Cof y Cwmwd - Cyfraniadau'r defnyddiwr [cy]

Pont Lloc

2019-03-12T17:16:49Z

Cledrau:

Pentrefan, neu efallai rhan o bentref [[Nebo]] yw '''Pont Lloc'''. Mae'n sefyll ar y lôn isaf, neu fwyaf gogleddol, o bentref Nebo yn ôl i'r ffordd fawr, ar lethrau deuheuol [[Dyffryn Nantlle]]. Daw'r enw o'r bont gerllaw, sef [[Pont y Lloc]], sy'n croesi [[Afon Crychddwr]]. Ystyr ''lloc'' yw ffald, corlan neu fan lle gellir amgáu anifeiliaid - ac mae Geiriadur y Brifysgol hefyd yn nodi y gall olygu dam ar afon.

{{eginyn}}

[[Categori:Pentrefi a threflannau]]

Pont Lloc

2019-03-12T17:15:21Z

Cledrau: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Pentrefan, neu efallai rhan o bentref Nebo yw '''Pont Lloc'''. Mae'n sefyll ar y lôn isaf, neu fwyaf gogleddol, o bentref Nebo yn ôl i'r ffordd fawr...'

Pentrefan, neu efallai rhan o bentref [[Nebo]] yw '''Pont Lloc'''. Mae'n sefyll ar y lôn isaf, neu fwyaf gogleddol, o bentref Nebo yn ôl i'r ffordd fawr, ar lethrau deuheuol [[Dyffryn Nantlle]]. Daw'r enw o'r bont gerllaw, sef [[Pont y Lloc]]. Ystyr ''lloc'' yw ffald, corlan neu fan lle gellir amgáu anifeiliaid - ac mae Geiriadur y Brifysgol hefyd yn nodi y gall olygu dam ar afon.

{{eginyn}}

[[Categori:Pentrefi a threflannau]]

Chwarel Coedmadog

2019-01-31T14:50:02Z

Cledrau:

Chwarel lechi oedd '''Chwarel Coedmadog''', neu fel y gelwir weithiau '''Gloddfa Glai''' yn [[Tal-y-sarn|Nhal-y-sarn]]. Twll agored oedd hi.

Agorwyd y chwarel hon ar ddechrau'r bedwaredd ganrif ar bymtheg ar dir ystâd [[Coedmadog]], wrth ymyl [[Cloddfa'r Coed]]. Erbyn yr 1880au, Cwmni Llechi Coed Madog oedd yn gyfrifol am ei gweithio. Yn 1883 roedd 135 o weithwyr yn gyflogedig yno, ac roeddynt yn cynhyrchu 2,879 tunnell o lechi. Codwyd tramffordd fewnol erbyn 1877, gydag injan stêm ''De Winton'' erbyn y diwedd. Ddaru'r chwarel gau yn 1908-9, er bod gwaith ar raddfa fechan yno hyd 1920.<ref>Tomos, Dewi ''Chwareli Dyffryn Nantlle'' (Llyfrau Llafar Gwlad, 2007), ''passim''.</ref> Y broblem, mae'n debyg oedd pwysau dŵr yn llenwi'r twll yn gyflwm oni fyddai yna waith pwmpio cyson. Roedd y llechi, serch hynny, o'r ansawdd gorau gyda hollt ardderchog; fe'u marchnatwyd dan yr enw llechi ''Caernarvonshire Blue''. Roedd cyswllt yma hefyd gyda [[Rheilffordd Nantlle]], ond o 1881 ymlaen roedd cyswllt uniongyrchol gyda'r [[Rheilffordd Llundain a'r Gogledd Orllewin (LNWR)|''LNWR'']] - yr unig chwarel i wneud hyn yn yr ardal - roedd seidin yn rhedeg ymlaen o [[Gorsaf reilffordd Nantlle|orsaf Nantlle]] i mewn i'r chwarel.<ref>Idwal Hughes, ''Chwareli Dyffryn Nantlle'',(Pen-y-groes, 1980), t.9-10</ref>

Yn ystod dirwasgiad y 1930au, cymerodd W.J. Davies brydles ar y tomenydd a bu cannoedd o'r di-waith yn rybela am ddeunydd defnyddiadwy.<ref>Idwal Hughes, ''op. cit.'', t.10</ref>

Dyma'r chwarel gyntaf yn [[Dyffryn Nantlle|Nyffryn Nantlle]] i gael ei dirlunio a llenwi'r twll a chwalu'r tipiau, gan greu gofod chwarae. Cynt yr oedd y tipiau ar hyd y lein o'r chwarel hyd at y [[Cwmni Nwy Pen-y-groes, Llanllyfni a Dyffryn Nantlle|gwaith nwy]], ac yn cuddio golygfa'r dyffryn o'r tai a safai ar hyd Ffordd yr Orsaf.<ref>Idwal Hughes, ''op. cit.'', t.10</ref>

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==

[[Categori: Chwareli llechi]]
[[Categori: Diwydiant a Masnach]]

Chwarel Coedmadog

2019-01-31T14:49:45Z

Cledrau:

Chwarel lechi oedd '''Chwarel Coedmadog''', neu fel y gelwir weithiau '''Gloddfa Glai''' yn [[Tal-y-sarn|Nhal-y-sarn]]. Twll agored oedd hi.

Agorwyd y chwarel hon ar ddechrau'r bedwaredd ganrif ar bymtheg ar dir ystâd [[Coedmadog]], wrth ymyl [[Cloddfa'r Coed]]. Erbyn yr 1880au, Cwmni Llechi Coed Madog oedd yn gyfrifol am ei gweithio. Yn 1883 roedd 135 o weithwyr yn gyflogedig yno, ac roeddynt yn cynhyrchu 2,879 tunnell o lechi. Codwyd tramffordd fewnol erbyn 1877, gydag injan stêm ''De Winton'' erbyn y diwedd. Ddaru'r chwarel gau yn 1908-9, er bod gwaith ar raddfa fechan yno hyd 1920.<ref>Tomos, Dewi ''Chwareli Dyffryn Nantlle'' (Llyfrau Llafar Gwlad, 2007), ''passim''.</ref> Y broblem, mae'n debyg oedd pwysau dŵr yn llenwi'r twll yn gyflwm oni fyddai yna waith pwmpio cyson. Roedd y llechi, serch hynny, o'r ansawdd gorau gyda hollt ardderchog; fe'u marchnatwyd dan yr enw llechi ''Caernarvonshire Blue''. Roedd cyswllt yma hefyd gyda [[Rheilffordd Nantlle]], ond o 1881 ymlaen roedd cyswllt uniongyrchol gyda'r [[Rheilffordd Llundain a'r Gogledd Orllewin (LNWR)|''LNWR'']] - yr unig chwarel i wneud hyn yn yr ardal - roedd seidin yn rhedeg ymlaen o [[Gorsaf reilffordd Nantlle|orsaf Nantlle]] i mewn i'r chwarel.<ref>Idwal Hughes, ''Chwareli Dyffryn Nantlle'',(Pen-y-groes, 1980), t.9-10</ref>

Yn ystod dirwasgiad y 1930au, cymerodd W.J. Davies brydles ar y tomenydd a bu cannoedd o'r di-waith yn rybela am ddeunydd defnyddiadwy.<ref>Idwal Hughes, ''op. cit.'', t.10</ref>

Dyma'r chwarel gyntaf yn [[Dyffryn Nantlle|Nyffryn Nantlle]] i gael ei dirlunio a llenwi'r twll a chwalu'r tipiau, gan greu gofod chwarae. Cynt yr oedd y tipiau ar hyd y lein o'r chwarel hyd at y [[Cwmni Nwy Pen-y-groes, Llanllyfni a Dyffryn Nantlle|gwaith nwy]], ac yn cuddio golygfa'r dyffryn o'r tai a safai ar hyd Ffordd yr Orsaf.<ref>Idwal Hughes, ''op. cit.'', t.10</ref>

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==

.

[[Categori: Chwareli llechi]]
[[Categori: Diwydiant a Masnach]]

Cloddfa'r Coed

2019-01-31T14:47:27Z

Cledrau:

Roedd '''Cloddfa'r Coed''' (neu ''Gloddfa Goed'') yn chwarel lechi yn [[Dyffryn Nantlle|Nyffryn Nantlle]]. Saif rhwng [[Tal-y-sarn]] a [[Bro Silyn]] ar ochr ogleddol i [[Afon Llyfnwy]] (SH 493529). Fe'i hagorwyd tua 1790 ac ar ôl cyfnod o segurdod, fe'i hailagorwyd ym 1870, er ychydig a weithiai yno - 4 o ddynion ym 1873 a dim ond 10 mor hwyr â 1937. Prynwyd y chwarel gan gwmni [[Chwarel Dorothea]] yn y 1940au, ond ni defnyddiwyd hi.<ref>Jean Lindsay, ''A History of the North Wales Slate Industry'', (Newton Abbot, 1974), t. 314.</ref>

Yn ôl pob sôn, roedd y llechi a gynhyrchwyd o safon reit dda, er nad oeddynt cystal â rhai [[Chwarel Coedmadog]] neu'r Gloddfa Glai oedd yn union i'r gorllewin o'r twll hwn. Diffyg y chwarel, ar wahân i'r drafferth o waredu dŵr, oedd diffyg lle i arllwys y gwastraff a c fe gadwodd hyn y chwarel rhag datblygu. Am flynyddoedd wedi cau'r chwarel, gweithwyd y tipiau hyn am wastraff y gellid ei droi'n llechi cwrs-atal-tamprwydd.<ref>Idwal Hughes, ''Chwareli Dyffryn Nantlle'', (Pen-y-groes, 1980), tt.11-12</ref>

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==

{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Chwareli llechi]]

Cloddfa'r Coed

2019-01-31T14:46:49Z

Cledrau:

Roedd '''Cloddfa'r Coed''' (neu ''Gloddfa Goed'') yn chwarel lechi yn [[Dyffryn Nantlle|Nyffryn Nantlle]]. Saif rhwng [[Tal-y-sarn]] a [[Bro Silyn]] ar ochr ogleddol i [[Afon Llyfnwy]] (SH 493529). Fe'i hagorwyd tua 1790 ac ar ôl cyfnod o segurdod, fe'i hailagorwyd ym 1870, er ychydig a weithiai yno - 4 o ddynion ym 1873 a dim ond 10 mor hwyr â 1937. Prynwyd y chwarel gan gwmni [[Chwarel Dorothea]] yn y 1940au, ond ni defnyddiwyd hi.<ref>Jean Lindsay, ''A History of the North Wales Slate Industry'', (Newton Abbot, 1974), t. 314.</ref>

Yn ôl pob sôn, roedd y llechi a gynhyrchwyd o safon reit dda, er nad oeddynt cystal ârhai Cloddfa Glai oedd yn union i'r gorllewin o'r twll hwn. Diffyg y chwarel, ar wahân i'r drafferth o waredu dŵr, oedd diffyg lle i arllwys y gwastraff a c fe gadwodd hyn y chwarel rhag datblygu. Am flynyddoedd wedi cau'r chwarel, gweithwyd y tipiau hyn am wastraff y gellid ei droi'n llechi cwrs-atal-tamprwydd.<ref>Idwal Hughes, ''Chwareli Dyffryn Nantlle'', (Pen-y-groes, 1980), tt.11-12</ref>

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==

{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Chwareli llechi]]

Chwarel Coedmadog

2019-01-31T14:40:32Z

Cledrau:

Chwarel lechi oedd '''Chwarel Coedmadog''', neu fel y gelwir weithiau '''Gloddfa Glai''' yn [[Tal-y-sarn|Nhal-y-sarn]]. Twll agored oedd hi.

Agorwyd y chwarel hon ar ddechrau'r bedwaredd ganrif ar bymtheg ar dir ystâd [[Coedmadog]], wrth ymyl [[Cloddfa'r Coed]]. Erbyn yr 1880au, Cwmni Llechi Coed Madog oedd yn gyfrifol am ei gweithio. Yn 1883 roedd 135 o weithwyr yn gyflogedig yno, ac roeddynt yn cynhyrchu 2,879 tunnell o lechi. Codwyd tramffordd fewnol erbyn 1877, gydag injan stêm ''De Winton'' erbyn y diwedd. Ddaru'r chwarel gau yn 1908-9, er bod gwaith ar raddfa fechan yno hyd 1920.<ref>Tomos, Dewi ''Chwareli Dyffryn Nantlle'' (Llyfrau Llafar Gwlad, 2007), ''passim''.</ref> Y broblem, mae'n debyg oedd pwysau dŵr yn llenwi'r twll yn gyflwm oni fyddai yna waith pwmpio cyson. Roedd y llechi, serch hynny, o'r ansawdd gorau gyda hollt ardderchog; fe'u marchnatwyd dan yr enw llechi ''Caernarvonshire Blue''. Roedd cyswllt yma hefyd gyda [[Rheilffordd Nantlle]], ond o 1881 ymlaen roedd cyswllt uniongyrchol gyda'r [[Rheilffordd Llundain a'r Gogledd Orllewin (LNWR)|''LNWR'']] - yr unig chwarel i wneud hyn yn yr ardal - roedd seidin yn rhedeg ymlaen o [[Gorsaf reilffordd Nantlle|orsaf Nantlle]] i mewn i'r chwarel.<ref>Idwal Hughes, ''Chwareli Dyffryn Nantlle'',(Pen-y-groes, 1980), t.9-10</ref>

Dyma'r chwarel gyntaf yn [[Dyffryn Nantlle|Nyffryn Nantlle]] i gael ei dirlunio a llenwi'r twll a chwalu'r tipiau, gan greu gofod chwarae. Cynt yr oedd y tipiau ar hyd y lein o'r chwarel hyd at y [[Cwmni Nwy Pen-y-groes, Llanllyfni a Dyffryn Nantlle|gwaith nwy]], ac yn cuddio golygfa'r dyffryn o'r tai a safai ar hyd Ffordd yr Orsaf.<ref>Idwal Hughes, ''op. cit.'', t.10</ref>

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==

.

[[Categori: Chwareli llechi]]
[[Categori: Diwydiant a Masnach]]

Chwarel Coedmadog

2019-01-31T14:40:08Z

Cledrau:

Chwarel lechi oedd '''Chwarel Coedmadog''', neu fel y gelwir weithiau '''Gloddfa Glai''' yn [[Tal-y-sarn|Nhal-y-sarn]]. Twll agored oedd hi.

