|[[Gwilym R. Jones]]
|
|''Rwy'n edrych dros y bryniau pell''
|-

|-
|[[1956]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberdâr 1956]]
|[[Mathonwy Hughes]]
|
|''Gwraig''
|-

|-
|[[1975]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bro Dwyfor 1975]]
|[[Gerallt Lloyd Owen]]
|
|''Afon''
|-

|-
|[[1982]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abertawe 1982]]
|[[Gerallt Lloyd Owen]]
|
|''[[Cilmeri (awdl)|Cilmeri]]''
|-

|-
|[[1993]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanelwedd 1993]]
|[[Meirion MacIntyre Huws]]
|
|''Gwawr''
|-
|}

Prifeirdd Uwchgwyrfai

2019-08-16T16:31:17Z

Gari:

==Rhestr enillwyr==

{|class="wikitable sortable" border="1"
!Blwyddyn
!Eisteddfod
!Buddugwr
!Ffugenw
!Testun
|-
|-
|[[1910]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bae Colwyn 1910]]
|[[R. Williams Parry]]
|
|[[Yr Haf (awdl)|''Yr Haf'']]
|-
|[[1912]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Wrecsam 1912]]
|[[T. H. Parry-Williams]]
|
|'' Y Mynydd''
|-
|[[1915]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor 1915]]
|[[T. H. Parry-Williams]]
|
|''[[Eryri - Awdl|Eryri]]''
|-
|-
|[[1938]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerdydd 1938]]
|[[Gwilym R. Jones][]
|
|''Rwy'n edrych dros y bryniau pell''
|-

|-
|[[1956]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberdâr 1956]]
|[[Mathonwy Hughes]]
|
|''Gwraig''
|-

|-
|[[1975]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bro Dwyfor 1975]]
|[[Gerallt Lloyd Owen]]
|
|''Afon''
|-

|-
|[[1982]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abertawe 1982]]
|[[Gerallt Lloyd Owen]]
|
|''[[Cilmeri (awdl)|Cilmeri]]''
|-

|-
|[[1993]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanelwedd 1993]]
|[[Meirion MacIntyre Huws]]
|
|''Gwawr''
|-
|}

Prifeirdd Uwchgwyrfai

2019-08-16T16:30:55Z

Gari:

==Rhestr enillwyr==

{|class="wikitable sortable" border="1"
!Blwyddyn
!Eisteddfod
!Buddugwr
!Ffugenw
!Testun
|-
|-
|[[1910]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bae Colwyn 1910]]
|[[R. Williams Parry]]
|
|[[Yr Haf (awdl)|''Yr Haf'']]
|-
|[[1912]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Wrecsam 1912]]
|[[T. H. Parry-Williams]]
|
|'' Y Mynydd''
|-
|[[1915]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor 1915]]
|[[T. H. Parry-Williams]]
|
|''[[Eryri - Awdl|Eryri]]''
|-
|-
|[[1938]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerdydd 1938]]
|[[Gwwilym R. Jones][]
|
|''Rwy'n edrych dros y bryniau pell''
|-

|-
|[[1956]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberdâr 1956]]
|[[Mathonwy Hughes]]
|
|''Gwraig''
|-

|-
|[[1975]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bro Dwyfor 1975]]
|[[Gerallt Lloyd Owen]]
|
|''Afon''
|-

|-
|[[1982]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abertawe 1982]]
|[[Gerallt Lloyd Owen]]
|
|''[[Cilmeri (awdl)|Cilmeri]]''
|-

|-
|[[1993]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanelwedd 1993]]
|[[Meirion MacIntyre Huws]]
|
|''Gwawr''
|-
|}

