Cof y Cwmwd - Cyfraniadau'r defnyddiwr [cy]

George Twisleton

2018-01-20T15:00:31Z

Ffrind Eban:

Swyddog ym myddin y senedd oedd '''George Twistleon''' ( (1618 – 12 Mai 1667)).

Fe'i ganed yn Barley Hall, Sir Efrog yn fab i John Twistleton. Gwasanaethodd o dan y Cadfridog Mytton, a cynorthwyodd yng ngwarchae ac ennill Castell Dinbych. Roedd yn llywydd ar y Castell yn 1647. Priododd â Mari Glyn, merch William Glyn, Y Lleuar a disgynnydd i William Glynn y Sarsiant. Bu'n amlwg mewn sawl ymgyrch yng Ngwynedd yn erbyn lluoedd y brenin Siarl ac ef oedd yn arwain milwyr y Senedd yn yr ymladdfa ar y Dalar Hir ger Llandegai ar 5 Mehefin 1648. Ei wrthwynebydd yn y frwydr oedd y brenhinwr Syr John Owen o'r Clenennau yn Eifionydd. Lladdwyd nifer ar faes y frwydr a chlwyfwyd John Owen yn ddrwg a'i ddal yn garcharor. Daeth Twistleton yn aelod o’r Uchel Lys, a gwnaed ef yn aelod seneddol dros Ynys Môn yn Senedd 1654, 1656 a 1659. Ar ól yr Adferiad ymsefydlodd yn y Lleuar ac nid ymddengys iddo gael ei erlid o gwbl er ei deyrngarwch i achos y Senedd. Bu farw ar 12 Mai 1667. Claddwyd ef yn eglwys Clynnog, lle gwelir ei fedd hyd heddiw.

[[Categori:Pobl]]

Robert Roberts, gweinidog Capel Uchaf

2018-01-20T14:03:13Z

Ffrind Eban:

'''Robert Roberts ('''1762 - 1802), pregethwr a gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd

Ganed Robert Roberts ar 12 Medi 1762 yn Y Ffridd, Baladeulyn, yn fab i Robert Thomas a Catherine Jones. Yn fachgen ifanc aeth i weithio i Chwarel y Cilgwyn, un o'r mán chwareli llechi a oedd yn dechrau cael eu hagor yn Nyffryn Nantlle bryd hynny. Nid oedd yn rhoi llawer o bwys ar faterion ysbrydol a chrefyddol yn ei flynyddoedd cynnar, ond yn un ar bymtheg oed aeth ei frawd, John (John Roberts, Llangwm yn ddiweddarach) ag ef i wrando ar un o hoelion wyth y cyfnod, David Jones, Llan-gan, yn pregethu ym Mrynrodyn. Cafodd yr oedfa honno ddylanwad mawr arno ac yn fuan wedyn gadawodd y chwarel ac aeth i weini ar ffermydd. Bu yng Nghefn Pencoed yn Eifionydd i ddechrau ac yna symudodd i Goed-cae-du, cartref pregethwr nodedig arall, Richard Jones 'Y Wern'. Ond yn fuan wedyn cafodd Robert Roberts salwch difrifol, sef ymosodiad enbyd o'r crudcymalau, a wnaeth ei adael yn llesg a gwael weddill ei oes. Ni allai barhau á gwaith caled gwas ffarm ac aeth am gyfnod byr i ysgol a gedwid gan Evan Richardson ym Mrynengan, a oedd yn gartref i un o achosion Methodistaidd cynharaf Llyn ac Eifionydd. Pan ddaeth diwygiad grymus i'r ardal honno teimlodd Robert alwad i ddechrau pregethu a bu'n cadw ysgol hefyd mewn gwahanol fannau yn Eifionydd. Oherwydd gwendid ei gorff, a oedd yn gam a chrwca o ganlyniad i'r crudcymalau, roedd pregethu a chadw ysgol yn ormod iddo a derbyniodd alwad i weinidogaethu'r achos yng Nghapel Uchaf Clynnog, gan fyw gyda'i wraig yn y ty capel. Daeth Robert Roberts yn un o bregethwyr grymusaf ei gyfnod yng Nghymru. Roedd ei allu disgrifiadol wrth bregethu'n nodedig a'i ddawn areithyddol yn rhyfeddol. Daeth ei sylwadau bachog yn rhan o gof gwerin a'i ddisgrifiadau dramatig yn cynhyrfu ac ar brydiau'n arswydo ei gynulleidfaoedd. Bu farw'n ddim ond deugain oed ar 28 Tachwedd 1802 a'i gladdu ym mynwent Eglwys Beuno Sant yng Nghlynnog. Ceir englyn gwych o waith Eben Fardd ar ei garreg fedd:

Yn noniau yr eneiniad - rhyfeddol
Fu'r gwr a'i ddylanwad,
Seraff o'r nef yn siarad
Oedd ei wedd yng ngwydd ei wlad.