Agorwyd y chwarel hon ar ddechrau'r bedwaredd ganrif ar bymtheg ar dir ystâd [[Coedmadog]], wrth ymyl [[Cloddfa'r Coed]]. Erbyn yr 1880au, Cwmni Llechi Coed Madog oedd yn gyfrifol am ei gweithio. Yn 1883 roedd 135 o weithwyr yn gyflogedig yno, ac roeddynt yn cynhyrchu 2,879 tunnell o lechi. Codwyd tramffordd fewnol erbyn 1877, gydag injan stêm ''De Winton'' erbyn y diwedd. Ddaru'r chwarel gau yn 1908-9, er bod gwaith ar raddfa fechan yno hyd 1920.<ref>Tomos, Dewi ''Chwareli Dyffryn Nantlle'' (Llyfrau Llafar Gwlad, 2007), ''passim''.</ref> Y broblem, mae'n debyg oedd pwysau d wr yn llenwi'r twll yn gyflwm oni fyddai yna waith pwmpio cyson. Roedd y llechi, serch hynny, o'r ansawdd gorau gyda hollt ardderchog; fe'u marchnatwyd dan yr enw llechi ''Caernarvonshire Blue''. Roedd cyswllt yma hefyd gyda [[Rheilffordd Nantlle]], ond o 1881 ymlaen roedd cyswllt uniongyrchol gyda'r [[Rheilffordd Llundain a'r Gogledd Orllewin (LNWR)|''LNWR'']] - yr unig chwarel i wneud hyn yn yr ardal - roedd seidin yn rhedeg ymlaen o [[Gorsaf reilffordd Nantlle|orsaf Nantlle]] i mewn i'r chwarel.<ref>Idwal Hughes, ''Chwareli Dyffryn Nantlle'',(Pen-y-groes, 1980), t.9-10</ref>

Dyma'r chwarel gyntaf yn [[Dyffryn Nantlle|Nyffryn Nantlle]] i gael ei dirlunio a llenwi'r twll a chwalu'r tipiau, gan greu gofod chwarae. Cynt yr oedd y tipiau ar hyd y lein o'r chwarel hyd at y [[Cwmni Nwy Pen-y-groes, Llanllyfni a Dyffryn Nantlle|gwaith nwy]], ac yn cuddio golygfa'r dyffryn o'r tai a safai ar hyd Ffordd yr Orsaf.<ref>Idwal Hughes, ''op. cit.'', t.10</ref>

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==

.

[[Categori: Chwareli llechi]]
[[Categori: Diwydiant a Masnach]]

Chwarel Coedmadog

2019-01-31T14:38:53Z

Cledrau:

Chwarel lechi oedd '''Chwarel Coedmadog''', neu fel y gelwir weithiau '''Gloddfa Glai''' yn [[Tal-y-sarn|Nhal-y-sarn]]. Twll agored oedd hi.

Agorwyd y chwarel hon ar ddechrau'r bedwaredd ganrif ar bymtheg ar dir ystâd [[Coedmadog]], wrth ymyl [[Cloddfa'r Coed]]. Erbyn yr 1880au, Cwmni Llechi Coed Madog oedd yn gyfrifol am ei gweithio. Yn 1883 roedd 135 o weithwyr yn gyflogedig yno, ac roeddynt yn cynhyrchu 2,879 tunnell o lechi. Codwyd tramffordd fewnol erbyn 1877, gydag injan stêm ''De Winton'' erbyn y diwedd. Ddaru'r chwarel gau yn 1908-9, er bod gwaith ar raddfa fechan yno hyd 1920.<ref>Tomos, Dewi ''Chwareli Dyffryn Nantlle'' (Llyfrau Llafar Gwlad, 2007), ''passim''.</ref> Y broblem, mae'n debyg oedd pwysau d wr yn llenwi'r twll yn gyflwm oni fyddai yna waith pwmpio cyson. Roedd y llechi, serch hynny, o'r ansawdd gorau gyda hollt ardderchog; fe'u marchnatwyd dan yr enw llechi ''Caernarvonshire Blue''. Roedd cyswllt yma hefyd gyda [[Rheilffordd Nantlle]], ond o 1881 ymlaen roedd cyswllt uniongyrchol gyda'r [[Rheilffordd Llundain a'r Gogledd Orllewin|''LNWR'']] - yr unig chwarel i wneud hyn yn yr ardal - roedd seidin yn rhedeg ymlaen o [[Gorsaf reilffordd Nantlle|orsaf Nantlle]] i mewn i'r chwarel.<ref>Idwal Hughes, ''Chwareli Dyffryn Nantlle'',(Pen-y-groes, 1980), t.9-10</ref>

Dyma'r chwarel gyntaf yn [[Dyffryn Nantlle|Nyffryn Nantlle]] i gael ei dirlunio a llenwi'r twll a chwalu'r tipiau, gan greu gofod chwarae. Cynt yr oedd y tipiau ar hyd y lein o'r chwarel hyd at y [[Cwmni Nwy Pen-y-groes, Llanllyfni a Dyffryn Nantlle|gwaith nwy]], ac yn cuddio golygfa'r dyffryn o'r tai a safai ar hyd Ffordd yr Orsaf.<ref>Idwal Hughes, ''op. cit.'', t.10</ref>

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==

.

[[Categori: Chwareli llechi]]
[[Categori: Diwydiant a Masnach]]

Chwarel Coedmadog

2019-01-31T14:37:10Z

Cledrau:

Chwarel lechi oedd '''Chwarel Coedmadog''', neu fel y gelwir weithiau '''Gloddfa Glai''' yn [[Tal-y-sarn|Nhal-y-sarn]]. Twll agored oedd hi.

Agorwyd y chwarel hon ar ddechrau'r bedwaredd ganrif ar bymtheg ar dir ystâd [[Coedmadog]], wrth ymyl [[Cloddfa'r Coed]]. Erbyn yr 1880au, Cwmni Llechi Coed Madog oedd yn gyfrifol am ei gweithio. Yn 1883 roedd 135 o weithwyr yn gyflogedig yno, ac roeddynt yn cynhyrchu 2,879 tunnell o lechi. Codwyd tramffordd fewnol erbyn 1877, gydag injan stêm ''De Winton'' erbyn y diwedd. Ddaru'r chwarel gau yn 1908-9, er bod gwaith ar raddfa fechan yno hyd 1920.<ref>Tomos, Dewi ''Chwareli Dyffryn Nantlle'' (Llyfrau Llafar Gwlad, 2007), ''passim''.</ref> Y broblem, mae'n debyg oedd pwysau d wr yn llenwi'r twll yn gyflwm oni fyddai yna waith pwmpio cyson. Roedd y llechi, serch hynny, o'r ansawdd gorau gyda hollt ardderchog; fe'u marchnatwyd dan yr enw llechi ''Caernarvonshire Blue''. Roedd cyswllt yma hefyd gyda [[Rheilffordd Nantlle]], ond o 1881 ymlaen roedd cyswllt uniongyrchol gyda'r [[Rheilffordd Llundain a'r Gogledd Orllewin|''LNWR'']] - yr unig chwarel i wneud hyn yn yr ardal - roedd seidin yn rhedeg ymlaen o [[Gorsaf reilffordd Nantlle|orsaf Nantlle]] i mewn i'r chwarel.<ref>Idwal Hughes, ''Chwareli Dyffryn Nantlle'',(Pen-y-groes, 1980), t.9-10</ref>

Dyma'r chwarel gyntaf yn [[Dyffryn Nantlle|Nyffryn Nantlle]] i gael ei dirlunio a llenwi'r twll a chwalu'r tipiau, gan greu gofod chwarae. Cynt yr oedd y tipiau ar hyd y lein o'r chwarel hyd at y [[Gwaith Nwy Pen-y-groes|gwaith nwy]], ac yn cuddio golygfa'r dyffryn o'r tai a safai ar hyd Ffordd yr Orsaf.<ref>Idwal Hughes, ''op. cit.'', t.10</ref>

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==

.

[[Categori: Chwareli llechi]]
[[Categori: Diwydiant a Masnach]]

Chwarel Coedmadog

2019-01-31T14:36:31Z

Cledrau:

Chwarel lechi oedd '''Chwarel Coedmadog''', neu fel y gelwir weithiau '''Gloddfa Glai''' yn [[Tal-y-sarn|Nhal-y-sarn]]. Twll agored oedd hi.

Agorwyd y chwarel hon ar ddechrau'r bedwaredd ganrif ar bymtheg ar dir ystâd [[Coedmadog]], wrth ymyl [[Cloddfa'r Coed]]. Erbyn yr 1880au, Cwmni Llechi Coed Madog oedd yn gyfrifol am ei gweithio. Yn 1883 roedd 135 o weithwyr yn gyflogedig yno, ac roeddynt yn cynhyrchu 2,879 tunnell o lechi. Codwyd tramffordd fewnol erbyn 1877, gydag injan stêm ''De Winton'' erbyn y diwedd. Ddaru'r chwarel gau yn 1908-9, er bod gwaith ar raddfa fechan yno hyd 1920.<ref><ref>Tomos, Dewi ''Chwareli Dyffryn Nantlle'' (Llyfrau Llafar Gwlad, 2007), ''passim''.</ref></ref> Y broblem, mae'n debyg oedd pwysau d wr yn llenwi'r twll yn gyflwm oni fyddai yna waith pwmpio cyson. Roedd y llechi, serch hynny, o'r ansawdd gorau gyda hollt ardderchog; fe'u marchnatwyd dan yr enw llechi ''Caernarvonshire Blue''. Roedd cyswllt yma hefyd gyda [[Rheilffordd Nantlle]], ond o 1881 ymlaen roedd cyswllt uniongyrchol gyda'r [[Rheilffordd Llundain a'r Gogledd Orllewin|''LNWR'']] - yr unig chwarel i wneud hyn yn yr ardal - roedd seidin yn rhedeg ymlaen o [[Gorsaf reilffordd Nantlle|orsaf Nantlle]] i mewn i'r chwarel.<ref>Idwal Hughes, ''Chwareli Dyffryn Nantlle'',(Pen-y-groes, 1980), t.9-10</ref>

Dyma'r chwarel gyntaf yn [[Dyffryn Nantlle|Nyffryn Nantlle]] i gael ei dirlunio a llenwi'r twll a chwalu'r tipiau, gan greu gofod chwarae. Cynt yr oedd y tipiau ar hyd y lein o'r chwarel hyd at y [[Gwaith Nwy Pen-y-groes|gwaith nwy]], ac yn cuddio golygfa'r dyffryn o'r tai a safai ar hyd Ffordd yr Orsaf.<ref>Idwal Hughes, ''op. cit.'', t.10</ref>

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==

.

[[Categori: Chwareli llechi]]
[[Categori: Diwydiant a Masnach]]

Ystad Pant Du

2019-01-24T17:00:16Z

Cledrau:

==Maint yr ystad==
Roedd '''Ystad Pant Du''' yn un o brif ystadau [[Dyffryn Nantlle]] hyd at y 19g., pan oedd yn eiddo i [[Richard Garnons]], perchennog chwareli a ddatblygwyd dan ei reolaeth. Hen dŷ ac ystad yn perthyn i deuluoedd [[Teulu Pant Du|Humprhreys a Garnons]] oedd, wedi ei ganoli lle mae gwinllan [[Pant Du]] heddiw.

ym 1813, fe wnaed arolwg o'r ystad<ref>Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Llsgr. 11507E</ref>, a oedd y pryd hynny'n cynnwys 1808 acer, yn y plwyfi canlynol:

===LLANBEBLIG===
Llidiart Gwyn; Cae Samuel; Cae Llechfain; Maes Barcer; Pen’rallt; Pengelli

(''Mae'n debyg bod yr eiddo hwn wedi dod i mewn i ystad Pant Du trwy briodas Ann merch William Wynn, Plas Llanwnda a'r Capten Richard Garnons(1735-1803)'')

===LLANFAGLAN===
Cae Eithin

===LLANDWROG===
Braich-y-trigwr-mawr; Cae Morfudd; Cae Iago; Cefn-y-beddau; Bedd Gwenan; Cae Halen; Pen-y-bryn; Tal-y-sarn; Blaen-y-cae; Pen-y-cae

===LLANLLYFNI===
Pant Du; Llwyn-onn; Tŷ Mawr; Taldrwst; Tal-y-maes; Tŷ’n Llan; Dol Ifan; Tŷn-y-pwll

===LLANWNDA===
Plas Llanwnda; Rhedynog-felen Fach; Felinwnda; Pen-y-cae; Tyddyn Bychan; Cae Glas; Tŷ Mawr; Pen-rhos; Cae Ciprys

(''Mae'n debyg bod yr eiddo hwn wedi dod i mewn i ystad Pant Du trwy briodas Ann merch William Wynn, Plas Llanwnda a'r Capten Richard Garnons(1735-1803)'')

===LLANDEGFAN (Ynys Môn)===
Cae Cocsydd

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Ystadau]]

Ystad Pant Du

2019-01-24T16:59:27Z

Cledrau:

==Maint yr ystad==
Roedd '''Ystad Pant Du''' yn un o brif ystadau [[Dyffryn Nantlle]] hyd at y 19g., pan oedd yn eiddo i [[Richard Garnons]], perchennog chwareli a ddatblygwyd dan ei reolaeth. Hen dŷ ac ystad yn perthyn i deuluoedd [[Teulu Pant Du|Humprhreys a Garnons]] oedd, wedi ei ganoli lle mae gwinllan [[Pant Du]] heddiw.

ym 1813, fe wnaed arolwg o'r ystad<ref>Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Llsgr. 11507E</ref>, a oedd y pryd hynny'n cynnwys 1808 acer, yn y plwyfi canlynol:

===LLANBEBLIG===
Llidiart Gwyn; Cae Samuel; Cae Llechfain; Maes Barcer; Pen’rallt; Pengelli

(''Mae'n debyg bod yr eiddo hwn wedi dod i mewn i ystad Pant Du trwy briodas Ann merch William Wynn, PLas Llanwnda a'r Capten Richard Garnons(1735-1803)'')

===LLANFAGLAN===
Cae Eithin

===LLANDWROG===
Braich-y-trigwr-mawr; Cae Morfudd; Cae Iago; Cefn-y-beddau; Bedd Gwenan; Cae Halen; Pen-y-bryn; Tal-y-sarn; Blaen-y-cae; Pen-y-cae

===LLANLLYFNI===
Pant Du; Llwyn-onn; Tŷ Mawr; Taldrwst; Tal-y-maes; Tŷ’n Llan; Dol Ifan; Tŷn-y-pwll

===LLANWNDA===
Plas Llanwnda; Rhedynog-felen Fach; Felinwnda; Pen-y-cae; Tyddyn Bychan; Cae Glas; Tŷ Mawr; Pen-rhos; Cae Ciprys

(''Mae'n debyg bod yr eiddo hwn wedi dod i mewn i ystad Pant Du trwy briodas Ann merch William Wynn, PLas Llanwnda a'r Capten Richard Garnons(1735-1803)'')

===LLANDEGFAN (Ynys Môn)===
Cae Cocsydd

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Ystadau]]

