Cof y Cwmwd - Cyfraniadau'r defnyddiwr [cy]

Sinn Féin

2018-01-20T14:53:56Z

Dilwyn:

Beth sydd a wnelo plaid wleidyddol o'r Iwerddon â'r cwmwd hwn?

Sefydlwyd plaid Sinn Feinn gan Arthur Griffiths, disgynnydd i deulu a ymfudodd i'r Iwerddon o [[Drws y Coed|Ddrws y Coed]]. Sefydlodd William Griffith, hen hen daid Arthur Griffith addoldy a chartre’ i gangen o enwad y Morafiaid ar lan Llyn y Dywarchen ar ben ucha’ Dyffryn Nantlle. Yn ddiweddarach symudoll y teulu i'r Iwerddon. [https://golwg360.cymru/newyddion/gwleidyddiaeth/257552-hen-hen-daid-arthur-griffith-yn-rhoi-lloches-ir-morafiaid]

Sinn Féin

2018-01-20T14:50:53Z

Dilwyn:

Beth wnelo plaid wleidyddol o'r Iwerddon a'r cwmwd hwn?

Sefydlwyd plaid Sinn Feinn gan Arthur Griffiths, disgynnydd i deulu a ymfudodd i'r Iwerddon o [[Drws y Coed|Ddrws y Coed]]. Sefydlodd William Griffith, hen hen daid Arthur Griffith addoldy a chartre’ i gangen o enwad y Morafiaid ar lan Llyn y Dywarchen ar ben ucha’ Dyffryn Nantlle. Yn ddiweddarach symudoll y telu i'r Iwerddon. [https://golwg360.cymru/newyddion/gwleidyddiaeth/257552-hen-hen-daid-arthur-griffith-yn-rhoi-lloches-ir-morafiaid]

Rheilffordd Nantlle

2018-01-20T14:16:00Z

Dilwyn:

[[Delwedd:Wagen_nantlle.jpg|bawd|200px|Wagen o Reilffordd Nantlle yn Amgueddfa Lechi Llanberis. Ffoto:Dan Crow. Comins Creu CC BY-SA 3.0]]

Yr oedd '''Rheilffordd Nantlle''' yn rhedeg o Gei Caernarfon hyd at chwareli [[Dyffryn Nantlle]]. Hi oedd y rheilffordd gyhoeddus gyntaf i'w hagor yng Ngogledd Orllewin Cymru dan ddeddf seneddol, a hynny ym 1828.

Y lled rhwng y cledrau oedd 3'6". Er bod awgrym yma ac acw bod pobl yn cael eu cludo trwy eistedd ar wagenni nwyddau, dim ond o 1856 ymlaen y sefydlwyd gwasanaethau swyddogol i deithwyr, gan ddyn a gymerodd brydles ar y lein y pryd hynny, sef [[Edward Preston]]. Parhaodd hynny nes iddi gael ei phrynu gan hyrwyddwyr [[Rheilffordd Sir Gaernarfon]] tua 1863, a'r rhan helaeth o'r trac yn cael ei ledu i'r lled safonol o 4'8 1/2". Mae yna amheuon cryf mai dyna oedd nod ac uchelgais Preston ers iddo gymryd at yr awennau. Roedd y lein yn mynd o giât [[Chwarel lechi Pen-yr-orsedd]] ger Rhesdai Nantlle, trwy'r hyn sydd yn weddill o [[Chwarel lechi Dorothea]] heddiw, ymlaen wrth ochr prif stryd [[Tal-y-sarn]] ac o'r fan honno ar hyd lein yr hyn a fyddai'n lein fawr wedyn at y cei yng Nghaernarfon. Mae modd dilyn yr union lwybr yn hawdd wrth gerdded [[Lôn Eifion]]. Arhosai ychydig o'r lein o Orsaf Nantlle (yn Nhal-y-sarn) hyd at y chwareli llechi a wasanaethid ganddi hyd yr 1960au. Ceffylau oedd yn tynnu'r wagenni trwy gydol oes y lein, a dyna'r unig lein o eiddo [[Rheilffyrdd Prydeinig]] i gael ei gweithio yn y fath fodd erbyn hynny.