Prifeirdd Uwchgwyrfai

2019-08-16T15:28:27Z

Gari: /* Rhestr enillwyr */

==Rhestr enillwyr==

{|class="wikitable sortable" border="1"
!Blwyddyn
!Eisteddfod
!Buddugwr
!Ffugenw
!Testun
|-
|1871
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Tywyn 1871]]
|Richard Davies (Tafolog)
|Heber
|Mynwent
|-
|1872
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Tremadog 1872]]
|Hugh Pugh
|Clynog
|''Dedwyddwch''
|-
|1873
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru yr Wyddgrug 1873]]
|Rowland Williams
|
|
|-
|[[1878]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Penbedw 1878]]
|[[Rowland Williams (Hwfa Môn)|Hwfa Môn]]
|
|''Rhagluniaeth''
|-
|[[1879]]
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Conwy 1879
|W. B. Joseph
|Y Myfyr
|''Y Meddwl''
|-
|[[1880]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caernarfon 1880]]
|W. B. Joseph
|Y Myfyr
|''Athrylith''
|-
|[[1881]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Merthyr Tudful 1881]]
|[[Evan Rees (Dyfed)]]
|
|''Cariad''
|-
|[[1883]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerdydd 1883]]
|Atal y wobr
|
|''Llong''
|-
|[[1884]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Lerpwl 1884]]
|[[Evan Rees (Dyfed)]]
|
|''Gwilym Hiraethog''
|-
|[[1885]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberdâr 1885]]
|[[Watcyn Wyn|Watkin Hezekiah Williams]]
|[[Watcyn Wyn]]
|''Y Gwir yn erbyn y Byd''
|-
|[[1886]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caernarfon 1886]]
|[[Richard Davies (Tafolog)]]
|
|''Gobaith ''
|-
|[[1887]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llundain 1887]]
|[[Robert Arthur Williams]]
|Berw
|''Victoria''
|-
|[[1888]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Wrecsam 1888]]
|[[Thomas Jones (Tudno)]]
|Tudno
|''Peroriaeth''
|-
|[[1889]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberhonddu 1889]]
|[[Evan Rees (Dyfed)]] [http://www.tlysau.org.uk/cy/blowup1/24806]
|Dyfed
|''Y Beibl Cymraeg''
|-
|[[1890]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor 1890]]
|[[Thomas Jones (Tudno)]]
|Tudno
|''Y Llafurwr''
|-
|[[1891]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abertawe 1891]]
|[[John Owen Williams]]
|Pedrog
|''Yr Haul''
|-
|[[1892]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru y Rhyl 1892]]
|[[Evan Jones (Gurnos)]]
|
|''Y Cenhadwr''
|-
|[[1893]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Pontypridd 1893]]
|[[John Ceulanydd Williams]]
|
|''Pwlpud Cymru''
|-
|[[1894]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caernarfon 1894]]
|[[Howell Elvet Lewis|Elfed]]
|
|''Hunanaberth''
|-
|[[1895]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanelli 1895]]
|[[John Owen Williams]]
|Pedrog
|''Dedwyddwch''
|-
|[[1896]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llandudno 1896]]
|[[Ben Davies]]
|
|''Tu hwnt i'r llen''
|-
|[[1897]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Casnewydd 1897]]
|[[J. T. Job|John Thomas Job]]
|Job
|''Brawdoliaeth Gyffredinol''
|-
|[[1898]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Blaenau Ffestiniog 1898]]
|[[Robert Owen Hughes (Elfyn)]]
|Elfyn
|''Yr Awen''
|-
|[[1899]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerdydd 1899]]
|Atal y wobr
|
|''Gladstone''
|-
|[[1900]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Lerpwl 1900]]
|[[John Owen Williams]]
|Pedrog
|''Y Bugail''
|-
|[[1901]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Merthyr Tudful 1901]]
|[[Evan Rees (Dyfed)]]
|Dyfed
|''Y Diwygiwr''
|-
|[[1902]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor 1902]]
|[[Thomas Gwynn Jones|T. Gwynn Jones]]
|
|''[[Ymadawiad Arthur]]''
|-
|[[1903]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanelli 1903]]
|[[J. T. Job|John Thomas Job]]
|
|''Y Celt''
|-
|[[1904]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru y Rhyl 1904]]
|[[J. Machreth Rees]]
|
|''Geraint ac Enid''
|-
|[[1905]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberpennar 1905]]
|Atal y wobr
|
|''Gorau Arf, Dysg''
|-
|[[1906]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caernarfon 1906]]
|[[John James Williams]]
|
|''Y Lloer''
|-
|[[1907]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abertawe 1907]]
|Thomas Davies (ethel)
|
|''John Bunyan''
|-
|[[1908]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llangollen 1908]]
|[[John James Williams]]
|
|''Ceiriog''
|-
|[[1909]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llundain 1909]]
|[[Thomas Gwynn Jones|T Gwynn Jones]]
|
|''Gwlad y Bryniau''
|-
|[[1910]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bae Colwyn 1910]]
|[[R. Williams Parry]]
|
|[[Yr Haf (awdl)|''Yr Haf'']]
|-
|[[1911]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerfyrddin 1911]]
|William Roberts
|[[Gwilym Ceiriog]]
|''Iorwerth y Seithfed''
|-
|[[1912]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Wrecsam 1912]]
|[[T. H. Parry-Williams]]
|
|'' Y Mynydd''
|-
|[[1913]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Y Fenni 1913]]
|[[Thomas Jacob Thomas]]
|Sarnicol
|''Aelwyd y Cymro''
|-
|[[1914]]
|Dim Eisteddfod
|
|
|
|-
|[[1915]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor 1915]]
|[[T. H. Parry-Williams]]
|
|''[[Eryri - Awdl|Eryri]]''
|-
|[[1916]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberystwyth 1916]]
|[[John Ellis Williams (bardd)|John Ellis Williams]]
|
|''Ystrad Fflur''
|-
|[[1917]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Penbedw 1917]] '''Y Gadair Ddu'''
|Ellis Humphrey Evans
|[[Hedd Wyn]]
|''Yr Arwr''
|-
|[[1918]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Castell-nedd 1918]]
|[[J. T. Job|John Thomas Job]]
|
|''Eu Nêr a Folant''
|-
|[[1919]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Corwen 1919]]
|[[David Rees Davies]]
|''Cledlyn''
|''Y Proffwyd''
|-
|[[1920]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru y Barri 1920]]
|Atal y wobr
|
|''Yr Oes Aur''
|-
|[[1921]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caernarfon 1921]]
|[[Robert John Rowlands (Meuryn)]]
|
|''Min y Môr''
|-
|[[1922]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Rhydaman 1922]]
|[[John Lloyd-Jones]]
|
|''Y Gaeaf''
|-
|[[1923]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru yr Wyddgrug 1923]]
|[[David Rees Davies]]