Ystad Pant Du

2019-01-24T16:56:50Z

Cledrau: /* LLANWNDA */

==Maint yr ystad==
Roedd '''Ystad Pant Du''' yn un o brif ystadau [[Dyffryn Nantlle]] hyd at y 19g., pan oedd yn eiddo i [[Richard Garnons]], perchennog chwareli a ddatblygwyd dan ei reolaeth. Hen dŷ ac ystad yn perthyn i deuluoedd [[Teulu Pant Du|Humprhreys a Garnons]] oedd, wedi ei ganoli lle mae gwinllan [[Pant Du]] heddiw.

ym 1813, fe wnaed arolwg o'r ystad<ref>Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Llsgr. 11507E</ref>, a oedd y pryd hynny'n cynnwys 1808 acer, yn y plwyfi canlynol:

===LLANBEBLIG===
Llidiart Gwyn,; Cae Samuel; Cae Llechfain; Maes Barcer; Pen’rallt; Pengelli

===LLANFAGLAN===
Cae Eithin

===LLANDWROG===
Braich-y-trigwr-mawr; Cae Morfudd; Cae Iago; Cefn-y-beddau; Bedd Gwenan; Cae Halen; Pen-y-bryn; Tal-y-sarn; Blaen-y-cae; Pen-y-cae

===LLANLLYFNI===
Pant Du; Llwyn-onn; Tŷ Mawr; Taldrwst; Tal-y-maes; Tŷ’n Llan; Dol Ifan; Tŷn-y-pwll

===LLANWNDA===
Plas Llanwnda; Rhedynog-felen Fach; Felinwnda; Pen-y-cae; Tyddyn Bychan; Cae Glas; Tŷ Mawr; Pen-rhos; Cae Ciprys

(''Mae'n debyg bod yr eiddo hwn wedi dod i mewn i ystad Pant Du trwy briodas''

===LLANDEGFAN (Ynys Môn)===
Cae Cocsydd

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Ystadau]]

Cyfranddalwyr Rheilffordd Nantlle

2019-01-20T17:55:01Z

Cledrau:

Rhestr o '''Gyfranddalwyr Cwmni Rheilffordd Nantlle''' ym 1825-6<ref>Archifdy Caernarfon, XM/9309/4 </ref>

* [[Richard Garnons]] 30 siâr. Perchennog [[Ystad Pant Du]] a [[Chwarel Pen-y-bryn]]

* Syr William H Clerke 5 siâr. Swyddog o'r fyddin wedi ymddeol. Ffrind Ardalydd Môn. Yn byw yng Nghaernarfon

* Henry Potts 5 siâr. Byw yng Ngaer. Enwyd yn y Ddeddf (1825). Ysgrifennydd y Cwmni o bosibl.

* George Johnson 10 siâr. Perchennog Chwarel "Green". Yn buw yn Rhes Uxbridge, Caernarfon.

* G H Timmins 40 siâr. Masnachwr o Lerpwl.

* Mary Richardson 20 siâr.

* John T Smedley 15 siâr. Trysorydd y Cwmni.

* [[George Bettiss]] 10 siâr. Masnachwr llechi, yn cadw gwesty'r Sportsman ac yn asiant yr [[Arglwydd Newborough]]. Partner yng [[Chwarel Hafodlas|Nghwarel Hafodlas]]

* Jane Young, wedyn Jane Holt 5 siâr.

* Martha Humphreys 2 siâr. Partner yn [[Chwarel Hafodlas|Chwarel Hafodlas]], a pherchennog [[Cloddfa'r Coed]]. Gweddw y Parch. Meyrick Humphreys, Rhydlanfair, Sir Ddinbych.

* William Brade 10 siâr. Cadeirydd Pwyllgor Rheoli Rheilffordd Nantlle ym 1832.<ref>Archifdy Caernarfon, XD2/17176</ref>

* Mrs Jane Hughes 3 siâr.

* Parch J W Trevor 4 siâr. Ficer Caernarfon

* Capt James Thomas Sewell 1 siâr. Cadben ar y militia gwirfoddol yng Nghaernarfon.

* John Drinkwater 5 siâr.

* Alexander McGregor 10 siâr.

* William Potter 1 siâr. O bosibl, perthynas i Thomas Potter, ceidwad tolldy'r lein yng Nghaernarfon.

* Rebecca Seaman 1 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth J Young

* Griffith Jones 5 siâr. Perchennog [[Chwarel Tal-y-sarn]].

* R A Poole 3 siâr. Twrnai yng Nghaernarfon. Trosglwyddwyd oddi wrth Gr Jones

* William Owen (cyfranddaliwr) 2 siâr. O bosibl, yn berchennog [[Chwarel Braich-y-fedw]]. Yn byw yng Nghefn hendre, Caernarfon. Trosglwyddwyd oddi wrth Gr Jones. Roedd yna ddyn arall o'r un enw yn gontractor a gododd argloddiau, pontydd ac ati ar y lein, fel mae llyfr cyfrifon y cwmni'n ei wneud yn eglur trwy gyfeirio at "Wm Owen (shareholder)" a "Wm Owen (contractor)".

* Parch Wynne W Williams 1 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Jane Hughes

* James Bourne 5 siâr. Masnachwr o Lerpwl. Trosglwyddwyd oddi wrth Alex McGregor

* John Bourne 5 siâr. Tad James Bourne o bosibl. Trosglwyddwyd oddi wrth Alex McGregor

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Rheilffyrdd]]
[[Categori:Cwmnïau Rheilffyrdd]]
[[Categori:Diwydianwyr a Chyfalafwyr]]

Cyfranddalwyr Rheilffordd Nantlle

2019-01-20T17:50:20Z

Cledrau:

Rhestr o '''Gyfranddalwyr Cwmni Rheilffordd Nantlle''' ym 1825-6<ref>Archifdy Caernarfon, XM/9309/4 </ref>

* [[Richard Garnons]] 30 siâr. Perchennog [[Ystad Pant Du]] a [[Chwarel Pen-y-bryn]]

* Syr William H Clerke 5 siâr. Swyddog o'r fyddin wedi ymddeol. Ffrind Ardalydd Môn. Yn byw yng Nghaernarfon

* Henry Potts 5 siâr. Byw yng Ngaer. Enwyd yn y Ddeddf (1825). Ysgrifennydd y Cwmni o bosibl.

* George Johnson 10 siâr. Perchennog Chwarel "Green". Yn buw yn Rhes Uxbridge, Caernarfon.

* G H Timmins 40 siâr. Masnachwr o Lerpwl.

* Mary Richardson 20 siâr.

* John T Smedley 15 siâr. Trysorydd y Cwmni.

* [[George Bettiss]] 10 siâr. Masnachwr llechi, yn cadw gwesty'r Sportsman ac yn asiant yr [[Arglwydd Newborough]]. Partner yng [[Chwarel Hafodlas|Nghwarel Hafodlas]]

* Jane Young, wedyn Jane Holt 5 siâr.

* Martha Humphreys 2 siâr. Partner yn [[Chwarel Hafodlas|Chwarel Hafodlas]], a pherchennog [[Cloddfa'r Coed]]. Gweddw y Parch. Meyrick Humphreys, Rhydlanfair, Sir Ddinbych.

* William Brade 10 siâr.

* Mrs Jane Hughes 3 siâr.

* Parch J W Trevor 4 siâr. Ficer Caernarfon

* Capt James Thomas Sewell 1 siâr. Cadben ar y militia gwirfoddol yng Nghaernarfon.

* John Drinkwater 5 siâr.

* Alexander McGregor 10 siâr.

* William Potter 1 siâr. O bosibl, perthynas i Thomas Potter, ceidwad tolldy'r lein yng Nghaernarfon.

* Rebecca Seaman 1 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth J Young

* Griffith Jones 5 siâr. Perchennog [[Chwarel Tal-y-sarn]].

* R A Poole 3 siâr. Twrnai yng Nghaernarfon. Trosglwyddwyd oddi wrth Gr Jones

* William Owen (cyfranddaliwr) 2 siâr. O bosibl, yn berchennog [[Chwarel Braich-y-fedw]]. Yn byw yng Nghefn hendre, Caernarfon. Trosglwyddwyd oddi wrth Gr Jones. Roedd yna ddyn arall o'r un enw yn gontractor a gododd argloddiau, pontydd ac ati ar y lein, fel mae llyfr cyfrifon y cwmni'n ei wneud yn eglur trwy gyfeirio at "Wm Owen (shareholder)" a "Wm Owen (contractor)".

* Parch Wynne W Williams 1 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Jane Hughes

* James Bourne 5 siâr. Masnachwr o Lerpwl. Trosglwyddwyd oddi wrth Alex McGregor

* John Bourne 5 siâr. Tad James Bourne o bosibl. Trosglwyddwyd oddi wrth Alex McGregor

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Rheilffyrdd]]
[[Categori:Cwmnïau Rheilffyrdd]]
[[Categori:Diwydianwyr a Chyfalafwyr]]

Chwarel yr Hen Fraich

2019-01-20T17:49:41Z

Cledrau:

Chwarel lechi ger y [[Fron]] oedd chwarel yr '''Hen Fraich''', '''Chwarel Fraich''' (neu '''Fraichrydd''').

Mae'r chwarel hon yn cael ei hystyried fel y twll hynaf yn ardal Dyffryn Nantlle yn ôl rhai.<ref>Tomos, Dewi ''Chwareli Dyffryn Nantlle'' (Llyfrau Llafar Gwlad, 2007) </ref>. Roedd gwaith chwarelu ar y safle ym 1787 gan bartneriaeth o bump o ddynion; a thua 1800 mae'n bosibl fod John Griffith, [[Plas Tryfan]] wedi cymryd prydles. Erbyn 1817, roedd yn cael ei gweithio gan Gwmni Cilgwyn.<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), tt.221-2</ref> Mae Jean Lindsay, fodd bynnag, yn ei dyddio i 1830. Fe gafodd ei hailagor ym 1860 gan gwmni preifat ac erbyn 1873 roedd 140 o ddynion yn gweithio yno. Chwarel un twll oedd hon, er bod tair lefel iddi. Roedd ganddi dramffordd (sef [[Tramffordd John Robinson]] a gludai llechi Braich ar hyd ochr [[Chwarel Cilgwyn]] tan 1881, pan agorwyd [[Tramffordd y Fron]]).

Ym 1882, fe'i hunwyd gyda [[Chwarel y Fron]] i ffurfio'r ''Old Braich Slate Quarries Company Ltd.'', gyda chyfalaf o £15000, ac roedd yn weithredol hyd at 1951 (meddai Dewi Tomos) er mai Jean Lindsay yn dweud 1914.<ref>Jean Lindsay, ''A History of the North Wales Slate Industry'', (Newton Abbot, 1974), t.311.</ref>

{{eginyn}}

==Ffynhonnell==

{{cyfeiriadau}}

[[Categori: Chwareli llechi]]
[[Categori: Diwydiant a Masnach]]

Chwarel Braich-rhydd

2019-01-20T17:49:14Z

Cledrau:

Un o'r chwareli llai ar [[Moel Tryfan|Foel Tryfan]] oedd '''Chwarel Braich-rhydd''', er mai dyma oedd chwarel gyntaf ardal Moel Tryfan, gan iddi fod ar waith mor gynnar â 1787. Fe'i ddatblygodd i ddechrau yn y darn a elwir yn [[Chwarel yr Hen Fraich]]. dim ond 30-40 o ddynion a weithiai yno yn ystod hanner cyntaf y 19g., ac erbyn 1859, adroddwyd fod y twll yn llawn dŵr. Ym 1831, daeth y perchnogion, (Cwmni Cilgwyn) i ben. Ym 1852, cymerwyd y chwarel gan Charles Curling, Llundeiniwr oedd am fuddsossi ei gyfalaf yn y lle. Erbyn 1864, dim ond 5 o ddynion oedd ar waith, ac ni chynhyrchwyd ond 34 tunnell o lechi.<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), tt221-5.</ref><ref>Mae hanes mwy diweddar yn erthygl [[Chwarel y Braich]].</ref>

{{eginyn}}
==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}
[[Categori:Chwareli llechi]]

Cyfranddalwyr Rheilffordd Nantlle

2019-01-20T17:48:26Z

Cledrau:

Rhestr o '''Gyfranddalwyr Cwmni Rheilffordd Nantlle''' ym 1825-6<ref>Archifdy Caernarfon, XM/9309/4 </ref>

* [[Richard Garnons]] 30 siâr. Perchennog [[Ystad Pant Du]] a [[Chwarel Pen-y-bryn]]

* Syr William H Clerke 5 siâr. Swyddog o'r fyddin wedi ymddeol. Ffrind Ardalydd Môn. Yn byw yng Nghaernarfon

* Henry Potts 5 siâr. Byw yng Ngaer. Enwyd yn y Ddeddf (1825). Ysgrifennydd y Cwmni o bosibl.

* George Johnson 10 siâr. Perchennog Chwarel "Green". Yn buw yn Rhes Uxbridge, Caernarfon.

* G H Timmins 40 siâr.

* Mary Richardson 20 siâr.

* John T Smedley 15 siâr. Trysorydd y Cwmni.

* [[George Bettiss]] 10 siâr. Masnachwr llechi, yn cadw gwesty'r Sportsman ac yn asiant yr [[Arglwydd Newborough]]. Partner yng [[Chwarel Hafodlas|Nghwarel Hafodlas]]

* Jane Young, wedyn Jane Holt 5 siâr.

* Martha Humphreys 2 siâr. Partner yn [[Chwarel Hafodlas|Chwarel Hafodlas]], a pherchennog [[Cloddfa'r Coed]]. Gweddw y Parch. Meyrick Humphreys, Rhydlanfair, Sir Ddinbych.

* William Brade 10 siâr.

* Mrs Jane Hughes 3 siâr.

* Parch J W Trevor 4 siâr. Ficer Caernarfon

* Capt James Thomas Sewell 1 siâr. Cadben ar y militia gwirfoddol yng Nghaernarfon.

* John Drinkwater 5 siâr.

* Alexander McGregor 10 siâr.

* William Potter 1 siâr. O bosibl, perthynas i Thomas Potter, ceidwad tolldy'r lein yng Nghaernarfon.

* Rebecca Seaman 1 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth J Young

* Griffith Jones 5 siâr. Perchennog [[Chwarel Tal-y-sarn]].

* R A Poole 3 siâr. Twrnai yng Nghaernarfon. Trosglwyddwyd oddi wrth Gr Jones

* William Owen (cyfranddaliwr) 2 siâr. O bosibl, yn berchennog [[Chwarel Braich-y-fedw]]. Yn byw yng Nghefn hendre, Caernarfon. Trosglwyddwyd oddi wrth Gr Jones. Roedd yna ddyn arall o'r un enw yn gontractor a gododd argloddiau, pontydd ac ati ar y lein, fel mae llyfr cyfrifon y cwmni'n ei wneud yn eglur trwy gyfeirio at "Wm Owen (shareholder)" a "Wm Owen (contractor)".