Dull tyrpeg oedd dull rhedeg y lein, gyda'r hawl i unrhyw un osod wagen ar y cledrau a'i symud yn unol â'r amserlen, ond iddo/i dalu'r doll ddyledus. Erbyn y diwedd, ym 1963, dim ond Chwareli Pen-yr-orsedd a Dorothea oedd yn arddel perchnogaeth ar eu wagenni. Trefnwyd yr amserlen fel na fyddai wagenni yn cwrdd â'i gilydd, trwy ganiatáu i drenau fynd i lawr i Gaernarfon am dair awr, ac wedyn cafwyd tair awr pan fyddai trenau'n cael rhedeg i fyny'r lein i gyfeiriad Nantlle; ac felly ymlaen.

Roedd olwynion y wagenni ag ymylon dwbl, gan fod y trac yn bur arw, er mwyn iddynt beidio â neidio oddi ar y cledrau. Nodwedd cyffredin ar wagenni chwareli oedd hyn, ond yn bur anarferol y gwelwyd hwy ar lein cyn hired â Rheilffordd Nantlle. Mae enghreifftiau o wagenni Nantlle i'w gweld yn Amgueddfa Lechi Cymru, Llanberis ac Amgueddfa Rheilffyrdd Bach Cul yn Nhywyn.

Roedd nifer helaeth o ganghennau a thramffyrdd yn ardaloedd Tal-y-sarn a Nantlle yn arwain at y gwahanol chwareli, er, y tu fewn i'r chwareli, defnyddid wagenni ar gledrau culach (sef tua 2'0") er mwyn cyrraedd y ponciau a'r silffoedd culion ar ymyl y tyllau chwarel. Yr unig gangen o sylwedd oedd [[Tramffordd Chwarel Tan'rallt]]. Rhestrir chwareli eraill oedd â thrac 3'6" ac a gysylltwyd â phrif lein Rheilffordd Nantlle yn erthygl [[Tramffyrdd chwareli llechi Dyffryn Nantlle]].

Ymysg y gorsafoedd i deithwyr roedd [[Gorsaf reilffordd Bontnewydd (Rheilffordd Nantlle)|y Bontnewydd]], [[Gorsaf reilffordd Clynnog Road|Clynnog Road (Llanwnda)]], [[Gorsaf reilffordd Y Groeslon|y Groeslon]] a [[Gorsaf reilffordd Pen-y-groes (Rheilffordd Nantlle)|Phen-y-groes]].

[[Categori:Cwmnïau Rheilffyrdd]]

Alexander Marshall

2018-01-20T14:01:21Z

Dilwyn:

Roedd '''Alexander Marshall''' yn rheolwr cyffredinol [[Rheilffordd Nantlle]] dan [[Edward Preston]], y prydleswr o 1856 ymlaen.<ref>JIC Boyd ''Narrow Gauge Railways in North Caernarvonshire'', Cyf 1, tt.29,112.</ref> Fe adawodd ei swydd, fodd bynnag, ym 1862, gan symud o'r ardal. Mae'n debyg iddo fod yn boblogaidd ymysg y dosbarth busnes yn Nyffryn Nantlle, gan iddynt gynnal cinio ffarwèl iddo yn [[Tafarn y Stag|Nhafarn y Stag]], [[Pen-y-groes]], pan dderbyniodd dysteb o gwpan a llwyau arian. Gofidiai'r rhai oedd yno am yr amgylchiadau a'i gorfododd i ymddiswyddo o'i swydd.<ref>''North Wales Chronicle'', 15.11.1862.</ref>

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==

{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Pobl]]
[[Categori:Rheilffyrdd]]

Bodfan

2018-01-20T13:56:03Z

Dilwyn:

Plasty hynafol yw '''Bodfan''', ger [[Llandwrog]].