|''Cledlyn''
|''Dychweliad Arthur''
|-
|[[1924]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Pont-y-pŵl 1924]]
|[[Albert Evans-Jones]]
|''Cynan''
|''I'r Duw nid Adwaenir''
|-
|[[1925]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Pwllheli 1925]]
|[[Dewi Morgan]]
|
|''Cantre'r Gwaelod''
|-
|[[1926]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abertawe 1926]]
|[[Gwenallt]]
|
|''[[Y Mynach]]''
|-
|[[1927]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caergybi 1927]]
|Atal y wobr
|
|''Y Derwydd''
|-
|[[1928]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Treorci 1928]]
|Atal y wobr
|
|''Y Sant''
|-
|[[1929]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Lerpwl 1929]]
|[[David Emrys James]]
|
|''Dafydd ap Gwilym''
|-
|[[1930]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanelli 1930]]
|[[David Emrys James]]
|
|''Y Galilead''
|-
|[[1931]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor 1931]]
|[[Gwenallt]]
|
|''Breuddwyd y Bardd''
|-
|[[1932]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberafan 1932]]
|[[D. J. Davies]]
|
|''Mam''
|-
|[[1933]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Wrecsam 1933]]
|[[Edgar Phillips]]
|Trefin
|''Harlech''
|-
|[[1934]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Castell-nedd 1934]]
|[[William Morris (1889-1979)|William Morris]]
|
|''Ogof Arthur''
|-
|[[1935]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caernarfon 1935]]
|[[E. Gwyndaf Evans]]
|
|[[Magdalen (awdl)|''Magdalen'']]
|-
|[[1936]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abergwaun 1936]]
|[[Simon B. Jones]]
|
|''Tŷ Ddewi''
|-
|[[1937]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Machynlleth 1937]]
|[[Thomas Rowland Hughes|T. Rowland Hughes]]
|
|''Y Ffin''
|-
|[[1938]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerdydd 1938]]
|[[Gwilym R. Jones]]
|
|''Rwy'n Edrych Dros y Bryniau Pell''
|-
|[[1939]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Dinbych 1939]]
|Atal y wobr
|
|''A hi yn dyddhau''
|-
|[[1940]]
|Eisteddfod Radio (gwrthod Aberpennar)
|[[Thomas Rowland Hughes|T. Rowland Hughes]]
|
|''Pererinion''
|-
|[[1941]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Hen Golwyn 1941]]
|[[Roland Jones]]
|
|''Hydref''
|-
|[[1942]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberteifi 1942]]
|Atal y wobr
|
|''"Rhyfel" neu "Creiddylad"''
|-
|[[1943]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor 1943]]
|[[David Emrys James]]
|
|''Cymylau Amser''
|-
|[[1944]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llandybïe 1944]]
|[[D. Lloyd Jenkins]]
|
|''Ofn''
|-
|[[1945]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Rhosllannerchrugog 1945]]
|[[Tom Parri Jones]]
|
|''Yr Oes Aur''
|-
|[[1946]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberpennar 1946]]
|[[Geraint Bowen]]
|
|''Awdl Foliant i'r Amaethwr''
|-
|[[1947]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bae Colwyn 1947]]
|[[John Tudor Jones (John Eilian)]]
|
|''Maelgwn Gwynedd''
|-
|[[1948]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Pen-y-bont ar Ogwr 1948]]
|[[David Emrys James]]
|
|''Yr Alltud''
|-
|[[1949]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Dolgellau 1949]]
|[[Roland Jones]]
|
|''Y Graig''
|-
|[[1950]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerffili 1950]]
|[[Gwilym Tilsley]]
|
|''Awdl Foliant i'r Glöwr''
|-
|[[1951]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanrwst 1951]]
|[[Brinley Richards (bardd)|Brinley Richards]]
|
|''Y Dyffryn''
|-
|[[1952]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberystwyth 1952]]
|[[John Evans (bardd)|John Evans]]
|
|''Dwylo''
|-
|[[1953]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Y Rhyl 1953]]
|[[E. Llwyd Williams]]
|
|''Y Ffordd''
|-
|[[1954]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Ystradgynlais 1954|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Ystradgynlaid 1954]]
|[[John Evans (bardd)|John Evans]]
|
|''Yr Argae''
|-
|[[1955]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Pwllheli 1955]]
|[[Gwilym Ceri Jones]]
|
|''Gwrtheyrn''
|-
|[[1956]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberdâr 1956]]
|[[Mathonwy Hughes]]
|
|''Gwraig''
|-
|[[1957]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llangefni 1957]]
|[[Gwilym Tilsley]]
|
|''Cwm Carnedd''
|-
|[[1958]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Glyn Ebwy 1958]]
|[[T. Llew Jones]]
|
|''Caerllion-ar-Wysg''
|-
|[[1959]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caernarfon 1959]]
|[[T. Llew Jones]]
|
|''Y Dringwr''
|-
|[[1960]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerdydd 1960]]
|Atal y wobr
|
|''"Dydd Barn"'' neu ''"Morgannwg"''
|-
|[[1961]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Rhosllannerchrugog 1961]]
|[[Emrys Edwards]]
|
|''Awdl Foliant i Gymru''
|-
|[[1962]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanelli 1962]]
|[[Caradog Prichard]]
|
|''Llef un yn Llefain''
|-
|[[1963]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llandudno 1963]]
|Atal y wobr
|
|''Genesis''
|-
|[[1964]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abertawe 1964]]
|[[Richard Bryn Williams]]
|
|''Patagonia''
|-
|[[1965]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru y Drenewydd 1965]]
|[[William David Williams]]
|
|''Yr Ymchwil''
|-
|[[1966]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberafan 1966]]
|[[Dic Jones]]
|
|''Cynhaeaf''
|-
|[[1967]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru y Bala 1967]]
|[[Emrys Roberts (bardd)|Emrys Roberts]]
|
|''Y Gwyddonydd''
|-
|[[1968]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru y Barri 1968]]
|[[Richard Bryn Williams]]
|
|''Awdl Foliant i'r Morwr''
|-
|[[1969]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru y Fflint 1969]]
|[[James Nicholas]]
|
|''Yr Alwad''
|-
|[[1970]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Rhydaman 1970]]
|[[Tomi Evans]]
|
|''Y Twrch Trwyth''
|-
|[[1971]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor a'r cylch 1971]]
|[[Emrys Roberts (bardd)|Emrys Roberts]]
|
|''Y Chwarelwr''
|-
|[[1972]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Sir Benfro 1972]]
|[[Dafydd Owen]]
|
|''Preseli''
|-
|[[1973]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Rhuthun 1973]]