* Parch Wynne W Williams 1 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Jane Hughes

* James Bourne 5 siâr. Masnachwr o Lerpwl. Trosglwyddwyd oddi wrth Alex McGregor

* John Bourne 5 siâr. Tad James Bourne o bosibl. Trosglwyddwyd oddi wrth Alex McGregor

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Rheilffyrdd]]
[[Categori:Cwmnïau Rheilffyrdd]]
[[Categori:Diwydianwyr a Chyfalafwyr]]

Cyfranddalwyr Rheilffordd Nantlle

2019-01-20T17:47:04Z

Cledrau:

Rhestr o '''Gyfranddalwyr Cwmni Rheilffordd Nantlle''' ym 1825-6<ref>Archifdy Caernarfon, XM/9309/4 </ref>

* [[Richard Garnons]] 30 siâr. Perchennog [[Ystad Pant Du]] a [[Chwarel Pen-y-bryn]]

* Syr William H Clerke 5 siâr. Swyddog o'r fyddin wedi ymddeol. Ffrind Ardalydd Môn. Yn byw yng Nghaernarfon

* Henry Potts 5 siâr. Byw yng Ngaer. Enwyd yn y Ddeddf (1825). Ysgrifennydd y Cwmni o bosibl.

* George Johnson 10 siâr. Perchennog Chwarel "Green". Yn buw yn Rhes Uxbridge, Caernarfon.

* G H Timmins 40 siâr.

* Mary Richardson 20 siâr.

* John T Smedley 15 siâr. Trysorydd y Cwmni.

* [[George Bettiss]] 10 siâr. Masnachwr llechi, yn cadw gwesty'r Sportsman ac yn asiant yr [[Arglwydd Newborough]]. Partner yng [[Chwarel Hafodlas|Nghwarel Hafodlas]]

* Jane Young, wedyn Jane Holt 5 siâr.

* Martha Humphreys 2 siâr. Partner yn [[Chwarel Hafodlas|Chwarel Hafodlas]], a pherchennog [[Cloddfa'r Coed]]. Gweddw y Parch. Meyrick Humphreys, Rhydlanfair, Sir Ddinbych.

* William Brade 10 siâr.

* Mrs Jane Hughes 3 siâr.

* Parch J W Trevor 4 siâr. Ficer Caernarfon

* Capt James Thomas Sewell 1 siâr. Cadben ar y militia gwirfoddol yng Nghaernarfon.

* John Drinkwater 5 siâr.

* Alexander McGregor 10 siâr.

* William Potter 1 siâr. O bosibl, perthynas i Thomas Potter, ceidwad tolldy'r lein yng Nghaernarfon.

* Rebecca Seaman 1 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth J Young

* Griffith Jones 5 siâr. Perchennog [[Chwarel Tal-y-sarn]].

* R A Poole 3 siâr. Twrnai yng Nghaernarfon. Trosglwyddwyd oddi wrth Gr Jones

* William Owen (cyfranddaliwr) 2 siâr. Yn byw yng Nghefn hendre, Caernarfon. Trosglwyddwyd oddi wrth Gr Jones. Roedd yna ddyn arall o'r un enw yn gontractor a gododd argloddiau, pontydd ac ati ar y lein, fel mae llyfr cyfrifon y cwmni'n ei wneud yn eglur trwy gyfeirio at "Wm Owen (shareholder)" a "Wm Owen (contractor)".

* Parch Wynne W Williams 1 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Jane Hughes

* James Bourne 5 siâr. Masnachwr o Lerpwl. Trosglwyddwyd oddi wrth Alex McGregor

* John Bourne 5 siâr. Tad James Bourne o bosibl. Trosglwyddwyd oddi wrth Alex McGregor

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Rheilffyrdd]]
[[Categori:Cwmnïau Rheilffyrdd]]
[[Categori:Diwydianwyr a Chyfalafwyr]]

Cyfranddalwyr Rheilffordd Nantlle

2019-01-20T17:37:57Z

Cledrau:

Rhestr o '''Gyfranddalwyr Cwmni Rheilffordd Nantlle''' ym 1825-6<ref>Archifdy Caernarfon, XM/9309/4 </ref>

* [[Richard Garnons]] 30 siâr. Perchennog [[Ystad Pant Du]] a [[Chwarel Pen-y-bryn]]

* Syr William H Clerke 5 siâr. Yn byw yng Nghaernarfon

* Henry Potts 5 siâr.

* George Johnson 10 siâr. Perchennog Chwarel "Green". Yn buw yn Rhes Uxbridge, Caernarfon.

* G H Timmins 40 siâr.

* Mary Richardson 20 siâr.

* John T Smedley 15 siâr. Trysorydd y Cwmni.

* [[George Bettiss]] 10 siâr. Masnachwr llechi, yn cadw gwesty'r Sportsman ac yn asiant yr [[Arglwydd Newborough]]. Partner yng [[Chwarel Hafodlas|Nghwarel Hafodlas]]

* Jane Young, wedyn Jane Holt 5 siâr.

* Martha Humphreys 2 siâr. Partner yn [[Chwarel Hafodlas|Chwarel Hafodlas]]

* William Brade 10 siâr.

* Mrs Jane Hughes 3 siâr.

* Parch J W Trevor 4 siâr. Ficer Caernarfon

* Capt James Thomas Sewell 1 siâr. Cadben ar y militia gwirfoddol yng Nghaernarfon.

* John Drinkwater 5 siâr.

* Alexander McGregor 10 siâr.

* William Potter 1 siâr. O bosibl, perthynas i Thomas Potter, ceidwad tolldy'r lein yng Nghaernarfon.

* Rebecca Seaman 1 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth J Young

* Griffith Jones 5 siâr.

* R A Poole 3 siâr. Twrnai yng Nghaernarfon. Trosglwyddwyd oddi wrth Gr Jones

* William Owen (cyfranddaliwr) 2 siâr. Yn byw yng Nghefn hendre, Caernarfon. Trosglwyddwyd oddi wrth Gr Jones. Roedd yna ddyn arall o'r un enw yn gontractor a gododd argloddiau, pontydd ac ati ar y lein, fel mae llyfr cyfrifon y cwmni'n ei wneud yn eglur trwy gyfeirio at "Wm Owen (shareholder)" a "Wm Owen (contractor)".

* Parch Wynne W Williams 1 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Jane Hughes

* James Bourne 5 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Alex McGregor

* John Bourne 5 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Alex McGregor

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Rheilffyrdd]]
[[Categori:Cwmnïau Rheilffyrdd]]
[[Categori:Diwydianwyr a Chyfalafwyr]]

Cyfranddalwyr Rheilffordd Nantlle

2019-01-20T17:35:44Z

Cledrau:

Rhestr o '''Gyfranddalwyr Cwmni Rheilffordd Nantlle''' ym 1825-6<ref>Archifdy Caernarfon, XM/9309/4 </ref>

* [[Richard Garnons]] 30 siâr. Perchennog [[Ystad Pant Du]] a [[Chwarel Pen-y-bryn]]

* Syr William H Clerke 5 siâr. Yn byw yng Nghaernarfon

* Henry Potts 5 siâr.

* George Johnson 10 siâr. Perchennog Chwarel "Green". Yn buw yn Rhes Uxbridge, Caernarfon.

* G H Timmins 40 siâr.

* Mary Richardson 20 siâr.

* John T Smedley 15 siâr. Trysorydd y Cwmni.

* [[George Bettiss]] 10 siâr. Masnachwr llechi, yn cadw gwesty'r Sportsman ac yn asiant yr [[Arglwydd Newborough]]. Partner yng [[Chwarel Hafodlas|Nghwarel Hafodlas]]

* Jane Young, wedyn Jane Holt 5 siâr.

* Martha Humphreys 2 siâr. Partner yn [[Chwarel Hafodlas|Chwarel Hafodlas]]

* William Brade 10 siâr.

* Mrs Jane Hughes 3 siâr.

* Parch J W Trevor 4 siâr. Ficer Caernarfon

* Capt James Thomas Sewell 1 siâr.

* John Drinkwater 5 siâr.

* Alexander McGregor 10 siâr.

* William Potter 1 siâr. O bosibl, perthynas i Thomas Potter, ceidwad tolldy'r lein yng Nghaernarfon.

* Rebecca Seaman 1 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth J Young

* Griffith Jones 5 siâr.

* R A Poole 3 siâr. Twrnai yng Nghaernarfon. Trosglwyddwyd oddi wrth Gr Jones

* William Owen (cyfranddaliwr) 2 siâr. Yn byw yng Nghefn hendre, Caernarfon. Trosglwyddwyd oddi wrth Gr Jones. Roedd yna ddyn arall o'r un enw yn gontractor a gododd argloddiau, pontydd ac ati ar y lein, fel mae llyfr cyfrifon y cwmni'n ei wneud yn eglur trwy gyfeirio at "Wm Owen (shareholder)" a "Wm Owen (contractor)".

* Parch Wynne W Williams 1 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Jane Hughes

* James Bourne 5 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Alex McGregor

* John Bourne 5 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Alex McGregor

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Rheilffyrdd]]
[[Categori:Cwmnïau Rheilffyrdd]]
[[Categori:Diwydianwyr a Chyfalafwyr]]

Cyfranddalwyr Rheilffordd Nantlle

2019-01-20T17:34:44Z

Cledrau:

Rhestr o '''Gyfranddalwyr Cwmni Rheilffordd Nantlle''' ym 1825-6<ref>Archifdy Caernarfon, XM/9309/4 </ref>

* [[Richard Garnons]] 30 siâr. Perchennog [[Ystad Pant Du]] a [[Chwarel Pen-y-bryn]]

* Syr William H Clerke 5 siâr. Yn byw yng Nghaernarfon

* Henry Potts 5 siâr.

* George Johnson 10 siâr. Perchennog Chwarel "Green". Yn buw yn Rhes Uxbridge, Caernarfon.

* G H Timmins 40 siâr.

* Mary Richardson 20 siâr.

* John T Smedley 15 siâr. Trysorydd y Cwmni.

* [[George Bettiss]] 10 siâr. Masnachwr llechi, cadw gwesty ac asiant yr [[Arglwydd Newborough]]. Partner yng [[Chwarel Hafodlas|Nghwarel Hafodlas]]

* Jane Young, wedyn Jane Holt 5 siâr.

* Martha Humphreys 2 siâr. Partner yn [[Chwarel Hafodlas|Chwarel Hafodlas]]

* William Brade 10 siâr.

* Mrs Jane Hughes 3 siâr.

* Parch J W Trevor 4 siâr. Ficer Caernarfon

* Capt James Thomas Sewell 1 siâr.

* John Drinkwater 5 siâr.

* Alexander McGregor 10 siâr.

* William Potter 1 siâr. O bosibl, perthynas i Thomas Potter, ceidwad tolldy'r lein yng Nghaernarfon.

* Rebecca Seaman 1 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth J Young

* Griffith Jones 5 siâr.

* R A Poole 3 siâr. Twrnai yng Nghaernarfon. Trosglwyddwyd oddi wrth Gr Jones

* William Owen (cyfranddaliwr) 2 siâr. Yn byw yng Nghefn hendre, Caernarfon. Trosglwyddwyd oddi wrth Gr Jones. Roedd yna ddyn arall o'r un enw yn gontractor a gododd argloddiau, pontydd ac ati ar y lein, fel mae llyfr cyfrifon y cwmni'n ei wneud yn eglur trwy gyfeirio at "Wm Owen (shareholder)" a "Wm Owen (contractor)".

* Parch Wynne W Williams 1 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Jane Hughes

* James Bourne 5 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Alex McGregor

* John Bourne 5 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Alex McGregor

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Rheilffyrdd]]
[[Categori:Cwmnïau Rheilffyrdd]]
[[Categori:Diwydianwyr a Chyfalafwyr]]

Cyfranddalwyr Rheilffordd Nantlle

2019-01-20T17:33:22Z

Cledrau:

Rhestr o '''Gyfranddalwyr Cwmni Rheilffordd Nantlle''' ym 1825-6<ref>Archifdy Caernarfon, XM/9309/4 </ref>

* [[Richard Garnons]] 30 siâr. Perchennog [[Ystad Pant Du]] a [[Chwarel Pen-y-bryn]]

* Syr William H Clerke 5 siâr. Yn byw yng Nghaernarfon

* Henry Potts 5 siâr.

* George Johnson 10 siâr. Perchennog Chwarel "Green". Yn buw yn Rhes Uxbridge, Caernarfon.

* G H Timmins 40 siâr.

* Mary Richardson 20 siâr.

* John T Smedley 15 siâr. Trysorydd y Cwmni.

* [[George Bettiss]] 10 siâr. Masnachwr llechi, cadw gwesty ac asiant yr [[Arglwydd Newborough]]. Partner yng [[Chwarel Hafodlas|Nghwarel Hafodlas]]

* Jane Young, wedyn Jane Holt 5 siâr.

* Martha Humphreys 2 siâr. Partner yn [[Chwarel Hafodlas|Chwarel Hafodlas]]

* William Brade 10 siâr.

* Mrs Jane Hughes 3 siâr.

* Parch J W Trevor 4 siâr. Ficer Caernarfon

* Capt James Thomas Sewell 1 siâr.

* John Drinkwater 5 siâr.

* Alexander McGregor 10 siâr.

* William Potter 1 siâr. O bosibl, perthynas i Thomas Potter, ceidwad tolldy'r lein yng Nghaernarfon.

* Rebecca Seaman 1 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth J Young

* Griffith Jones 5 siâr.

* R A Poole 3 siâr. Twrnai yng Nghaernarfon. Trosglwyddwyd oddi wrth Gr Jones

* William Owen (cyfranddaliwr) 2 siâr. Yn byw yng Nghefn hendre, Caernarfon. Trosglwyddwyd oddi wrth Gr Jones. Roedd yna ddyn arall o'r un enw yn gontractor a gododd argloddiau, pontydd ac ati ar y lein.

* Parch Wynne W Williams 1 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Jane Hughes

* James Bourne 5 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Alex McGregor

* John Bourne 5 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Alex McGregor

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Rheilffyrdd]]
[[Categori:Cwmnïau Rheilffyrdd]]
[[Categori:Diwydianwyr a Chyfalafwyr]]

Cyfranddalwyr Rheilffordd Nantlle

2019-01-20T17:32:53Z

Cledrau:

Rhestr o '''Gyfranddalwyr Cwmni Rheilffordd Nantlle''' ym 1825-6<ref>Archifdy Caernarfon, XM/9309/4 </ref>

* [[Richard Garnons]] 30 siâr. Perchennog Ystad Pant Du a Chwarel Pen-y-bryn

* Syr William H Clerke 5 siâr. Yn byw yng Nghaernarfon

* Henry Potts 5 siâr.

* George Johnson 10 siâr. Perchennog Chwarel "Green". Yn buw yn Rhes Uxbridge, Caernarfon.

* G H Timmins 40 siâr.

* Mary Richardson 20 siâr.

* John T Smedley 15 siâr. Trysorydd y Cwmni.