Credir iddo gael ei adeiladu tua 1600 gan y teulu Lloyd a ddaeth trwy briodas i fod yn deulu Bodvel. Daeth yn rhan o stad [[Glynllifon]] yn 1903.<ref>Archifdy Gwynedd, XD2/6684.</ref>

==Ffynonellau==

*Griffith, John Edwards, ''Pedigrees of Anglesey and Carnarvonshire Families'' (Horncastle, 1914), t.176

*[http://www.coflein.gov.uk/cy/site/26043/details/bodfan Cofnod o’r lle hwn ar wefan y Comisiwn Brenhinol]

*Ambrose, W. R. ''Hynafiaethau, Cofiannau a Hanes Presennol Nant Nantlle'' (Penygroes, 1872).

[[Categori: Safleoedd nodedig]]
[[Categori: Adeiladau ac Adeiladwaith]]

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

{{eginyn}}

Pant Du

2018-01-20T13:53:42Z

Dilwyn:

Plasty hynafol yw Pant Du, ger [[Pen-y-groes]].

Credir iddo gael ei adeiladu tua dechrau'r ail ganrif ar bymtheg ar gyfer William Humphrey, a fu'n Uchel Siryf Sir Gaernarfon ym 1611-12, a'i wraig Catrin Morgan. Gwelir eu harfbais gyda llythrennau cyntaf eu henwau obobtu (W.H a K.M.) uwchben hen le tan yn y tŷ.

Erbyn hyn ceir gwinllanoedd a pherllanoedd ar dir fferm Pant Du, ond datblygiad newydd yn yr 21G yw hyn.

==Ffynonellau==

Griffith, John Edwards, ''Pedigrees of Anglesey and Carnarvonshire Families'' (Horncastle, 1914), t. 157

[http://www.coflein.gov.uk/cy/site/16646/details/pant-du Cofnod o'r lle hwn ar wefan y Comisiwn Brenhinol]

Ambrose, W. R. ''Hynafiaethau, Cofiannau a Hanes Presennol Nant Nantlle''. (Penygroes, 1872)

[[Categori: Safleoedd nodedig]]

[[Categori: Adeiladau ac adeiladwaith]]

Pant Du

2018-01-20T13:51:36Z

Dilwyn:

Plasty hynafol yw Pant Du, ger [[Pen-y-groes]].

Credir iddo gael ei adeiladu tua dechrau'r ail ganrif ar bymtheg ar gyfer William Humphrey, a fu'n Uchel Siryf Sir Gaernarfon ym 1611-12, a'i wraig Catrin Morgan. Gwelir eu harfbais gyda llythrennau cyntaf eu henwau obobtu (W.H a K.M.) uwchben hen le tan yn y tŷ.

Erbyn hyn ceir gwinllanoedd a pherllanoedd ar dir fferm Pant Du, ond datblygiad newydd yn yr 21G yw hyn.

==Ffynonellau==

Griffith, John Edwards, Pedigrees of Anglesey and Carnarvonshire Families (Horncastle, 1914), t. 157

[http://www.coflein.gov.uk/cy/site/16646/details/pant-du Cofnod o'r lle hwn ar wefan y Comisiwn Brenhinol]

Ambrose, W. R. ''Hynafiaethau, Cofiannau a Hanes Presennol Nant Nantlle''. (Penygroes, 1872)

[[Categori: Safleoedd nodedig]]

[[Categori: Adeiladau ac adeiladwaith]]

Pant Du

2018-01-20T13:46:15Z

Dilwyn:

Plasty hynafol yw Pant Du, ym [[Pen-y-groes|Mhen-y-groes]].

Credir iddo gael ei adeiladu tua dechrau'r ail ganrif ar bymtheg ar gyfer William Humphrey, a fu'n Uchel Siryf Sir Gaernarfon ym 1611-12, a'i wraig Katherine Morgan. Gwelir eu harfbais gyda llythrennau cyntaf eu henwau obobtu uwchben hen le tan yn y tŷ.

Erbyn hyn ceir gwinllanoedd a pherllanoedd ar dir fferm Pant Du, ond datblygiad newydd yn yr 21G yw hyn.