|[[Alan Llwyd]]
|
|''Llef Dros y Lleiafrifoedd''
|-
|[[1974]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerfyrddin 1974]]
|[[Moses Glyn Jones]]
|
|''Y Dewin''
|-
|[[1975]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bro Dwyfor 1975]]
|[[Gerallt Lloyd Owen]]
|
|''Afon''
|-
|[[1976]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberteifi 1976]]
|[[Alan Llwyd]]
|
|''Gwanwyn''
|-
|[[1977]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Wrecsam a'r cylch 1977]]
|[[Donald Evans]]
|
|''Llygredd''
|-
|[[1978]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerdydd 1978]]
|Atal y wobr
|
|''Y Ddinas''
|-
|[[1979]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caernarfon 1979]]
|Atal y wobr
|
|''Gwynedd''
|-
|[[1980]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Dyffryn Lliw 1980]]
|[[Donald Evans]]
|
|''Y Ffwrnais''
|-
|[[1981]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Maldwyn a'i chyffiniau 1981]]
|[[John Gwilym Jones (bardd)|John Gwilym Jones]]
|
|''Y Frwydr''
|-
|[[1982]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abertawe 1982]]
|[[Gerallt Lloyd Owen]]
|
|''[[Cilmeri (awdl)|Cilmeri]]''
|-
|[[1983]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Môn 1983]]
|[[Einon Evans]]
|
|''Ynys''
|-
|[[1984]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanbedr Pont Steffan 1984]]
|[[Aled Rhys Wiliam]]
|
|''Y Pethau Bychein''
|-
|[[1985]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Y Rhyl 1985]]
|[[Robat Powel]]
|
|''Cynefin''
|-
|[[1986]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abergwaun 1986]]
|[[Gwynn ap Gwilym]]
|
|''Y Cwmwl''
|-
|[[1987]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Porthmadog 1987]]
|[[Ieuan Wyn (bardd)|Ieuan Wyn]]
|
|''Llanw a Thrai''
|-
|[[1988]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Casnewydd 1988]]
|[[Elwyn Edwards]]
|
|''Storm''
|-
|[[1989]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanrwst 1989]]
|[[Idris Reynolds]]
|
|''Y Daith''
|-
|[[1990]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Cwm Rhymni 1990]]
|[[Myrddin ap Dafydd]]
|
|''Gwythiennau''
|-
|[[1991]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru yr Wyddgrug 1991]]
|[[Robin Llwyd ab Owain]]
|
|''Merch yr Amserau''
|-
|[[1992]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberystwyth 1992]]
|[[Idris Reynolds]]
|
|''A Fo Ben...''
|-
|[[1993]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanelwedd 1993]]
|[[Meirion MacIntyre Huws]]
|
|''Gwawr''
|-
|[[1994]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Nedd a'r cyffiniau 1994]]
|[[Emyr Lewis (bardd)|Emyr Lewis]]
|
|''Chwyldro''
|-
|[[1995]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abergele 1995]]
|[[Tudur Dylan Jones]]
|
|''Y Môr''
|-
|[[1996]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bro Dinefwr 1996]]
|[[R. O. Williams]]
|
|''Grisiau''
|-
|[[1997]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Meirion a'r Cyffiniau 1997]]
|[[Ceri Wyn Jones]]
|
|''Gwaddol''
|-
|[[1998]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bro Ogwr 1998]]
|Atal y wobr
|
|''Fflamau''
|-
|[[1999]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Môn 1999]]
|[[Gwenallt Llwyd Ifan]]
|
|''Pontydd''
|-
|[[2000]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanelli 2000]]
|[[Llion Jones]]
|''Di-lycs''
|''[[Rhithiau]]''
|-
|[[2001]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Dinbych 2001]]
|[[Mererid Hopwood]]
|''Llygad y Dydd''
|''Dadeni''
|-
|[[2002]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Tyddewi 2002]]
|[[Myrddin ap Dafydd]]
|''Pawb yn y Pafiliwn''
|''Llwybrau''
|-
|[[2003]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Maldwyn a'r Gororau 2003]]
|[[Twm Morys]]
|''Heilyn''
|''[[Drysau]]''
|-
|[[2004]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Casnewydd 2004]]
|[[Huw Meirion Edwards]]
|''Neb''
|''[[Tir Neb]]''
|-
|[[2005]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Eryri a'r Cyffiniau 2005]]
|[[Tudur Dylan Jones]]
|''Drws y Coed''
|''[[Gorwelion]]''
|-
|[[2006]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abertawe 2006]]
|[[Gwynfor ab Ifor]]
|''Gwenno''
|''[[Tonnau]]''
|-
|[[2007]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Sir y Fflint a'r Cyffiniau 2007]]
|[[T. James Jones]]
|''Un o Ddeuawd''
|''[[Ffin]]''
|-
|[[2008]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerdydd a'r Cylch 2008]]
|[[Hilma Lloyd Edwards]]
|''Eco''
|''Tir Newydd''
|-
|[[2009]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Meirion a'r Cyffiniau 2009]]
|Atal y wobr
|
|''Cyffro''
|-
|[[2010]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Blaenau Gwent a Blaenau'r Cymoedd 2010]]
|[[Tudur Hallam]]
|''Yr Wylan''
|''[[Ennill Tir]]''
|-
|[[2011]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Wrecsam a'r Fro 2011]]
|[[Rhys Iorwerth]]
|''Penrhynnwr''
|''[[Clawdd Terfyn]]''
|-
|[[2012]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bro Morgannwg 2012]] <ref>[http://www.bbc.co.uk/cymrufyw/19206230 Dylan yn ennill Cadair Bro Morgannwg], adalwyd 2015-08-11</ref>
|[[Dylan Iorwerth]]
|''Owallt''
|''Llanw''
|-
|[[2013]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Sir Ddinbych a'r Cyffiniau 2013]]
|Atal y Wobr
|
|''Lleisiau''
|-
|[[2014]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Sir Gâr 2014]]
|[[Ceri Wyn Jones]]
|''Cadwgan''
|''Lloches''
|-
|[[2015]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Maldwyn a'r Gororau 2015]]
|[[Hywel Griffiths]]
|''Ceulan''
|''Gwe''
|-
|[[2016]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Sir Fynwy a'r Cyffiniau 2016]]
|[[Aneirin Karadog]]
|''Tad Diymadferth?''
|''Ffiniau''
|-
|[[2017]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Môn 2017]]
|[[Osian Rhys Jones]]
|''Gari''
|''Yr Arwr''
|-
|[[2018]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerdydd 2018]]
|[[Gruffudd Eifion Owen]]
|''Hal Robson-Kanu''
|''Porth''
|-
|[[2019]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Sir Conwy 2019]]
|[[Jim Parc Nest|T. James Jones]]<ref>{{dyf newyddion|url=https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/49293332|teitl=T James Jones yw enillydd y Gadair yn yr Eisteddfod|cyhoeddwr=BBC Cymru Fyw|dyddiad=9 Awst 2019}}</ref>
|''Wil Tabwr''
|''Gorwelion''
|}