* [[George Bettiss]] 10 siâr. Masnachwr llechi, cadw gwesty ac asiant yr [[Arglwydd Newborough]]. Partner yng [[Chwarel Hafodlas|Nghwarel Hafodlas]]

* Jane Young, wedyn Jane Holt 5 siâr.

* Martha Humphreys 2 siâr. Partner yn [[Chwarel Hafodlas|Chwarel Hafodlas]]

* William Brade 10 siâr.

* Mrs Jane Hughes 3 siâr.

* Parch J W Trevor 4 siâr. Ficer Caernarfon

* Capt James Thomas Sewell 1 siâr.

* John Drinkwater 5 siâr.

* Alexander McGregor 10 siâr.

* William Potter 1 siâr. O bosibl, perthynas i Thomas Potter, ceidwad tolldy'r lein yng Nghaernarfon.

* Rebecca Seaman 1 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth J Young

* Griffith Jones 5 siâr.

* R A Poole 3 siâr. Twrnai yng Nghaernarfon. Trosglwyddwyd oddi wrth Gr Jones

* William Owen (cyfranddaliwr) 2 siâr. Yn byw yng Nghefn hendre, Caernarfon. Trosglwyddwyd oddi wrth Gr Jones. Roedd yna ddyn arall o'r un enw yn gontractor a gododd argloddiau, pontydd ac ati ar y lein.

* Parch Wynne W Williams 1 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Jane Hughes

* James Bourne 5 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Alex McGregor

* John Bourne 5 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Alex McGregor

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Rheilffyrdd]]
[[Categori:Cwmnïau Rheilffyrdd]]
[[Categori:Diwydianwyr a Chyfalafwyr]]

Cyfranddalwyr Rheilffordd Nantlle

2019-01-20T17:32:33Z

Cledrau:

Rhestr o '''Gyfranddalwyr Cwmni Rheilffordd Nantlle''' ym 1825-6<ref>Archifdy Caernarfon, XM/9309/4 </ref>

* [[Richard Garnons]] 30 siâr. Perchennog Ystad Pant Du a Chwarel Pen-y-bryn

* Syr William H Clerke 5 siâr. Yn byw yng Nghaernarfon

* Henry Potts 5 siâr.

* George Johnson 10 siâr. Perchennog Chwarel "Green". Yn buw yn Rhes Uxbridge, Caernarfon.

* G H Timmins 40 siâr.

* Mary Richardson 20 siâr.

* John T Smedley 15 siâr. Trysorydd y Cwmni.

* [[George Bettiss]] 10 siâr. Masnachwr llechi, cadw gwesty ac asiant yr [[Arglwydd Newborough]]. Partner yng [Chwarel Hafodlas|Nghwarel Hafodlas]]

* Jane Young, wedyn Jane Holt 5 siâr.

* Martha Humphreys 2 siâr. Partner yn [[Chwarel Hafodlas|Chwarel Hafodlas]]

* William Brade 10 siâr.

* Mrs Jane Hughes 3 siâr.

* Parch J W Trevor 4 siâr. Ficer Caernarfon

* Capt James Thomas Sewell 1 siâr.

* John Drinkwater 5 siâr.

* Alexander McGregor 10 siâr.

* William Potter 1 siâr. O bosibl, perthynas i Thomas Potter, ceidwad tolldy'r lein yng Nghaernarfon.

* Rebecca Seaman 1 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth J Young

* Griffith Jones 5 siâr.

* R A Poole 3 siâr. Twrnai yng Nghaernarfon. Trosglwyddwyd oddi wrth Gr Jones

* William Owen (cyfranddaliwr) 2 siâr. Yn byw yng Nghefn hendre, Caernarfon. Trosglwyddwyd oddi wrth Gr Jones. Roedd yna ddyn arall o'r un enw yn gontractor a gododd argloddiau, pontydd ac ati ar y lein.

* Parch Wynne W Williams 1 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Jane Hughes

* James Bourne 5 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Alex McGregor

* John Bourne 5 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Alex McGregor

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Rheilffyrdd]]
[[Categori:Cwmnïau Rheilffyrdd]]
[[Categori:Diwydianwyr a Chyfalafwyr]]

Cyfranddalwyr Rheilffordd Nantlle

2019-01-20T17:31:33Z

Cledrau:

Rhestr o '''Gyfranddalwyr Cwmni Rheilffordd Nantlle''' ym 1825-6<ref>Archifdy Caernarfon, XM/9309/4 </ref>

* [[Richard Garnons]] 30 siâr. Perchennog Ystad Pant Du a Chwarel Pen-y-bryn

* Syr William H Clerke 5 siâr. Yn byw yng Nghaernarfon

* Henry Potts 5 siâr.

* George Johnson 10 siâr. Perchennog Chwarel "Green". Yn buw yn Rhes Uxbridge, Caernarfon.

* G H Timmins 40 siâr.

* Mary Richardson 20 siâr.

* John T Smedley 15 siâr. Trysorydd y Cwmni.

* [[George Bettiss]] 10 siâr. Masnachwr llechi, cadw gwesty ac asiant yr [[Arglwydd Newborough]]. Partner yng [Chwarel Hafod Las|Nghwarel Hafod Las]]

* Jane Young, wedyn Jane Holt 5 siâr.

* Martha Humphreys 2 siâr. Partner yn [[Chwarel Hafod Las|Chwarel Hafod Las]]

* William Brade 10 siâr.

* Mrs Jane Hughes 3 siâr.

* Parch J W Trevor 4 siâr. Ficer Caernarfon

* Capt James Thomas Sewell 1 siâr.

* John Drinkwater 5 siâr.

* Alexander McGregor 10 siâr.

* William Potter 1 siâr. O bosibl, perthynas i Thomas Potter, ceidwad tolldy'r lein yng Nghaernarfon.

* Rebecca Seaman 1 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth J Young

* Griffith Jones 5 siâr.

* R A Poole 3 siâr. Twrnai yng Nghaernarfon. Trosglwyddwyd oddi wrth Gr Jones

* William Owen (cyfranddaliwr) 2 siâr. Yn byw yng Nghefn hendre, Caernarfon. Trosglwyddwyd oddi wrth Gr Jones. Roedd yna ddyn arall o'r un enw yn gontractor a gododd argloddiau, pontydd ac ati ar y lein.

* Parch Wynne W Williams 1 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Jane Hughes

* James Bourne 5 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Alex McGregor

* John Bourne 5 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Alex McGregor

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Rheilffyrdd]]
[[Categori:Cwmnïau Rheilffyrdd]]
[[Categori:Diwydianwyr a Chyfalafwyr]]

Cyfranddalwyr Rheilffordd Nantlle

2019-01-20T17:30:08Z

Cledrau:

Rhestr o '''Gyfranddalwyr Cwmni Rheilffordd Nantlle''' ym 1825-6<ref>Archifdy Caernarfon, XM/9309/4 </ref>

* [[Richard Garnons]] 30 siâr. Perchennog Ystad Pant Du a Chwarel Pen-y-bryn

* Syr William H Clerke 5 siâr. Yn byw yng Nghaernarfon

* Henry Potts 5 siâr.

* George Johnson 10 siâr. Perchennog Chwarel "Green"

* G H Timmins 40 siâr.

* Mary Richardson 20 siâr.

* John T Smedley 15 siâr. Trysorydd y Cwmni.

* [[George Bettiss]] 10 siâr. Masnachwr llechi, cadw gwesty ac asiant yr [[Arglwydd Newborough]]. Partner yng [Chwarel Hafod Las|Nghwarel Hafod Las]]

* Jane Young, wedyn Jane Holt 5 siâr.

* Martha Humphreys 2 siâr. Partner yn [[Chwarel Hafod Las|Chwarel Hafod Las]]

* William Brade 10 siâr.

* Mrs Jane Hughes 3 siâr.

* Parch J W Trevor 4 siâr. Ficer Caernarfon

* Capt James Thomas Sewell 1 siâr.

* John Drinkwater 5 siâr.

* Alexander McGregor 10 siâr.

* William Potter 1 siâr. O bosibl, perthynas i Thomas Potter, ceidwad tolldy'r lein yng Nghaernarfon.

* Rebecca Seaman 1 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth J Young

* Griffith Jones 5 siâr.

* R A Poole 3 siâr. Twrnai yng Nghaernarfon. Trosglwyddwyd oddi wrth Gr Jones

* William Owen (cyfranddaliwr) 2 siâr. Yn byw yng Nghefn hendre, Caernarfon. Trosglwyddwyd oddi wrth Gr Jones. Roedd yna ddyn arall o'r un enw yn gontractor a gododd argloddiau, pontydd ac ati ar y lein.

* Parch Wynne W Williams 1 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Jane Hughes

* James Bourne 5 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Alex McGregor

* John Bourne 5 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Alex McGregor

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Rheilffyrdd]]
[[Categori:Cwmnïau Rheilffyrdd]]
[[Categori:Diwydianwyr a Chyfalafwyr]]

Cyfranddalwyr Rheilffordd Nantlle

2019-01-20T17:29:33Z

Cledrau:

Rhestr o '''Gyfranddalwyr Cwmni Rheilffordd Nantlle''' ym 1825-6<ref>Archifdy Caernarfon, XM/9309/4 </ref>

* [[Richard Garnons]] 30 siâr. Perchennog Ystad Pant Du a Chwarel Pen-y-bryn

* Syr William H Clerke 5 siâr. Yn byw yng Nghaernarfon

* Henry Potts 5 siâr.

* George Johnson 10 siâr. Perchennog Chwarel "Green"

* G H Timmins 40 siâr.

* Mary Richardson 20 siâr.

* John T Smedley 15 siâr. Trysorydd y Cwmni.

* [[George Bettiss]] 10 siâr. Masnachwr llechi, cadw gwesty ac asiant yr [[Arglwydd Newborough]]. Partner yng [Chwarel Hafod Las|Nghwarel Hafod Las]]

* Jane Young, wedyn Jane Holt 5 siâr.

* Martha Humphreys 2 siâr. Partner yn Chwarel Hafod Las]]

* William Brade 10 siâr.

* Mrs Jane Hughes 3 siâr.

* Parch J W Trevor 4 siâr. Ficer Caernarfon

* Capt James Thomas Sewell 1 siâr.

* John Drinkwater 5 siâr.

* Alexander McGregor 10 siâr.

* William Potter 1 siâr. O bosibl, perthynas i Thomas Potter, ceidwad tolldy'r lein yng Nghaernarfon.

* Rebecca Seaman 1 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth J Young

* Griffith Jones 5 siâr.

* R A Poole 3 siâr. Twrnai yng Nghaernarfon. Trosglwyddwyd oddi wrth Gr Jones

* William Owen (cyfranddaliwr) 2 siâr. Yn byw yng Nghefn hendre, Caernarfon. Trosglwyddwyd oddi wrth Gr Jones. Roedd yna ddyn arall o'r un enw yn gontractor a gododd argloddiau, pontydd ac ati ar y lein.

* Parch Wynne W Williams 1 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Jane Hughes

* James Bourne 5 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Alex McGregor

* John Bourne 5 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Alex McGregor

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Rheilffyrdd]]
[[Categori:Cwmnïau Rheilffyrdd]]
[[Categori:Diwydianwyr a Chyfalafwyr]]

Cyfranddalwyr Rheilffordd Nantlle

2019-01-20T17:28:31Z

Cledrau:

Rhestr o '''Gyfranddalwyr Cwmni Rheilffordd Nantlle''' ym 1825-6<ref>Archifdy Caernarfon, XM/9309/4 </ref>

* [[Richard Garnons]] 30 siâr. Perchennog Ystad Pant Du a Chwarel Pen-y-bryn

* Syr William H Clerke 5 siâr. Yn byw yng Nghaernarfon

* Henry Potts 5 siâr.

* George Johnson 10 siâr. Perchennog Chwarel "Green"

* G H Timmins 40 siâr.

* Mary Richardson 20 siâr.

* John T Smedley 15 siâr. Trysorydd y Cwmni.

* [[George Bettiss]] 10 siâr. Masnachwr llechi, cadw gwesty ac asiant yr [[Arglwydd Newborough]]. Partner yng [Chwarel Hafod-las|Nghwarel Hafodlas]]

* Jane Young, wedyn Jane Holt 5 siâr.

* Martha Humphreys 2 siâr.

* William Brade 10 siâr.

* Mrs Jane Hughes 3 siâr.

* Parch J W Trevor 4 siâr. Ficer Caernarfon

* Capt James Thomas Sewell 1 siâr.

* John Drinkwater 5 siâr.

* Alexander McGregor 10 siâr.

* William Potter 1 siâr. O bosibl, perthynas i Thomas Potter, ceidwad tolldy'r lein yng Nghaernarfon.

* Rebecca Seaman 1 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth J Young

* Griffith Jones 5 siâr.

* R A Poole 3 siâr. Twrnai yng Nghaernarfon. Trosglwyddwyd oddi wrth Gr Jones

* William Owen (cyfranddaliwr) 2 siâr. Yn byw yng Nghefn hendre, Caernarfon. Trosglwyddwyd oddi wrth Gr Jones. Roedd yna ddyn arall o'r un enw yn gontractor a gododd argloddiau, pontydd ac ati ar y lein.

* Parch Wynne W Williams 1 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Jane Hughes

* James Bourne 5 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Alex McGregor

* John Bourne 5 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Alex McGregor

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Rheilffyrdd]]
[[Categori:Cwmnïau Rheilffyrdd]]
[[Categori:Diwydianwyr a Chyfalafwyr]]

Cyfranddalwyr Rheilffordd Nantlle

2019-01-20T17:26:30Z

Cledrau:

Rhestr o '''Gyfranddalwyr Cwmni Rheilffordd Nantlle''' ym 1825-6<ref>Archifdy Caernarfon, XM/9309/4 </ref>

[[Richard Garnons]] 30 siâr. Perchennog Ystad Pant Du a Chwarel Pen-y-bryn

Syr William H Clerke 5 siâr. Yn byw yng Nghaernarfon

Henry Potts 5 siâr.

George Johnson 10 siâr. Perchennog Chwarel "Green"

G H Timmins 40 siâr.

Mary Richardson 20 siâr.

John T Smedley 15 siâr. Trysorydd y Cwmni.

[[George Bettiss]] 10 siâr. Masnachwr llechi, cadw gwesty ac asiant yr [[Arglwydd Newborough]]. Partner yng [[Chwarel Hafod-las|Nghwarel Hafodlas]]

Jane Young, wedyn Jane Holt 5 siâr.

Martha Humphreys 2 siâr.

William Brade 10 siâr.

Mrs Jane Hughes 3 siâr.

Parch J W Trevor 4 siâr. Ficer Caernarfon

Capt James Thomas Sewell 1 siâr.

John Drinkwater 5 siâr.

Alexander McGregor 10 siâr.

William Potter 1 siâr. O bosibl, perthynas i Thomas Potter, ceidwad tolldy'r lein yng Nghaernarfon.