==Ffynonellau==

Griffith, John Edwards, Pedigrees of Anglesey and Carnarvonshire Families (Horncastle, 1914), t. 157

[http://www.coflein.gov.uk/cy/site/16646/details/pant-du Cofnod o'r lle hwn ar wefan y Comisiwn Brenhinol]

Ambrose, W. R. ''Hynafiaethau, Cofiannau a Hanes Presennol Nant Nantlle''. (Penygroes, 1872)

[[Categori: Safleoedd nodedig]]

[[Categori: Adeiladau ac adeiladwaith]]

Delwedd:Bws Pilipala.jpg

2018-01-20T13:44:13Z

Dilwyn:

Bws Robin Huw 1960au cynnar. Lliw porffor a turqoius

[[categori:Delweddau]]

Delwedd:Bws Pilipala.jpg

2018-01-20T13:43:50Z

Dilwyn:

Bws Robin Huw 1960au cynnar. Lliw porffor a turqoius

[[categori:Delwedd]]

Pant Du

2018-01-20T13:37:01Z

Dilwyn:

Plasty hynafol yw Pant Du, ym [[Pen-y-groes|Mhen-y-groes]].

Credir iddo gael ei adeiladu tua dechrau'r ail ganrif ar bymtheg ar gyfer William Humphrey, a fu'n Uchel Siryf Sir Gaernarfon ym 1611-12, a'i wraig Katherine Morgan. Gwelir eu harfbais gyda llythrennau cyntaf eu henwau obobtu uwchben hen le tan yn y tŷ.

Erbyn hyn ceir gwinllanoedd a pherllanoedd ar dir fferm Pant Du, ond datblygiad newydd yn yr 21G yw hyn.

==Ffynonellau==

[http://www.coflein.gov.uk/cy/site/16646/details/pant-du Cofnod o'r lle hwn ar wefan y Comisiwn Brenhinol]

Ambrose, W. R. ''Hynafiaethau, Cofiannau a Hanes Presennol Nant Nantlle''. (Penygroes, 1872)

[[Categori: Safleoedd nodedig]]

[[Categori: Adeiladau ac adeiladwaith]]

Bodfan

2018-01-20T13:14:05Z

Dilwyn:

Plasty hynafol yw '''Bodfan''', ger [[Llandwrog]].

Credir iddo gael ei adeiladu tua 1600 gan y teulu Lloyd a ddaeth trwy briodas i fod yn deulu Bodvel. Daeth yn rhan o stad [[Glynllifon]] yn 1903.<ref>Archifdy Gwynedd, XD2/6684.</ref>

==Ffynonellau==

*Griffith, John Edwards, ''Pedigrees of Anglesey and Carnarvonshire Families'' (Horncastle, 1914)

*[http://www.coflein.gov.uk/cy/site/26043/details/bodfan Cofnod o’r lle hwn ar wefan y Comisiwn Brenhinol]

*Ambrose, W. R. ''Hynafiaethau, Cofiannau a Hanes Presennol Nant Nantlle'' (Penygroes, 1872).

[[Categori: Safleoedd nodedig]]
[[Categori: Adeiladau ac Adeiladwaith]]

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

{{eginyn}}

Bodfan

2018-01-20T12:24:04Z

Dilwyn:

Plasty hynafol yw '''Bodfan''', ger [[Llandwrog]].

Credir iddo gael ei adeiladu tua 1600 gan y teulu Lloyd a ddaeth trwy briodas i fod yn deulu Bodvel. Daeth yn rhan o stad [[Glynllifon]] yn 1903.<ref>Archifdy Gwynedd, XD2/6684.</ref>

==Ffynonellau==

*Griffith, John Edwards, ''Pedigrees of Anglesey and Carnarvonshire Families'' (Horncastle, 1914)

*[http://www.coflein.gov.uk/cy/site/26043/details/bodfan Cofnod o’r lle hwn ar wefan y Comisiwn Brenhinol]

*Ambrose, W. R. ''Hynafiaethau, Cofiannau a Hanes Presennol Nant Nantlle'' (Penygroes, 1872).

[[Categori: Safleoedd nodedig]]
[[Categori: Adeiladau ac Adeiladwaith]]

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

Bodfan

2018-01-20T12:22:37Z

Dilwyn:

Plasty hynafol yw '''Bodfan''', ger [[Llandwrog]].