Prifeirdd Uwchgwyrfai

2019-08-16T15:27:40Z

Gari: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda '==Rhestr enillwyr== {|class="wikitable sortable" border="1" !Blwyddyn !Eisteddfod !Buddugwr !Ffugenw !Testun |- |1871 |Eisteddfod Genedlaethol Cymru Ty...'

==Rhestr enillwyr==

{|class="wikitable sortable" border="1"
!Blwyddyn
!Eisteddfod
!Buddugwr
!Ffugenw
!Testun
|-
|1871
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Tywyn 1871]]
|Richard Davies (Tafolog)
|Heber
|Mynwent
|-
|1872
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Tremadog 1872]]
|Hugh Pugh
|Clynog
|''Dedwyddwch''
|-
|1873
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru yr Wyddgrug 1873]]
|Rowland Williams
|
|
|-
|[[1878]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Penbedw 1878]]
|[[Rowland Williams (Hwfa Môn)|Hwfa Môn]]
|
|''Rhagluniaeth''
|-
|[[1879]]
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Conwy 1879
|W. B. Joseph
|Y Myfyr
|''Y Meddwl''
|-
|[[1880]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caernarfon 1880]]
|W. B. Joseph
|Y Myfyr
|''Athrylith''
|-
|[[1881]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Merthyr Tudful 1881]]
|[[Evan Rees (Dyfed)]]
|
|''Cariad''
|-
|[[1882]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Dinbych 1882]]
|Atal y wobr
|
|''Dyn''
|-
|[[1883]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerdydd 1883]]
|Atal y wobr
|
|''Llong''
|-
|[[1884]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Lerpwl 1884]]
|[[Evan Rees (Dyfed)]]
|
|''Gwilym Hiraethog''
|-
|[[1885]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberdâr 1885]]
|[[Watcyn Wyn|Watkin Hezekiah Williams]]
|[[Watcyn Wyn]]
|''Y Gwir yn erbyn y Byd''
|-
|[[1886]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caernarfon 1886]]
|[[Richard Davies (Tafolog)]]
|
|''Gobaith ''
|-
|[[1887]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llundain 1887]]
|[[Robert Arthur Williams]]
|Berw
|''Victoria''
|-
|[[1888]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Wrecsam 1888]]
|[[Thomas Jones (Tudno)]]
|Tudno
|''Peroriaeth''
|-
|[[1889]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberhonddu 1889]]
|[[Evan Rees (Dyfed)]] [http://www.tlysau.org.uk/cy/blowup1/24806]
|Dyfed
|''Y Beibl Cymraeg''
|-
|[[1890]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor 1890]]
|[[Thomas Jones (Tudno)]]
|Tudno
|''Y Llafurwr''
|-
|[[1891]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abertawe 1891]]
|[[John Owen Williams]]
|Pedrog
|''Yr Haul''
|-
|[[1892]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru y Rhyl 1892]]
|[[Evan Jones (Gurnos)]]
|
|''Y Cenhadwr''
|-
|[[1893]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Pontypridd 1893]]
|[[John Ceulanydd Williams]]
|
|''Pwlpud Cymru''
|-
|[[1894]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caernarfon 1894]]
|[[Howell Elvet Lewis|Elfed]]
|
|''Hunanaberth''
|-
|[[1895]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanelli 1895]]
|[[John Owen Williams]]
|Pedrog
|''Dedwyddwch''
|-
|[[1896]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llandudno 1896]]
|[[Ben Davies]]
|
|''Tu hwnt i'r llen''
|-
|[[1897]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Casnewydd 1897]]
|[[J. T. Job|John Thomas Job]]
|Job
|''Brawdoliaeth Gyffredinol''
|-
|[[1898]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Blaenau Ffestiniog 1898]]
|[[Robert Owen Hughes (Elfyn)]]
|Elfyn
|''Yr Awen''
|-
|[[1899]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerdydd 1899]]
|Atal y wobr
|
|''Gladstone''
|-
|[[1900]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Lerpwl 1900]]
|[[John Owen Williams]]
|Pedrog
|''Y Bugail''
|-
|[[1901]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Merthyr Tudful 1901]]
|[[Evan Rees (Dyfed)]]
|Dyfed
|''Y Diwygiwr''
|-
|[[1902]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor 1902]]
|[[Thomas Gwynn Jones|T. Gwynn Jones]]
|
|''[[Ymadawiad Arthur]]''
|-
|[[1903]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanelli 1903]]
|[[J. T. Job|John Thomas Job]]
|
|''Y Celt''
|-
|[[1904]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru y Rhyl 1904]]
|[[J. Machreth Rees]]
|
|''Geraint ac Enid''
|-
|[[1905]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberpennar 1905]]
|Atal y wobr
|
|''Gorau Arf, Dysg''
|-
|[[1906]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caernarfon 1906]]
|[[John James Williams]]
|
|''Y Lloer''
|-
|[[1907]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abertawe 1907]]
|Thomas Davies (ethel)
|
|''John Bunyan''
|-
|[[1908]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llangollen 1908]]
|[[John James Williams]]
|
|''Ceiriog''
|-
|[[1909]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llundain 1909]]
|[[Thomas Gwynn Jones|T Gwynn Jones]]
|
|''Gwlad y Bryniau''
|-
|[[1910]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bae Colwyn 1910]]
|[[R. Williams Parry]]
|
|[[Yr Haf (awdl)|''Yr Haf'']]
|-
|[[1911]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerfyrddin 1911]]
|William Roberts
|[[Gwilym Ceiriog]]
|''Iorwerth y Seithfed''
|-
|[[1912]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Wrecsam 1912]]
|[[T. H. Parry-Williams]]
|
|'' Y Mynydd''
|-
|[[1913]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Y Fenni 1913]]
|[[Thomas Jacob Thomas]]
|Sarnicol
|''Aelwyd y Cymro''
|-
|[[1914]]
|Dim Eisteddfod
|
|
|
|-
|[[1915]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor 1915]]
|[[T. H. Parry-Williams]]
|
|''[[Eryri - Awdl|Eryri]]''
|-
|[[1916]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberystwyth 1916]]
|[[John Ellis Williams (bardd)|John Ellis Williams]]
|
|''Ystrad Fflur''
|-
|[[1917]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Penbedw 1917]] '''Y Gadair Ddu'''
|Ellis Humphrey Evans
|[[Hedd Wyn]]
|''Yr Arwr''
|-
|[[1918]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Castell-nedd 1918]]
|[[J. T. Job|John Thomas Job]]
|
|''Eu Nêr a Folant''
|-
|[[1919]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Corwen 1919]]
|[[David Rees Davies]]
|''Cledlyn''
|''Y Proffwyd''
|-
|[[1920]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru y Barri 1920]]
|Atal y wobr
|
|''Yr Oes Aur''
|-
|[[1921]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caernarfon 1921]]
|[[Robert John Rowlands (Meuryn)]]
|
|''Min y Môr''
|-