Rebecca Seaman 1 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth J Young

Griffith Jones 5 siâr.

R A Poole 3 siâr. Twrnai yng Nghaernarfon. Trosglwyddwyd oddi wrth Gr Jones

William Owen (cyfranddaliwr) 2 siâr. Yn byw yng Nghefn hendre, Caernarfon. Trosglwyddwyd oddi wrth Gr Jones. Roedd yna ddyn arall o'r un enw yn gontractor a gododd argloddiau, pontydd ac ati ar y lein.

Parch Wynne W Williams 1 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Jane Hughes

James Bourne 5 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Alex McGregor

John Bourne 5 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Alex McGregor

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Rheilffyrdd]]
[[Categori:Cwmnïau Rheilffyrdd]]
[[Categori:Diwydianwyr a Chyfalafwyr]]

Cyfranddalwyr Rheilffordd Nantlle

2019-01-20T17:25:27Z

Cledrau:

Rhestr o '''Gyfranddalwyr Cwmni Rheilffordd Nantlle''' ym 1825-6<ref>Archifdy Caernarfon, XM/9309/4 </ref>

[[Richard Garnons]] 30 siâr. Perchennog Ystad Pant Du a Chwarel Pen-y-bryn

Syr William H Clerke 5 siâr. Yn byw yng Nghaernarfon

Henry Potts 5 siâr.

George Johnson 10 siâr. Perchennog Chwarel "Green"

G H Timmins 40 siâr.

Mary Richardson 20 siâr.

John T Smedley 15 siâr. Trysorydd y Cwmni.

[[George Bettiss]] 10 siâr. Masnachwr llechi, cadw gwesty ac asiant yr [[Arglwydd Newborough]]. Partner yng [[Chwarel Hafod-las|Nghwarel Hafodlas]]

Jane Young, wedyn Jane Holt 5 siâr.

Martha Humphreys 2 siâr.

William Brade 10 siâr.

Mrs Jane Hughes 3 siâr.

Parch J W Trevor 4 siâr. Ficer Caernarfon

Capt James Thomas Sewell 1 siâr.

John Drinkwater 5 siâr.

Alexander McGregor 10 siâr.

William Potter 1 siâr. O bosibl, perthynas i Thomas Potter, ceidwad tolldy'r lein yng Nghaernarfon.

Rebecca Seaman 1 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth J Young

Griffith Jones 5 siâr.

R A Poole 3 siâr. Twrnai yng Nghaernarfon. Trosglwyddwyd oddi wrth Gr Jones

William Owen (cyfranddaliwr) 2 siâr. Yn byw yng Nghefn hendre, Caernarfon. Trosglwyddwyd oddi wrth Gr Jones

Parch Wynne W Williams 1 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Jane Hughes

James Bourne 5 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Alex McGregor

John Bourne 5 siâr. Trosglwyddwyd oddi wrth Alex McGregor

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Rheilffyrdd]]
[[Categori:Cwmnïau Rheilffyrdd]]
[[Categori:Diwydianwyr a Chyfalafwyr]]

Cyfranddalwyr Rheilffordd Nantlle

2019-01-20T17:22:07Z

Cledrau:

Rhestr o '''Gyfranddalwyr Cwmni Rheilffordd Nantlle''' ym 1825-6<ref>Archifdy Caernarfon, XM/9309/4 </ref>

[[Richard Garnons]] 30 siâr Perchennog Ystad Pant Du a Chwarel Pen-y-bryn

Syr William H Clerke 5 Yn byw yng Nghaernarfon

Henry Potts 5

George Johnson 10 Perchennog Chwarel "Green"

G H Timmins 40

Mary Richardson 20

John T Smedley 15 Trysorydd y Cwmni.

[[George Bettiss]] 10 Masnachwr llechi, cadw gwesty ac asiant yr [[Arglwydd Newborough]]. Partner yng [[Chwarel Hafod-las|Nghwarel Hafod-las]]

Jane Young, wedyn Jane Holt 5

Martha Humphreys 2

William Brade 10

Mrs Jane Hughes 3

Parch J W Trevor 4 Ficer Caernarfon

Capt James Thomas Sewell 1

John Drinkwater 5

Alexander McGregor 10

William Potter 1 O bosibl, perthynas i Thomas Potter, ceidwad tolldy'r lein yng Nghaernarfon.

Rebecca Seaman 1 Trosglwyddwyd oddi wrth J Young

Griffith Jones 5

R A Poole 3 Twrnai yng Nghaernarfon. Trosglwyddwyd oddi wrth Gr Jones

William Owen (cyfranddaliwr) 2 Yn byw yng Nghefn hendre, Caernarfon. Trosglwyddwyd oddi wrth Gr Jones

Parch Wynne W Williams 1 Trosglwyddwyd oddi wrth Jane Hughes

James Bourne 5 Trosglwyddwyd oddi wrth Alex McGregor

John Bourne 5 Trosglwyddwyd oddi wrth Alex McGregor

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Rheilffyrdd]]
[[Categori:Cwmnïau Rheilffyrdd]]
[[Categori:Diwydianwyr a Chyfalafwyr]]

Cyfranddalwyr Rheilffordd Nantlle

2019-01-18T10:57:35Z

Cledrau:

Rhestr o '''Gyfranddalwyr Cwmni Rheilffordd Nantlle''' ym 1825-6<ref>Archifdy Caernarfon, XM/9309/4 </ref>

Richard Garnons 30

Syr William H Clerke 5

Henry Potts 5

George Johnson 10

G H Timmins 40

Mary Richardson 20

John T Smedley 15

George Bettiss 10

Jane Young, wedyn Jane Holt 5

Martha Humphreys 2

William Brade 10

Mrs Jane Hughes 3

Parch J W Trevor 4

Capt James Thomas Sewell 1

John Drinkwater 5

Alexander McGregor 10

William Potter 1

Rebecca Seaman 1 Trosglwyddwyd oddi wrth J Young

Griffith Jones 5

R A Poole 3 Trosglwyddwyd oddi wrth Gr Jones

William Owen (cyfranddaliwr) 2 Trosglwyddwyd oddi wrth Gr Jones

Parch Wynne W Williams 1 Trosglwyddwyd oddi wrth Jane Hughes

James Bourne 5 Trosglwyddwyd oddi wrth Alex McGregor

John Bourne 5 Trosglwyddwyd oddi wrth Alex McGregor

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Rheilffyrdd]]
[[Categori:Cwmnïau Rheilffyrdd]]
[[Categori:Diwydianwyr a Chyfalafwyr]]

Cyfranddalwyr Rheilffordd Nantlle

2019-01-18T10:54:30Z

Cledrau:

Rhestr o '''Gyfranddalwyr Cwmni Rheilffordd Nantlle''' XM/9309/4

Richard Garnons 30
Syr William H Clerke 5
Henry Potts 5
George Johnson 10
G H Timmins 40
Mary Richardson 20
John T Smedley 15
George Bettiss 10
Jane Young, wedyn Jane Holt 5
Martha Humphreys 2
William Brade 10
Mrs Jane Hughes 3
Parch J W Trevor 4
Capt James Thomas Sewell 15
John Drinkwater 5
Alexander McGregor 10
William Potter 1
Rebecca Seaman 1 Trosglwyddwyd oddi wrth J Young
Griffith Jones 5
R A Poole 3 Trosglwyddwyd oddi wrth Gr Jones
William Owen (cyfranddaliwr) 2 Trosglwyddwyd oddi wrth Gr Jones
Parch Wynne W Williams 1 Trosglwyddwyd oddi wrth Jane Hughes
James Bourne 5 Trosglwyddwyd oddi wrth Alex McGregor
John Bourne 5 Trosglwyddwyd oddi wrth Alex McGregor

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Rheilffyrdd]]
[[Categori:Cwmnïau Rheilffyrdd]]
[[Categori:Cyfalafwyr a diwydianwyr]]

Cyfranddalwyr Rheilffordd Nantlle

2019-01-18T10:53:30Z

Cledrau:

Cyfranddalwyr Rheilffordd Nantlle

2019-01-18T10:53:01Z

Cledrau: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Rhestr o '''Gyfranddalwyr Cwmni Rheilffordd Nantlle''' XM/9309/4 Richard Garnons 30 Syr William H Clerke 5 Henry Potts 5 George Johnson 10 G H...'

Rheilffordd Nantlle

2019-01-18T10:49:44Z

Cledrau:

[[Delwedd:Wagen_nantlle.jpg|bawd|200px|Wagen o Reilffordd Nantlle yn Amgueddfa Lechi Llanberis. Ffoto:Dan Crow. Comins Creu CC BY-SA 3.0]]
[[Delwedd:The horse drawn railway at Dyffryn Nantlle before its closure in 1959 (12118311394).jpg|bawd|200px|Y 'run' yn ei ddyddiau olaf. Ffoto:Geoff Charles. Llun LLGC. Comins Creu CC BY-SA 3.0]]

Yr oedd '''Rheilffordd Nantlle''' yn rhedeg o Gei Caernarfon hyd at chwareli [[Dyffryn Nantlle]]. Daeth symbyliad i godi'r lein o'r ffaith fod y ffyrdd o'r chwareli i'r cei yng Nghaernarfon yn wael, rhaid oedd talu tollau ar y [[Ffyrdd Tyrpeg]] newydd, a'r ffaith fod angen nifer helaeth o geffylau i wasanaethu'r fasnach gynyddol. Ar ôl i'r syniad godi'n gyntaf ym 1813, aeth ati i sicrhau deddf seneddol i ganiatáu'r gwaith, a chafwyd honno ym 1825. Ffurfiwyd cwmni gyda o leiaf hanner y [[Cyfranddalwyr Rheilffordd Nantlle|cyfranddaliadau]] yn dod o'r ardal neu âdiddordebau yn y fasnach lechi.<ref>Gweler erthygl ar wahân ar y cyfranddalwyr </ref>

Hi oedd y rheilffordd gyhoeddus gyntaf i'w hagor yng Ngogledd Orllewin Cymru dan ddeddf seneddol, a hynny ym 1828, a chafwyd help a chyngor sylweddol gan George a Robert Stevenson, yr arloeswyr rheilffyrdd, wedi i'r ymgynghorydd gwreiddiol ([[Roger Hopkins]], y peiriannydd camlesi) greu trafferthion trwy argymell adeiladu plâtffordd. Argymhelliad y brodyr Stevenson oedd defnyddio rheiliau (sef "rheiliau ochr" neu ''edge rails'') y rhedai cerbydau arnynt, yn hytrach na "phlatiau" haearn bwrw a ffurfiai gafn y byddai'r olwyn yn rhedeg y tu fewn iddi, dull llawer llai effeithiol.

Y lled rhwng y cledrau oedd 3'6". Er bod awgrym yma ac acw bod pobl yn cael eu cludo trwy eistedd ar wagenni nwyddau, dim ond o 1856 ymlaen y sefydlwyd gwasanaethau swyddogol i deithwyr, gan ddyn a gymerodd brydles ar y lein y pryd hynny, sef [[Edward Preston]]. Parhaodd hynny nes iddi gael ei phrynu gan hyrwyddwyr [[Rheilffordd Sir Gaernarfon]] tua 1863, a'r rhan helaeth o'r trac yn cael ei ledu i'r lled safonol o 4'8 1/2". Mae yna amheuon cryf mai dyna oedd nod ac uchelgais Preston ers iddo gymryd at yr awennau. Roedd y lein yn mynd o giât [[Chwarel Pen-yr-orsedd]] ger Rhesdai Nantlle, trwy'r hyn sydd yn weddill o [[Chwarel Dorothea]] heddiw, ymlaen wrth ochr prif stryd [[Tal-y-sarn]] ac o'r fan honno ar hyd lein yr hyn a fyddai'n lein fawr wedyn at y cei yng Nghaernarfon. Mae modd dilyn yr union lwybr yn hawdd wrth gerdded [[Lôn Eifion]]. Arhosai ychydig o'r lein o [[Gorsaf reilffordd Nantlle|Orsaf Nantlle]] (yn Nhal-y-sarn) hyd at y chwareli llechi a wasanaethid ganddi hyd yr 1960au. Ceffylau oedd yn tynnu'r wagenni trwy gydol oes y lein, a dyna'r unig lein o eiddo [[Rheilffyrdd Prydeinig]] i gael ei gweithio yn y fath fodd erbyn hynny. Dim ond am ryw bedwar mis cyn cau'r lein yn derfynnol ym 1963 y tröwyd at dractor i dynnu'r wagenni - roedd hi wedi mynd yn rhy gostus i fwydo'r ddau ceffyl.

Dull tyrpeg oedd dull rhedeg y lein, gyda'r hawl i unrhyw un osod wagen ar y cledrau a'i symud yn unol â'r amserlen, ond iddo/i dalu'r doll ddyledus. Erbyn y diwedd, ym 1963, dim ond Chwareli Pen-yr-orsedd a Dorothea oedd yn arddel perchnogaeth ar eu wagenni. Trefnwyd yr amserlen fel na fyddai wagenni yn cwrdd â'i gilydd, trwy ganiatáu i drenau fynd i lawr i Gaernarfon am dair awr, ac wedyn cafwyd tair awr pan fyddai trenau'n cael rhedeg i fyny'r lein i gyfeiriad [[Nantlle]]; ac felly ymlaen.

Roedd olwynion y wagenni ag ymylon dwbl, gan fod y trac yn bur arw, er mwyn iddynt beidio â neidio oddi ar y cledrau. Nodwedd cyffredin ar wagenni chwareli oedd hyn, ond yn bur anarferol y gwelwyd hwy ar lein cyn hired â Rheilffordd Nantlle. Mae enghreifftiau o wagenni Nantlle i'w gweld yn Amgueddfa Lechi Cymru, Llanberis ac Amgueddfa Rheilffyrdd Bach Cul yn Nhywyn.

Roedd nifer helaeth o ganghennau a thramffyrdd yn ardaloedd Tal-y-sarn a Nantlle yn arwain at y gwahanol chwareli, er, y tu fewn i'r chwareli, defnyddid wagenni ar gledrau culach (sef tua 2'0") er mwyn cyrraedd y ponciau a'r silffoedd culion ar ymyl y tyllau chwarel. Yr unig gangen o sylwedd oedd [[Tramffordd Chwarel Tan'rallt]]. Rhestrir chwareli eraill oedd â thrac 3'6" ac a gysylltwyd â phrif lein Rheilffordd Nantlle yn erthygl [[Tramffyrdd chwareli llechi Dyffryn Nantlle]].