Credir iddo gael ei adeiladu tua 1600 gan y teulu Lloyd a ddaeth trwy briodas i fod yn deulu Bodvel. Daeth yn rhan o stad Glynllifon yn 1903.<ref>Archifdy Gwynedd, XD2/6684.</ref>

==Ffynonellau==

*Griffith, John Edwards, ''Pedigrees of Anglesey and Carnarvonshire Families'' (Horncastle, 1914)

*[http://www.coflein.gov.uk/cy/site/26043/details/bodfan Cofnod o’r lle hwn ar wefan y Comisiwn Brenhinol]

*Ambrose, W. R. ''Hynafiaethau, Cofiannau a Hanes Presennol Nant Nantlle'' (Penygroes, 1872).

[[Categori: Safleoedd nodedig]]
[[Categori: Adeiladau ac Adeiladwaith]]

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

Bodfan

2018-01-20T11:35:57Z

Dilwyn: /* Ffynhonellau */

Plasty hynafol yw '''Bodfan''', ger [[Llandwrog]].

Credir iddo gael ei adeiladu tua 1600 gan y teulu Lloyd a ddaeth trwy briodas i fod yn deulu Bodvel.

==Ffynonellau==

*Griffith, John Edwards, ''Pedigrees of Anglesey and Carnarvonshire Families'' (Horncastle, 1914)

*[http://www.coflein.gov.uk/cy/site/26043/details/bodfan Cofnod o’r lle hwn ar wefan y Comisiwn Brenhinol]

*Ambrose, W. R. ''Hynafiaethau, Cofiannau a Hanes Presennol Nant Nantlle'' (Penygroes, 1872).

[[Categori: Safleoedd nodedig]]
[[Categori: Adeiladau ac Adeiladwaith]]

Bodfan

2018-01-20T11:35:16Z

Dilwyn:

Plasty hynafol yw '''Bodfan''', ger [[Llandwrog]].

Credir iddo gael ei adeiladu tua 1600 gan y teulu Lloyd a ddaeth trwy briodas i fod yn deulu Bodvel.

==Ffynhonellau==

*Griffith, John Edwards, ''Pedigrees of Anglesey and Carnarvonshire Families'' (Horncastle, 1914)

*[http://www.coflein.gov.uk/cy/site/26043/details/bodfan Cofnod o’r lle hwn ar wefan y Comisiwn Brenhinol]

*Ambrose, W. R. ''Hynafiaethau, Cofiannau a Hanes Presennol Nant Nantlle'' (Penygroes, 1872).

[[Categori: Safleoedd nodedig]]
[[Categori: Adeiladau ac Adeiladwaith]]

Bodfan

2018-01-20T11:30:29Z

Dilwyn:

Plasty hynafol yw '''Bodfan''', ger [[Llandwrog]].

Credir iddo gael ei adeiladu tua 1600 gan y teulu Lloyd a ddaeth trwy briodas i fod yn deulu Bodvel.

==Ffynhonellau==

*Griffith, John Edwards, ''Pedigrees of Anglesey and Carnarvonshire Families'' (Horncastle, 1914)

*[http://www.coflein.gov.uk/cy/site/26043/details/bodfan Cofnod o’r lle hwn ar wefan y Comisiwn Brenhinol]

*Ambrose, W. R. ''Hynafiaiethau, Cofiannau a Hanes Presennol Nant Nantlle'' (Penygroes, 1872).

[[Categori: Safleoedd nodedig]]
[[Categori: Adeiladau ac Adeiladwaith]]

Teulu Glynn (Glynllifon)

2017-10-30T18:29:29Z

Dilwyn:

Teulu a ymsefydlodd ger afon Llifon, ger Llandwrog oedd '''y Glyniaid'''. Maent yn ddisgynyddion i Cilmyn Droed-ddu, ef a ymsefydlodd ger yr afon yn ystod y 9g. Mae’r teulu wedi datblygu dros y blynyddoedd i fod yn un o ystadau mwyaf cefnog yng Ngogledd Cymru. Daeth yr ystâd i ddwylo Thomas Wynn, Bodfean trwy ei briodas â Frances Glyn, merch John Glyn.

[[Categori:Teuluoedd nodedig]]