|[[1922]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Rhydaman 1922]]
|[[John Lloyd-Jones]]
|
|''Y Gaeaf''
|-
|[[1923]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru yr Wyddgrug 1923]]
|[[David Rees Davies]]
|''Cledlyn''
|''Dychweliad Arthur''
|-
|[[1924]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Pont-y-pŵl 1924]]
|[[Albert Evans-Jones]]
|''Cynan''
|''I'r Duw nid Adwaenir''
|-
|[[1925]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Pwllheli 1925]]
|[[Dewi Morgan]]
|
|''Cantre'r Gwaelod''
|-
|[[1926]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abertawe 1926]]
|[[Gwenallt]]
|
|''[[Y Mynach]]''
|-
|[[1927]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caergybi 1927]]
|Atal y wobr
|
|''Y Derwydd''
|-
|[[1928]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Treorci 1928]]
|Atal y wobr
|
|''Y Sant''
|-
|[[1929]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Lerpwl 1929]]
|[[David Emrys James]]
|
|''Dafydd ap Gwilym''
|-
|[[1930]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanelli 1930]]
|[[David Emrys James]]
|
|''Y Galilead''
|-
|[[1931]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor 1931]]
|[[Gwenallt]]
|
|''Breuddwyd y Bardd''
|-
|[[1932]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberafan 1932]]
|[[D. J. Davies]]
|
|''Mam''
|-
|[[1933]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Wrecsam 1933]]
|[[Edgar Phillips]]
|Trefin
|''Harlech''
|-
|[[1934]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Castell-nedd 1934]]
|[[William Morris (1889-1979)|William Morris]]
|
|''Ogof Arthur''
|-
|[[1935]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caernarfon 1935]]
|[[E. Gwyndaf Evans]]
|
|[[Magdalen (awdl)|''Magdalen'']]
|-
|[[1936]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abergwaun 1936]]
|[[Simon B. Jones]]
|
|''Tŷ Ddewi''
|-
|[[1937]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Machynlleth 1937]]
|[[Thomas Rowland Hughes|T. Rowland Hughes]]
|
|''Y Ffin''
|-
|[[1938]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerdydd 1938]]
|[[Gwilym R. Jones]]
|
|''Rwy'n Edrych Dros y Bryniau Pell''
|-
|[[1939]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Dinbych 1939]]
|Atal y wobr
|
|''A hi yn dyddhau''
|-
|[[1940]]
|Eisteddfod Radio (gwrthod Aberpennar)
|[[Thomas Rowland Hughes|T. Rowland Hughes]]
|
|''Pererinion''
|-
|[[1941]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Hen Golwyn 1941]]
|[[Roland Jones]]
|
|''Hydref''
|-
|[[1942]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberteifi 1942]]
|Atal y wobr
|
|''"Rhyfel" neu "Creiddylad"''
|-
|[[1943]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor 1943]]
|[[David Emrys James]]
|
|''Cymylau Amser''
|-
|[[1944]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llandybïe 1944]]
|[[D. Lloyd Jenkins]]
|
|''Ofn''
|-
|[[1945]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Rhosllannerchrugog 1945]]
|[[Tom Parri Jones]]
|
|''Yr Oes Aur''
|-
|[[1946]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberpennar 1946]]
|[[Geraint Bowen]]
|
|''Awdl Foliant i'r Amaethwr''
|-
|[[1947]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bae Colwyn 1947]]
|[[John Tudor Jones (John Eilian)]]
|
|''Maelgwn Gwynedd''
|-
|[[1948]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Pen-y-bont ar Ogwr 1948]]
|[[David Emrys James]]
|
|''Yr Alltud''
|-
|[[1949]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Dolgellau 1949]]
|[[Roland Jones]]
|
|''Y Graig''
|-
|[[1950]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerffili 1950]]
|[[Gwilym Tilsley]]
|
|''Awdl Foliant i'r Glöwr''
|-
|[[1951]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanrwst 1951]]
|[[Brinley Richards (bardd)|Brinley Richards]]
|
|''Y Dyffryn''
|-
|[[1952]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberystwyth 1952]]
|[[John Evans (bardd)|John Evans]]
|
|''Dwylo''
|-
|[[1953]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Y Rhyl 1953]]
|[[E. Llwyd Williams]]
|
|''Y Ffordd''
|-
|[[1954]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Ystradgynlais 1954|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Ystradgynlaid 1954]]
|[[John Evans (bardd)|John Evans]]
|
|''Yr Argae''
|-
|[[1955]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Pwllheli 1955]]
|[[Gwilym Ceri Jones]]
|
|''Gwrtheyrn''
|-
|[[1956]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberdâr 1956]]
|[[Mathonwy Hughes]]
|
|''Gwraig''
|-
|[[1957]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llangefni 1957]]
|[[Gwilym Tilsley]]
|
|''Cwm Carnedd''
|-
|[[1958]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Glyn Ebwy 1958]]
|[[T. Llew Jones]]
|
|''Caerllion-ar-Wysg''
|-
|[[1959]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caernarfon 1959]]
|[[T. Llew Jones]]
|
|''Y Dringwr''
|-
|[[1960]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerdydd 1960]]
|Atal y wobr
|
|''"Dydd Barn"'' neu ''"Morgannwg"''
|-
|[[1961]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Rhosllannerchrugog 1961]]
|[[Emrys Edwards]]
|
|''Awdl Foliant i Gymru''
|-
|[[1962]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanelli 1962]]
|[[Caradog Prichard]]
|
|''Llef un yn Llefain''
|-
|[[1963]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llandudno 1963]]
|Atal y wobr
|
|''Genesis''
|-
|[[1964]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abertawe 1964]]
|[[Richard Bryn Williams]]
|
|''Patagonia''
|-
|[[1965]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru y Drenewydd 1965]]
|[[William David Williams]]
|
|''Yr Ymchwil''
|-
|[[1966]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberafan 1966]]
|[[Dic Jones]]
|
|''Cynhaeaf''
|-
|[[1967]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru y Bala 1967]]
|[[Emrys Roberts (bardd)|Emrys Roberts]]
|
|''Y Gwyddonydd''
|-
|[[1968]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru y Barri 1968]]
|[[Richard Bryn Williams]]
|
|''Awdl Foliant i'r Morwr''
|-
|[[1969]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru y Fflint 1969]]
|[[James Nicholas]]
|
|''Yr Alwad''
|-
|[[1970]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Rhydaman 1970]]
|[[Tomi Evans]]
|
|''Y Twrch Trwyth''
|-
|[[1971]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor a'r cylch 1971]]
|[[Emrys Roberts (bardd)|Emrys Roberts]]
|
|''Y Chwarelwr''
|-
|[[1972]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Sir Benfro 1972]]