Robert Roberts, gweinidog Capel Uchaf

2018-01-20T13:47:40Z

Ffrind Eban:

Robert Roberts, gweinidog Capel Uchaf

2018-01-20T13:28:56Z

Ffrind Eban: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda ''''Robert Roberts ('''1762 - 1802), pregethwr a gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd'

'''Robert Roberts ('''1762 - 1802), pregethwr a gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd

Tai Lôn

2018-01-20T13:26:23Z

Ffrind Eban: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Treflan fach yw '''Tai Lón''' ym mhlwyf Clynnog Fawr. Roedd yno ffatri wlán ar un adeg a gerllaw roedd Felin Faesog.'

Treflan fach yw '''Tai Lón''' ym mhlwyf Clynnog Fawr. Roedd yno ffatri wlán ar un adeg a gerllaw roedd Felin Faesog.

Ebenezer Thomas (Eben Fardd)

2018-01-20T12:22:50Z

Ffrind Eban:

[[Delwedd:Eben_Fardd.JPG|200px|de]]

Ysgolfeistr a bardd oedd '''Ebenezer Thomas (Eban Fardd)''' (Awst 1802 - 17 Chwefror 1863).

Ganed Ebenezer Thomas yn Nhan-lan, ger Llangybi i Thomas Williams a Catherine Prys. Gwehydd oedd ei dad ac roedd ef a'i wraig yn aelodau ffyddlon yn y Seiat Fethodistaidd ym Mhencaenewydd. Ymunodd Eben á'r seiat ei hun yn 1811. Cafodd addysg gynnar mewn ysgolion yn Llangybi ac Aber-erch a dysgodd grefft ei dad yn ogystal. Aeth ymlaen wedyn i gael addysg bellach mewn ysgol yn Nhudweiliog ond pan fu farw ei frawd, Evan, yn 1822 dychwelodd i fro ei febyd i ofalu am ysgol a gadwai Evan yn Llangybi.

Dechreuodd ymhel á barddoniaeth cyn bod yn 15 oed ac roedd wedi dod i adnabod dau o brifeirdd y cwmwd, Dewi Wyn o Eifion a Robert ap Gwilym Ddu, erbyn hynny. Ei enw barddol cynnar oedd Cybi o Eifion a dyna a geir wrth ei gerddi cynharaf. Yn 1824 enillodd gadair Eisteddfod Powys am ei awdl ‘Dinystr Jerusalem gan y Rhufeiniad’.Mae hon yn un o awdlau mwyaf adnabyddus y bedwaredd ganrif ar bymtheg a cheir ynddi ddarnau cynhyrfus a dramatig iawn.

Yn 1827 symudodd i [[Clynnog Fawr]] i gadw ysgol ar gais Hugh Williams, ficer y plwyf, yn y rhan o [[Eglwys Beuno Sant, Clynnog Fawr|Eglwys]] a elwir yn Gapel Beuno. Priododd yn 1830 gyda Mary Williams, Caerpwsan, Clynnog a ganwyd iddynt dair merch ac un mab. Byddai ei wraig yn pobi bara a chadw siop a byddai Eben yntau yn rhwymo llyfrau a gwneud cyfrifon i bobl i ychwanegu at ei incwm fel ysgolfeistr. Yn ddiweddarach bu'n cadw post yn y pentref hefyd. Yn fuan ar ól iddo symud i Glynnog dechreuodd gadw dyddiadur a chyflawnodd yr orchwyl honno bron yn ddi-dor wedyn tan flynyddoedd olaf ei oes. Mae'r dyddiaduron hyn yn ffynhonnell eithriadol bwysig o wybodaeth am amgylchiadau'r cyfnod, yn ogystal á thaflu goleuni ar amgylchiadau personol y bardd a'i deulu. Roedd Eben yn arw am ddiod er sawl ymgais i ddiwygio. Dioddefai'n gyson oddi wrth bruddglwyfni hefyd a phoenai'n aml ynghylch cyflwr ei enaid. Dioddefai ef a'r teulu oddi wrth salwch blin a chyson a cheir disgrifiadau o rai o feddyginiaethau'r oes ar dudalennau'r dyddiaduron hefyd. Cyhoeddwyd detholiad helaeth ohonynt gan E.G. Millward yn 1968 gyda rhagair sylweddol.