Ymysg y gorsafoedd i deithwyr roedd [[Gorsaf reilffordd Bontnewydd (Rheilffordd Nantlle)|y Bontnewydd]], [[Gorsaf reilffordd Pwllheli Road|Pwllhwli Road (Llanwnda)]], [[Gorsaf reilffordd Y Groeslon|y Groeslon]] a [[Gorsaf reilffordd Pen-y-groes (Rheilffordd Nantlle)|Phen-y-groes]].<ref>J.I.C. Boyd, ''Narrow Gauge Railways in North Wales'', (Oakwood, 1981), ''passim''.</ref><ref>G.H. Williams, ''Sŵn y Tren sy'n Taranu'', (Caernarfon, 2018), ''passim''.</ref>

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Cwmnïau Rheilffyrdd]]

Richard Wilson

2019-01-18T10:37:30Z

Cledrau:

[[Delwedd:Mengs - Richard Wilson.jpg|bawd|de|200px|Portread o Richard Wilson gan Anton Raphael Mengs(1752)]]
Hanai '''Richard Wilson''' (1713-1782) yr arlunydd byd-enwog o Benegoes, Sir Drefaldwyn lle 'roedd ei dad yn ficer. Ar ochr ei fam, roedd yn perthyn i deulu Plas Coed-llai, Sir Ddinbych, a thrwy hynny, roedd yn gyfyrder (ail gefnder) i [[Richard Garnons]] o Golomendy, Sir Ddinbych, a [[Plas Du|Phlas Du]], [[Dyffryn Nantlle]].<ref>''Y Casglwr'', Rhif 50, (1993), tt.9-12</ref>

Roedd Wilson yn enwog am ei dirluniau, ac un o'r rhai mwyaf enwog yw'r hwnnw o'r Wyddfa o Ddyffryn Nantlle. Roedd Dyffryn Nantlle yn ur ddiarffordd yn y 18g, ac aeth y rhan fwyaf o deithwyr pleser i Eryri trwy Dyffryn Ogwen neu Feddgelert. Rhaid felly dybio fod ei berthynas weddol agos efo Garnons a Phlas Du y rheswm am iddo ymweld â Dyffryn Nantlle - er hyd yn hyn ni chafwyd unrhyw dystiolaeth i ble fyddai fo wedi aros, ym Mlas Du neu yn nhŷ'r teulu yng Nghaernarfon, sef Plas Llanwnda.

==Darlun o'r Wyddfa o Lyn Nantlle==
[[Delwedd:Richard Wilson - Snowdon from Llyn Nantlle - Google Art Project.jpg|bawd|de|400px|''Yr Wyddfa o Lyn Nantlle'' (tua 1766). Oriel Gelf Walker, Lerpwl]]

Mae'r llun hwn yn un o'r delweddau cynharaf o Ddyffryn Nantlle, ac mae'n ddiddorol iawn gan ei fod yn dangos rhan uchaf y dyffryn cyn i chwareli a mwyngloddio wneud fawr o farc ar y tirlun. Y llyn yn y blaendir yw [[Llyn Nantlle Isaf]], sydd wedi hen ddiflannu dan ysbwriel y chwareli a chynllun traenio. Ym mhellach i mewn i'r olygfa, gwelir y striben denau o dir wrth [[Baladeulyn]] oedd yn gwahanu'r llyn isaf oddi wrth [[Llyn Nantlle Uchaf]]. Os oes lle i feirniadu realaeth y llun, y ffaith fod y tir o flaen yr artist wedi cywasgu er mwyn i'r mynyddoedd edrych yn fwy sylweddol nag y maent hyd yn oed.

Sylwer hefyd ar y genweirwyr ar lan y llyn ac ar y cwchod - tystiolaeth gynnar am bysgota o'r fath. Hefyd, mae patrwm y caeau neu ffriddoedd ar y dde o ddiddordeb. Mae'r mwg yn codi o waith copr [[Drws-y-coed]].

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Pobl]]
[[Categori:Artistiaid]]
[[Categori:Arlunwyr]]

Richard Wilson

2019-01-18T10:37:12Z

Cledrau:

Richard Wilson

2019-01-18T10:36:43Z

Cledrau:

[[Delwedd:Mengs - Richard Wilson.jpg|bawd|de|200px|Portread o Richard Wilson gan Anton Raphael Mengs(1752)]]
Hanai '''Richard Wilson''' (1713-1782) yr arlunydd byd-enwog o Benegoes, Sir Drefaldwyn lle 'roedd ei dad yn ficer. Ar ochr ei fam, roedd yn perthyn i deulu Plas Coed-llai, Sir Ddinbych, a thrwy hynny, roedd yn gyfyrder (ail gefnder) i [[Richard Garnons]] o Golomendy, Sir Ddinbych, a [[Plas Du|Phlas Du]], [[Dyffryn Nantlle]].<ref>''Y Casglwr'', Rhif 50, (1993), tt.9-12</ref>

Roedd Wilson yn enwog am ei dirluniau, ac un o'r rhai mwyaf enwog yw'r hwnnw o'r Wyddfa o Ddyffryn Nantlle. Roedd Dyffryn Nantlle yn ur ddiarffordd yn y 18g, ac aeth y rhan fwyaf o deithwyr pleser i Eryri trwy Dyffryn Ogwen neu Feddgelert. Rhaid felly dybio fod ei berthynas weddol agos efo Garnons a Phlas Du y rheswm am iddo ymweld â Dyffryn Nantlle - er hyd yn hyn ni chafwyd unrhyw dystiolaeth i ble fyddai fo wedi aros, ym Mlas Du neu yn nhŷ'r teulu yng Nghaernarfon, sef Plas Llanwnda.

==Darlun o'r Wyddfa o Lyn Nantlle==
[[Delwedd:Richard Wilson - Snowdon from Llyn Nantlle - Google Art Project.jpg|bawd|de|400px|''[[Yr Wyddfa]] o Lyn Nantlle'' (tua 1766). Oriel Gelf Walker, Lerpwl]]

Mae'r llun hwn yn un o'r delweddau cynharaf o Ddyffryn Nantlle, ac mae'n ddiddorol iawn gan ei fod yn dangos rhan uchaf y dyffryn cyn i chwareli a mwyngloddio wneud fawr o farc ar y tirlun. Y llyn yn y blaendir yw [[Llyn Nantlle Isaf]], sydd wedi hen ddiflannu dan ysbwriel y chwareli a chynllun traenio. Ym mhellach i mewn i'r olygfa, gwelir y striben denau o dir wrth [[Baladeulyn]] oedd yn gwahanu'r llyn isaf oddi wrth [[Llyn Nantlle Uchaf]]. Os oes lle i feirniadu realaeth y llun, y ffaith fod y tir o flaen yr artist wedi cywasgu er mwyn i'r mynyddoedd edrych yn fwy sylweddol nag y maent hyd yn oed.

Sylwer hefyd ar y genweirwyr ar lan y llyn ac ar y cwchod - tystiolaeth gynnar am bysgota o'r fath. Hefyd, mae patrwm y caeau neu ffriddoedd ar y dde o ddiddordeb. Mae'r mwg yn codi o waith copr [[Drws-y-coed]].

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Pobl]]
[[Categori:Artistiaid]]
[[Categori:Arlunwyr]]

Richard Wilson

2019-01-18T10:36:23Z

Cledrau:

[[Delwedd:Mengs - Richard Wilson.jpg|bawd|de|200px|Portread o Richard Wilson gan Anton Raphael Mengs(1752)]]
Hanai '''Richard Wilson''' (1713-1782) yr arlunydd byd-enwog o Benegoes, Sir Drefaldwyn lle 'roedd ei dad yn ficer. Ar ochr ei fam, roedd yn perthyn i deulu Plas Coed-llai, Sir Ddinbych, a thrwy hynny, roedd yn gyfyrder (ail gefnder) i [[Richard Garnons]] o Golomendy, Sir Ddinbych, a [[Plas Du|Phlas Du]], [[Dyffryn Nantlle]].<ref>''Y Casglwr'', Rhif 50, (1993), tt.9-12</ref>

Roedd Wilson yn enwog am ei dirluniau, ac un o'r rhai mwyaf enwog yw'r hwnnw o'r Wyddfa o Ddyffryn Nantlle. Roedd Dyffryn Nantlle yn ur ddiarffordd yn y 18g, ac aeth y rhan fwyaf o deithwyr pleser i Eryri trwy Dyffryn Ogwen neu Feddgelert. Rhaid felly dybio fod ei berthynas weddol agos efo Garnons a Phlas Du y rheswm am iddo ymweld â Dyffryn Nantlle - er hyd yn hyn ni chafwyd unrhyw dystiolaeth i ble fyddai fo wedi aros, ym Mlas Du neu yn nhŷ'r teulu yng Nghaernarfon, sef Plas Llanwnda.

==Darlun o'r Wyddfa o Lyn Nantlle==
[[Delwedd:Richard Wilson - Snowdon from Llyn Nantlle - Google Art Project.jpg|bawd|de|400px|''[[Yr Wyddfa]] o Lyn Nantlle'' (tua 1766). Oriel Gelf Walker, Lerpwl]]

Mae'r llun hwn yn un o'r delweddau cynharaf o Ddyffryn Nantlle, ac mae'n ddiddorol iawn gan ei fod yn dangos rhan uchaf y dyffryn cyn i chwareli a mwyngloddio wneud fawr o farc ar y tirlun. Y llyn yn y blaendir yw [[Llyn Nantlle Isaf]], sydd wedi hen ddiflannu dan ysbwriel y chwareli a chynllun traenio. Ym mhellach i mewn i'r olygfa, gwelir y striben denau o dir wrth [[Baladeulyn]] oedd yn gwahanu'r llyn isaf oddi wrth [[Llyn Nantlle Uchaf]]. Os oes lle i feirniadu realaeth y llun, y ffaith fod y tir o flaen yr artist wedi cywasgu er mwyn i'r mynyddoedd edrych yn fwy sylweddol nag y maent hyd yn oed.

Sylwer hefyd ar y genweirwyr ar lan y llyn ac ar y cwchod - tystiolaeth gynnar am bysgota o'r fath. Hefyd, mae patrwm y caeau neu ffriddoedd ar y dde o ddiddordeb. Mae'r mwg yn codi o waith copr [[Drws-y-coed]].

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Pobl]]
[[Categori:Artistiaid]]
[[Categori:Arlunwyr]]

Richard Wilson

2019-01-18T10:35:54Z

Cledrau:

[[Delwedd:Mengs - Richard Wilson.jpg|bawd|de|300px|Portread o Richard Wilson gan Anton Raphael Mengs(1752)]]
Hanai '''Richard Wilson''' (1713-1782) yr arlunydd byd-enwog o Benegoes, Sir Drefaldwyn lle 'roedd ei dad yn ficer. Ar ochr ei fam, roedd yn perthyn i deulu Plas Coed-llai, Sir Ddinbych, a thrwy hynny, roedd yn gyfyrder (ail gefnder) i [[Richard Garnons]] o Golomendy, Sir Ddinbych, a [[Plas Du|Phlas Du]], [[Dyffryn Nantlle]].<ref>''Y Casglwr'', Rhif 50, (1993), tt.9-12</ref>

Roedd Wilson yn enwog am ei dirluniau, ac un o'r rhai mwyaf enwog yw'r hwnnw o'r Wyddfa o Ddyffryn Nantlle. Roedd Dyffryn Nantlle yn ur ddiarffordd yn y 18g, ac aeth y rhan fwyaf o deithwyr pleser i Eryri trwy Dyffryn Ogwen neu Feddgelert. Rhaid felly dybio fod ei berthynas weddol agos efo Garnons a Phlas Du y rheswm am iddo ymweld â Dyffryn Nantlle - er hyd yn hyn ni chafwyd unrhyw dystiolaeth i ble fyddai fo wedi aros, ym Mlas Du neu yn nhŷ'r teulu yng Nghaernarfon, sef Plas Llanwnda.

==Darlun o'r Wyddfa o Lyn Nantlle==
[[Delwedd:Richard Wilson - Snowdon from Llyn Nantlle - Google Art Project.jpg|bawd|de|400px|''[[Yr Wyddfa]] o Lyn Nantlle'' (tua 1766). Oriel Gelf Walker, Lerpwl]]

Mae'r llun hwn yn un o'r delweddau cynharaf o Ddyffryn Nantlle, ac mae'n ddiddorol iawn gan ei fod yn dangos rhan uchaf y dyffryn cyn i chwareli a mwyngloddio wneud fawr o farc ar y tirlun. Y llyn yn y blaendir yw [[Llyn Nantlle Isaf]], sydd wedi hen ddiflannu dan ysbwriel y chwareli a chynllun traenio. Ym mhellach i mewn i'r olygfa, gwelir y striben denau o dir wrth [[Baladeulyn]] oedd yn gwahanu'r llyn isaf oddi wrth [[Llyn Nantlle Uchaf]]. Os oes lle i feirniadu realaeth y llun, y ffaith fod y tir o flaen yr artist wedi cywasgu er mwyn i'r mynyddoedd edrych yn fwy sylweddol nag y maent hyd yn oed.

Sylwer hefyd ar y genweirwyr ar lan y llyn ac ar y cwchod - tystiolaeth gynnar am bysgota o'r fath. Hefyd, mae patrwm y caeau neu ffriddoedd ar y dde o ddiddordeb. Mae'r mwg yn codi o waith copr [[Drws-y-coed]].

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Pobl]]
[[Categori:Artistiaid]]
[[Categori:Arlunwyr]]

Richard Wilson

2019-01-18T10:33:04Z

Cledrau:

[[Delwedd:Mengs - Richard Wilson.jpg|bawd|de|300px|Portread o Richard Wilson gan Anton Raphael Mengs(1752)]]
Hanai '''Richard Wilson''' (1713-1782) yr arlunydd byd-enwog o Benegoes, Sir Drefaldwyn lle 'roedd ei dad yn ficer. Ar ochr ei fam, roedd yn perthyn i deulu Plas Coed-llai, Sir Ddinbych, a thrwy hynny, roedd yn gyfyrder (ail gefnder) i [[Richard Garnons]] o Golomendy, Sir Ddinbych, a [[Plas Du|Phlas Du]], [[Dyffryn Nantlle]].<ref>''Y Casglwr'', Rhif 50, (1993), tt.9-12</ref>

Roedd Wilson yn enwog am ei dirluniau, ac un o'r rhai mwyaf enwog yw'r hwnnw o'r Wyddfa o Ddyffryn Nantlle. Ropedd Dyffryn Nantlle yn ur ddiarffordd yn y 18g, ac aeth y rhan fwyaf o deithwyr pleser i Eryri trwy Dyffryn Ogwen neu Feddgelert. Rhaid felly dybio fod ei berthynas weddol agos efo Garnons a Phlas Du y rheswm am iddo ymweld â Dyffryn Nantlle - er hyd yn hyn ni chafwyd unrhyw dystiolaeth i ble fyddai fo wedi aros, ym Mlas Du neu yn nhŷ'r teulu yng Nghaernarfon, sef Plas Llanwnda.