|[[Dafydd Owen]]
|
|''Preseli''
|-
|[[1973]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Rhuthun 1973]]
|[[Alan Llwyd]]
|
|''Llef Dros y Lleiafrifoedd''
|-
|[[1974]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerfyrddin 1974]]
|[[Moses Glyn Jones]]
|
|''Y Dewin''
|-
|[[1975]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bro Dwyfor 1975]]
|[[Gerallt Lloyd Owen]]
|
|''Afon''
|-
|[[1976]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberteifi 1976]]
|[[Alan Llwyd]]
|
|''Gwanwyn''
|-
|[[1977]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Wrecsam a'r cylch 1977]]
|[[Donald Evans]]
|
|''Llygredd''
|-
|[[1978]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerdydd 1978]]
|Atal y wobr
|
|''Y Ddinas''
|-
|[[1979]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caernarfon 1979]]
|Atal y wobr
|
|''Gwynedd''
|-
|[[1980]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Dyffryn Lliw 1980]]
|[[Donald Evans]]
|
|''Y Ffwrnais''
|-
|[[1981]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Maldwyn a'i chyffiniau 1981]]
|[[John Gwilym Jones (bardd)|John Gwilym Jones]]
|
|''Y Frwydr''
|-
|[[1982]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abertawe 1982]]
|[[Gerallt Lloyd Owen]]
|
|''[[Cilmeri (awdl)|Cilmeri]]''
|-
|[[1983]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Môn 1983]]
|[[Einon Evans]]
|
|''Ynys''
|-
|[[1984]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanbedr Pont Steffan 1984]]
|[[Aled Rhys Wiliam]]
|
|''Y Pethau Bychein''
|-
|[[1985]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Y Rhyl 1985]]
|[[Robat Powel]]
|
|''Cynefin''
|-
|[[1986]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abergwaun 1986]]
|[[Gwynn ap Gwilym]]
|
|''Y Cwmwl''
|-
|[[1987]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Porthmadog 1987]]
|[[Ieuan Wyn (bardd)|Ieuan Wyn]]
|
|''Llanw a Thrai''
|-
|[[1988]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Casnewydd 1988]]
|[[Elwyn Edwards]]
|
|''Storm''
|-
|[[1989]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanrwst 1989]]
|[[Idris Reynolds]]
|
|''Y Daith''
|-
|[[1990]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Cwm Rhymni 1990]]
|[[Myrddin ap Dafydd]]
|
|''Gwythiennau''
|-
|[[1991]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru yr Wyddgrug 1991]]
|[[Robin Llwyd ab Owain]]
|
|''Merch yr Amserau''
|-
|[[1992]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberystwyth 1992]]
|[[Idris Reynolds]]
|
|''A Fo Ben...''
|-
|[[1993]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanelwedd 1993]]
|[[Meirion MacIntyre Huws]]
|
|''Gwawr''
|-
|[[1994]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Nedd a'r cyffiniau 1994]]
|[[Emyr Lewis (bardd)|Emyr Lewis]]
|
|''Chwyldro''
|-
|[[1995]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abergele 1995]]
|[[Tudur Dylan Jones]]
|
|''Y Môr''
|-
|[[1996]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bro Dinefwr 1996]]
|[[R. O. Williams]]
|
|''Grisiau''
|-
|[[1997]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Meirion a'r Cyffiniau 1997]]
|[[Ceri Wyn Jones]]
|
|''Gwaddol''
|-
|[[1998]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bro Ogwr 1998]]
|Atal y wobr
|
|''Fflamau''
|-
|[[1999]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Môn 1999]]
|[[Gwenallt Llwyd Ifan]]
|
|''Pontydd''
|-
|[[2000]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanelli 2000]]
|[[Llion Jones]]
|''Di-lycs''
|''[[Rhithiau]]''
|-
|[[2001]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Dinbych 2001]]
|[[Mererid Hopwood]]
|''Llygad y Dydd''
|''Dadeni''
|-
|[[2002]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Tyddewi 2002]]
|[[Myrddin ap Dafydd]]
|''Pawb yn y Pafiliwn''
|''Llwybrau''
|-
|[[2003]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Maldwyn a'r Gororau 2003]]
|[[Twm Morys]]
|''Heilyn''
|''[[Drysau]]''
|-
|[[2004]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Casnewydd 2004]]
|[[Huw Meirion Edwards]]
|''Neb''
|''[[Tir Neb]]''
|-
|[[2005]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Eryri a'r Cyffiniau 2005]]
|[[Tudur Dylan Jones]]
|''Drws y Coed''
|''[[Gorwelion]]''
|-
|[[2006]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abertawe 2006]]
|[[Gwynfor ab Ifor]]
|''Gwenno''
|''[[Tonnau]]''
|-
|[[2007]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Sir y Fflint a'r Cyffiniau 2007]]
|[[T. James Jones]]
|''Un o Ddeuawd''
|''[[Ffin]]''
|-
|[[2008]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerdydd a'r Cylch 2008]]
|[[Hilma Lloyd Edwards]]
|''Eco''
|''Tir Newydd''
|-
|[[2009]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Meirion a'r Cyffiniau 2009]]
|Atal y wobr
|
|''Cyffro''
|-
|[[2010]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Blaenau Gwent a Blaenau'r Cymoedd 2010]]
|[[Tudur Hallam]]
|''Yr Wylan''
|''[[Ennill Tir]]''
|-
|[[2011]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Wrecsam a'r Fro 2011]]
|[[Rhys Iorwerth]]
|''Penrhynnwr''
|''[[Clawdd Terfyn]]''
|-
|[[2012]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bro Morgannwg 2012]] <ref>[http://www.bbc.co.uk/cymrufyw/19206230 Dylan yn ennill Cadair Bro Morgannwg], adalwyd 2015-08-11</ref>
|[[Dylan Iorwerth]]
|''Owallt''
|''Llanw''
|-
|[[2013]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Sir Ddinbych a'r Cyffiniau 2013]]
|Atal y Wobr
|
|''Lleisiau''
|-
|[[2014]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Sir Gâr 2014]]
|[[Ceri Wyn Jones]]
|''Cadwgan''
|''Lloches''
|-
|[[2015]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Maldwyn a'r Gororau 2015]]
|[[Hywel Griffiths]]
|''Ceulan''
|''Gwe''
|-
|[[2016]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Sir Fynwy a'r Cyffiniau 2016]]
|[[Aneirin Karadog]]
|''Tad Diymadferth?''
|''Ffiniau''
|-
|[[2017]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Môn 2017]]
|[[Osian Rhys Jones]]
|''Gari''
|''Yr Arwr''
|-
|[[2018]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerdydd 2018]]
|[[Gruffudd Eifion Owen]]
|''Hal Robson-Kanu''
|''Porth''
|-
|[[2019]]
|[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Sir Conwy 2019]]
|[[Jim Parc Nest|T. James Jones]]<ref>{{dyf newyddion|url=https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/49293332|teitl=T James Jones yw enillydd y Gadair yn yr Eisteddfod|cyhoeddwr=BBC Cymru Fyw|dyddiad=9 Awst 2019}}</ref>
|''Wil Tabwr''
|''Gorwelion''
|}