Enillodd Eben Fardd ei ail wobr eisteddfodol bwysig yn Eisteddfod y Gordofigion yn Lerpwl yn 1840 am awdl ar 'Cystudd, Amynedd ac Adferiad Job' ac er nad yw honno'n awdl cystal á 'Dinistr Jerusalem' fe geir rhai darnau dramatig a chain ynddi hithau hefyd.

==Llyfryddiaeth==

[http://wbo.llgc.org.uk/cy/c-THOM-EBE-1802.html Cofnod ar y Bywgraffiadaur Cymreig]

{{DEFAULTSORT:Eben Fardd}}
[[Categori:Beirdd]]
[[Categori: Pobl]]
[[Categori:Addysg]]

Ebenezer Thomas (Eben Fardd)

2018-01-20T12:00:46Z

Ffrind Eban:

[[Delwedd:Eben_Fardd.JPG|200px|de]]

Ysgolfeistr a bardd oedd '''Ebenezer Thomas (Eban Fardd)''' (Awst 1802 - 17 Chwefror 1863).

Ganed Ebenezer Thomas yn Nhan-lan, ger Llangybi i Thomas Williams a Catherine Prys. Gwehydd oedd ei dad ac roedd ef a'i wraig yn aelodau ffyddlon yn y Seiat Fethodistaidd ym Mhencaenewydd. Ymunodd Eben á'r seiat ei hun yn 1811. Cafodd addysg gynnar mewn ysgolion yn Llangybi ac Aber-erch a dysgodd grefft ei dad yn ogystal. Aeth ymlaen wedyn i gael addysg bellach mewn ysgol yn Nhudweiliog ond pan fu farw ei frawd, Evan, yn 1822 dychwelodd i fro ei febyd i ofalu am ysgol a gadwai Evan yn Llangybi.

Dechreuodd ymhel á barddoniaeth cyn bod yn 15 oed ac roedd wedi dod i adnabod dau o brifeirdd y cwmwd, Dewi Wyn o Eifion a Robert ap Gwilym Ddu, erbyn hynny. Ei enw barddol cynnar oedd Cybi o Eifion a dyna a geir wrth ei gerddi cynharaf. Yn 1824 enillodd gadair Eisteddfod Powys am ei awdl ‘Dinystr Jerusalem gan y Rhufeiniad’.Mae hon yn un o awdlau mwyaf adnabyddus y bedwaredd ganrif ar bymtheg a cheir ynddi ddarnau cynhyrfus a dramatig iawn.

Yn 1827 symudodd i [[Clynnog Fawr]] i gadw ysgol ar gais Hugh Williams, ficer y plwyf, yn y rhan o [[Eglwys Beuno Sant, Clynnog Fawr|Eglwys]] a elwir yn Gapel Beuno. Priododd yn 1830 gyda Mary Williams, Caerpwsan, Clynnog a ganwyd iddynt dair merch ac un mab. Byddai ei wraig yn pobi bara a chadw siop a byddai Eben yntau yn rhwymo llyfrau a gwneud cyfrifon i bobl i ychwanegu at ei incwm fel ysgolfeistr. Yn ddiweddarach bu'n cadw post yn y pentref hefyd. Yn fuan ar ól iddo symud i Glynnog dechreuodd gadw dyddiadur a chyflawnodd yr orchwyl honno bron yn ddi-dor wedyn tan flynyddoedd olaf ei oes. Mae'r dyddiaduron hyn yn ffynhonnell eithriadol bwysig o wybodaeth am amgylchiadau'r cyfnod, yn ogystal á thaflu goleuni ar amgylchiadau personol y bardd a'i deulu. Roedd Eben yn arw am ddiod er sawl ymgais i ddiwygio. Dioddefai'n gyson oddi wrth bruddglwyfni hefyd a phoenai'n gyson ynghylch cyflwr ei enaid. Byddai'n cystadlu’n aml o tua 1840 ymlaen, ac yn ymddiddori mewn ysgrifennu llenyddiaeth. Symudodd yr Ysgol yng Nghlynnog i’w dŷ, a daeth i ddealltwriaeth gyda’r Methodistiaid Calfinaidd y byddai’n cael ei noddi i ddysgu plant yn rhad, a hefyd i ddysgu ymgeiswyr am y weinidogaeth. Enillodd Eisteddfod 1858 yn Llangollen am ei awdl am frwydr maes Bosworth.

==Llyfryddiaeth==

[http://wbo.llgc.org.uk/cy/c-THOM-EBE-1802.html Cofnod ar y Bywgraffiadaur Cymreig]

{{DEFAULTSORT:Eben Fardd}}
[[Categori:Beirdd]]
[[Categori: Pobl]]
[[Categori:Addysg]]