Mast Nebo

2017-11-15T11:27:13Z

Gari: Eginyn newydd

Adeiladwyd '''Mast Nebo''' ym 1962 i wella derbyniad teledu annibynnol yng Ngogledd-Orllewin Cymru. Saif ar ben bryn i'r de o bentrefi [[Nebo]] a [[Nasareth]] ym mhlwyf [[Llanllyfni]]. Erbyn hyn mae'n drosglwyddo rhaglenni teledu a radio digidol a radio FM nifer helaeth o ddarparwyr; hefyd mae'n rhan o rwydwaith trosglwyddo'r gwasanaethau brys ac mae sawl gwmni ffonau symudol yn defnyddio'r mast hefyd. Mae'r mast yn 317.4 m (1,041 troedfedd) o uchder, sy'n golygu mai dyma'r strwythur dynol uchaf yng Nghymru (a'r chweched uchaf trwy Brydain).

Bu'r safle'n ffocws ar gyfer nifer o brotestiadau gan Gymdeithas yr Iaith - yn 1972 a 1973 pan ddringodd nifer o'i haelodau'r mast ei hun fel rhan o'r ymgyrch hir a chwerw i sicrhau sianel deledu Gymraeg; ac yn fwy diweddar yn 2011 pan ddringoss Bethan Williams a Robin Cragg i ben yr orsaf ei hun fel rhan o ymgyrch am well ddarpariaeth ddarlledu yn y Gymraeg.

==Ffynnonellau==
* Wikipedia. [[https://en.wikipedia.org/wiki/Arfon_transmitting_station]]. Cyrchwyd 15.11.2017
* Cymdeithas ur Iaith, ''S4C - Pwy dalodd amdani?'' (1985)

[[Categori: Daearyddiaeth ddynol]]
[[Categori:Diwylliant]]

Mapiau Uwchgwyrfai

2017-11-13T16:52:38Z

Gari:

Ffynhonell ddefnyddiol ar gyfer astudio hanes a datblygiad modern cwmwd [[Uwchgwyrfai]] yw ei '''mapiau'''. Ymddengys yr ardal ar y mapiau argraffedig cynharaf o'r 16g, ond ychydig o wir wybodaeth sydd i'w cael arnynt am y cwmwd, er i rai ohonynt ddangos ffordd o'r gorllewin i Sir Fôn yn croesi'r môr ger [[Abermanai]].

==Mapiau'r 18g.==
Mae mapiau neu blaniau o ffermydd unigol wedi goroesi o nifer o'r ystadau, rhai o ganol yr 18g, yn eu mysg planiau tir oedd yn eiddo i ystadau [[Glynllifon]] a'r Faenol. Mae'r rhain i'w gweld yn bennaf yn Archifdy Caernarfon, ac (o'u hastudio gyda'i gilydd) ceir darlun sylweddol os rhannol o'r cwmwd. Rhinwedd arall y dosbarth hwn o fapiau yw'r ffaith yr oedd tuedd gan yr ystadau i wneud setiau newydd o blaniau bob 30-50 mlynedd, ac felly ceir rhywfaint o olyniaeth, a'r gallu i weld datblygiadau newydd.

Map manwl cyntaf yr ardal gyfan yw hwnnw o eiddo John Evans, 1798. Mae copi yn Archifdy Caernarfon.

==Mapiau mwy modern==
Mae mwy o lawer o fapiau a phlaniau o eiddo unigol, rhannau penodol o'r ardal a'r ardal gyfan yn y 19g, ac mae'r rhain i'w gweld yn Archifdy Caernarfon, Archifdy Prifysgol Bangor neu'r Llyfrgell Genedlaethol. Mae rhai o'r mapiau pwysicaf ar gael ar y we hefyd. At ei gilydd, maent hefyd yn ffrwyth technegau mwy soffistigedig o ran tirfesur ac felly cywirdeb.

Map sy'n dangos llawer o fanylion yw map a wnaed gan W.A. Provis cyn adeiladu [[Rheilffordd Nantlle]] ym 1826. Mae hwn yn dangos manylion y tir a'r tirberchnogion o bobtu'r lein. Mae'r un peth yn wir am y mapiau a baratowyd cyn adeiladu [[Rheilffordd Sir Gaernarfon|reilffordd Caernarfon - Afon Wen]], 1864 a [[Rheilffyrdd Cul Gogledd Cymru]], 1877. Dylid nodi hefyd fod mapiau ffyrdd ymysg planiau swyddogol y sir yn Archifdy Caernarfon, nifer ohonynt yn dyddio'n ôl i ddechrau'r ganrif.

Mae mapiau degwm y pum plwyf yn ffynhonell amhrisiadwy am y cyfnod oddeutu 1840, yn arbennig gan nad oedd yr Arolwg Ordnans wedi cyrraedd yr ardal y pryd hynny. Rhaid oedd i bob plwyf gael map yn dangos yr holl ddaliadau tir (ac fel arfer mae pob cae unigol yn cael ei ddangos), ynghyd ag enwau'r perchnogion a'r tenantiaid, er mwyn pennu treth y degwm. Nodir fel arfer enw pob cae a phob fferm, yn ogystal â dangos ffyrdd ac adeiladau. Mae copïau o'r mapiau yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, ac yn ddiweddar dan gynllun Cynefin, digideiddiwyd yr holl fapiau trwy Gymru, ac maent i'w gweld am ddim ar wefan Cynefin, [http://cynefin.archiveswales.org.uk/]

Ffynhonell dda arall yw'r planiau o eiddo a ddarparwyd cyn arwerthiannau. Mae un arbennig o ddefnyddiol ar gyfer tir ystad Bryncir yng nghanol [[Pen-y-groes]]. Mae casgliadau da o'r planiau a'r catalogau arwerthiant cysylltiedig ar gael yn yr archifdai. Dyddia lawer o'r rhain o ail hanner y 19g hyd at 1920.

==Mapiau Ordnans==
Cyhoeddwyd y mapiau cynharaf o'r cwmwd gan yr Arolwg Ordnans yn yr 1840au, ond oherwydd y prosesau argraffu trwy engrafu ac ati nid ydynt yn glir iawn, ac maent ar raddfa fach, sef 1" i'r filltir. Dim ond yn 1888 y cyhoeddodd yr Arolwg ei fapiau cyntaf ar raddfa fawr (6" a 25" i'r filltir) ond mae'r rhain yn fanwl iawn ac yn hollol, gywir i bob pwrpas. Cafwyd adolygiadau pellach tua 1910 a 1947. Mae copïau ar gael ar y we, ac yn hawdd cyrchu atynt ar wefan Llyfrgell Genedlaethol yr Alban, [http://maps.nls.uk/] sydd wedi ymgymryd â digideiddio mapiau Ordnans Prydain i gyd.

Yn fwy diweddar, mae'r Arolwg Ordnans wedi cyhoeddi mapiau ar raddfa 2 1/2" i'r filltir, ac erbyn hyn gellir prynu'r rhain fel mapiau twristaidd mewn cloriau oren mewn siopau gweithgareddau awyr agored. Mae rhai o'r hen fapiau 1" i'r filltir wedi eu hailargraffu hefyd. Gall y rhain fod yn ddefnyddiol i'r ymchwilydd.

[[Categori:Daearyddiaeth ffisegol]]
[[Categori:Daearyddiaeth ddynol]]