==Darlun o'r Wyddfa o Lyn Nantlle==
[[Delwedd:Richard Wilson - Snowdon from Llyn Nantlle - Google Art Project.jpg|bawd|de|400px|''[[Yr Wyddfa]] o Lyn Nantlle'' (tua 1766). Oriel Gelf Walker, Lerpwl]]

Mae'r llun hwn yn un o'r delweddau cynharaf o Ddyffryn Nantlle, ac mae'n ddiddorol iawn gan ei fod yn dangos rhan uchaf y dyffryn cyn i chwareli a mwyngloddio wneud marc mawr ar y tirlun. Y llyn yn y blaendir yw [[Llyn Nantlle Isaf]], sydd wedi hen ddiflannu dan ysbwriel y chwareli a chynllun traenio. Ym mhellach i mewn i'r olygfa, gwelir y striben denau o dir wrth [[Baladeulyn]] oedd yn gwahanu'r llyn isaf oddi wrth [[Llyn Nantlle Uchaf]]. Os oes lle i feirniadu realaeth y llun, y ffaith fod y tir o flaen yr artist wedi cywasgu er mwyn i'r mynyddoedd edrych yn fwy sylweddol nag y maent hyd yn oed.

Sylwer hefyd ar y genweirwyr ar lan y llyn ac yn y cwch - tystiolaeth gynnar am bysgota o'r fath.

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Pobl]]
[[Categori:Artistiaid]]
[[Categori:Arlunwyr]]

Richard Wilson

2019-01-18T10:31:22Z

Cledrau:

[[Delwedd:Mengs - Richard Wilson.jpg|bawd|de|300px|Portread o Richard Wilson gan Anton Raphael Mengs(1752)]]
Hanai '''Richard Wilson''' (1713-1782) yr arlunydd byd-enwog o Benegoes, Sir Drefaldwyn lle 'roedd ei dad yn ficer. Ar ochr ei fam, roedd yn perthyn i deulu Plas Coed-llai, Sir Ddinbych, a thrwy hynny, roedd yn gyfyrder (ail gefnder) i [[Richard Garnons]] o Golomendy, Sir Ddinbych, a [[Plas Du|Phlas Du]], [[Dyffryn Nantlle]].<ref>''Y Casglwr'', Rhif 50, (1993), tt.9-12</ref>

Roedd Wilson yn enwog am ei dirluniau, ac un o'r rhai mwyaf enwog yw'r hwnnw o'r Wyddfa o Ddyffryn Nantlle. Ropedd Dyffryn Nantlle yn ur ddiarffordd yn y 18g, ac aeth y rhan fwyaf o deithwyr pleser i Eryri trwy Dyffryn Ogwen neu Feddgelert. Rhaid felly dybio fod ei berthynas weddol agos efo Garnons a Phlas Du y rheswm am iddo ymweld â Dyffryn Nantlle - er hyd yn hyn ni chafwyd unrhyw dystiolaeth i ble fyddai fo wedi aros, ym Mlas Du neu yn nhŷ'r teulu yng Nghaernarfon, sef Plas Llanwnda.

==Darlun o'r Wyddfa o Lyn Nantlle==
[[Delwedd:Richard Wilson - Snowdon from Llyn Nantlle - Google Art Project.jpg|bawd|de|400px|''[[Yr Wyddfa]] o Lyn Nantlle'' (tua 1766). Oriel Gelf Walker, Lerpwl]]

Mae'r llun hwn yn un o'r delweddau cynharaf o Ddyffryn Nantlle, ac mae'n ddiddorrol iawn gen ei fod yn dangos rhan uchaf y dyffryn cyn i chwareli a mwyngloddio wneud marc mawr ar y tirlun. Y llyn yn y blaendir yw [[Llyn Nantlle Isaf]], sydd wedi hen ddiflannu dan ysbwriel y chwareli a chynllun traenio. Ym mhellach i mewn i'r olygfa, gwelir y striben denau o dir wrth [[Baladeulyn]] oedd yn gwahanu'r llyn isaf oddi wrth [[Llyn Nantlle Uchaf]]. Os oes lle i feirniadu realaeth y llun, y ffaith fod y tir o flaen yr artist wedi cywasgu er mwyn i'r mynyddoedd edrych yn fwy sylweddol nag y maent hyd yn oed.

Sylwer hefyd ar y genweirwyr ar lan y llyn ac yn y cwch - tystiolaeth gynnar am bysgota o'r fath.

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Pobl]]
[[Categori:Artistiaid]]
[[Categori:Arlunwyr]]

Richard Wilson

2019-01-18T10:24:53Z

Cledrau:

Richard Wilson

2019-01-18T10:19:29Z

Cledrau:

Richard Wilson

2019-01-18T10:14:09Z

Cledrau: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Hanai '''Richard Wilson''' yr arlunydd byd-enwog o Benegoes, Sir Drefaldwyn lle 'roedd ei dad yn ficer. Ar ochr ei fam, roedd yn perthyn i deulu Plas Coed...'

Hanai '''Richard Wilson''' yr arlunydd byd-enwog o Benegoes, Sir Drefaldwyn lle 'roedd ei dad yn ficer. Ar ochr ei fam, roedd yn perthyn i deulu Plas Coed-llai, Sir Ddinbych, a thrwy hynny, roedd yn gyfyrder (ail gefnder) i [[Richard Garnons]] o Golomendy, Sir Ddinbych, a [[Plas Du|Phlas Du]], [[Dyffryn Nantlle]].<ref>''Y Casglwr'', Rhif 50, (1993), tt.9-12</ref>

Roedd Wilson yn enwog am ei dirluniau, ac un o'r rhai mwyaf enwog yw'r hwnnw o'r Wyddfa o Ddyffryn Nantlle. Ropedd Dyffryn Nantlle yn ur ddiarffordd yn y 18g, ac aeth y rhan fwyaf o deithwyr pleser i Eryri trwy Dyffryn Ogwen neu Feddgelert. Rhaid felly dybio fod ei berthynas weddol agos efo Garnons a Phlas Du y rheswm am iddo ymweld â Dyffryn Nantlle - er hyd yn hyn ni chafwyd unrhyw dystiolaeth i ble fyddai fo wedi aros, ym Mlas Du neu yn nhŷ'r teulu yng Nghaernarfon, sef Plas Llanwnda.

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Pobl]]
[[Categori:Artistiaid]]
[[Categori:Arlunwyr]]

Richard Garnons

2019-01-17T20:39:57Z

Cledrau: /* Llinach */

==Llinach==
(gweler hefyd [[Teulu Pant Du]])

'''Richard Garnons''' (29 Rhagfyr 1773 - 8 Awst 1841), mab y Capten Richard Garnons, Plas Llanwnda, Caernarfon a farwodd 1803; ac efe, y mab, oedd yr olaf o linach [[Teulu Garnons]] i fod â chysylltiad â Dyffryn Nantlle, er efallai iddo wneud mwy o farc llythrennol ar y dyffryn na'i ragflaenwyr a oedd eu cartref ym [[Pant Du|Mhant Du]]. Priododd â Dorothy Foulkes (marw 1853), trydedd ferch y Parch John Foulkes, ficer Chwitffordd, Sir y Fflint, fis Ebrill 1797. Ni chawsant unrhyw blant. Gan iddo gael ei eni yn Sir Ddinbych a marw yn Llanferres yn yr un sir (er iddo gael ei fedyddio yn Llanbeblig), dichon iddo dreulio llawer o'i amser yno, er iddo barhau'n ffigwr o bwys ym mhlwyf [[Llanllyfni]]. <ref>J.E. Griffiths, ''Pedigrees of Anglesey and Caernarvonshire Families'', (Horncastle, 1914), t.157</ref> Yn sicr, roedd o'n byw am ran o'r amser o leiaf yng Ngholomendy, Sir Ddinbych, yn ystod y 1820au ac 1830au, yn nhŷ ei chwaer Catherine a oedd wedi ei etifeddu.<ref>Archifdy Caernarfon, XD2/11283; 15431; 17682; Gwefan am yr artist Richard Wilson, [http://www.richardwilsononline.ac.uk/index.php?a=ViewItem&key=RHsiRCI6IlwiTGFrZSBBdmVybnVzIC0gSUkgKExha2UgQXZlcm51cyB3aXRoIGEgU2FyY29waGFndXMpXCIgSXMgbGlua2VkIHRvIHRoZXNlIEJpb2dyYXBoaWVzIiwiTiI6MywiUCI6eyJ0eXBlIjoiZm9yd2FyZCIsInJlbGF0aW9uX2lkIjozLCJpdGVtX2lkIjoiMTYxNiJ9fQ%3D%3D&pg=1&WINID=1547578071197#_FL6fR29n9sAAAFoUtdSlQ/1209], cyrchwyd 15.01.19</ref> Roedd Garnons hefyd yn berchen ar Blas Coed-llai gerllaw a etifeddodd trwy ei fam,<ref>J.E. Griffiths, ''op.cit.'', t.240.</ref> ond dewisodd osod y tŷ hwnnw i bobl eraill, gan fyw efo'i chwaer.<ref>Gwefan Safleoedd a Chofebion Sir Ddinbych, [http://ads.ahds.ac.uk/catalogue/collections/CPATabstracts/cpat22935.html], cyrchwyd 15.01.19</ref> Cyn hynny, fodd bynnag, fe gaiff ei ddisgrifio fel 'Richard Garnons o Gaernarfon'.<ref>Archifau Prifysgol Bangor, Carter Vincent 17, 2203</ref> Etifeddodd ystad sylweddol yn [[Uwchgwyrfai]], gyda nifer o ffermydd ym mhlwyfi [[Llanllyfni]], [[Llanwnda]], [[Llandwrog]], Llanfaglan a Llanbeblig, yn ogystal â Llandegfan ar Ynys Môn, yn cynnwys tua dau ddwsin o ffermydd yn ymestyn dros 1808 acer.<ref>Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Arolwg o diroedd Richard Garnons, Llysg.11507E.</ref> Dichon hefyd iddo ddefnyddio Plas Llanwnda, yn Stryd y Castell, Caernarfon fel ei gartref yn yr ardal pan deuai i'r ardal i gynnal ei fusnes: roedd ei fam yn etifeddes Plas Llanwnda, a bu iddi farw 1809.<ref>Cyfeiriadaur Masnach Pigot, 1828-9; J.E. Griffiths, ''op.cit.''</ref>

Trwy deulu Wynniaid, Coed-llai, roedd yn gyfyrder i'r artist [[Richard Wilson]].<ref>''Y Casglwr'', Rhif 50 (1993), t.11</ref>

==Chwarelydda==
Datblygodd Garnons [[Chwarel Pen-y-bryn]] neu [[Cloddfa'r Lôn|Gloddfa'r Lôn]] oedd yn rhan o'i ystad yn y dyddiau cyn iddi ddod yn rhan o [[Chwarel Dorothea]], trwy roi prydles yn y lle cyntaf o'r chwarel i Hugh Jones, William Turner a William Wynne ym mis Medi 1801. Erbyn 1808 os nad cynt roedd Garnons yn un o'r partneriaid yn y busnes. Yn y man, cymerodd Garnons y chwarel ymlaen ar ei liwt ei hun nes ei phasio i gwmni newydd ym 1834. <ref>Jean Lindsay, ''A History of the North Wales Slate Industry'', tt.77-8; 97-8; 121.</ref> Maes o law, a'r chwarel wedi dod yn rhan o chwarel [[Cloddfa Turner]], fe enwyd y chwarel gyfan yn "[[Chwarel Dorothea]]", oherwydd (mae'n debyg) enw gwraig Garnons y tirfeddiannwr.<ref>Jean Lindsay, ''op.cit.'', t.121</ref>

Pan trafodwyd creu rheilffordd i gludo'r llechi o'r dyffryn, cymerodd Garnons gyfranddaliadau yn y cwmni, sef Cwmni [[Rheilffordd Nantlle]]. Cafwyd trafferth i lywio'r mesur i ganiatáu'r lein trwy'r Senedd, ond fe'i basiwyd yn y diwedd oherwdd dylanwad Garnons fel twrnai yr Ardalydd Môn ar ei gleient, a ddefnyddiodd hwnnw ei rwydwaith o gysylltiadau yn San Steffan wedyn i sicrhau llwyddiant y mesur.<ref>J.I.C. Boyd, ''Narrow Gauge Railways in North Caernarvonshire'', (Oakwood, 1981) Cyf. 1, tt.11-13; Gareth Haulfryn Williams, ''Sŵn y Trên sy'n Taranu'', (Caernarfon, 2018), t.9</ref> 10 tunnell o lechi o chwarel Garnons oedd y llwyth cyntaf i deithio i lawr y lein, a hynny ar 17 Gorffennaf 1828.<ref>Boyd, ''op.cit.'', t.25</ref> Cymerodd ddiddordeb rhagweithiol yn y rheiulffordd newydd trwy wasanaethu fel aelod ar y pwyllgor rheoli o'r cychwyn.<ref>Boyd, ''op.cit.'', t.13</ref>

Ymgyrchodd yn galed i sefydlu Ysgol Fasnachol i Gaernarfon ym 1815, ac roedd hyn yn amlwg yn achos oedd yn agos at ei galon. Honnai nad oedd yr ysgolion gramadeg Cymreig traddodiadol yn ateb yr anghenion ar gyfer rhai oedd am fyd i fyd busnes.<ref>Archifdy Caernarfon, XPoole/5645-55 </ref>

==Gwleidyddiaeth a gwasanaeth cyhoeddus==
Erbyn etholiadau 1830 ac 1832, er gwaethaf ei berthynas ffrwythlon efo Ardalydd Môn wrth geisio pasio bil Rheilffordd Nantlle, roedd Garnons, fel tori, yn ffyrnig yn erbyn pasio Deddf Ddiwygio'r Senedd. Er yn dawel gefnogol i Syr Charles Paget, whig a brawd iau Ardalydd Môn ym 1830, erbyn 1832, fe trôdd i fod yn gefnogol iawn i William Ormsby Gore, yr ymgeisydd a wrthwynebodd Paget.<ref>Llewelyn Jones, ''Sir Charles Paget and the Caernarvonshire Boroughs, 1830-1832'', Trafodion Cym. Hanes Sir Gaernarfon, Cyf.21, (1960), tt. 81, 89-90</ref>

Er nad oedd ymysg y mwyaf amlwg ym mywyd cyhoeddus, roedd yn ynad heddwch ar gyfer Meirionnydd ym 1834 - ar y cŷd ag Ormsby Gore.<ref>Archifdy Dolgellau, ZQS/T1834/47/3</ref> Cyn hynny, roedd wedi gwasanaethu fel Uchel Siryf Sir y Fflint ym 1804, pan oedd yn byw yn ei dŷ, Plas Coed-llai.<ref>Wicipedia, Rhestr Siryfion Sir y Fflint, [https://cy.wikipedia.org/wiki/Siryfion_Sir_y_Fflint_yn_y_19eg_ganrif], cyrchwyd 15.01.19</ref>

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Pobl]]
[[Categori:Diwydianwyr a Chyfalafwyr]]

Richard Garnons

2019-01-17T20:34:58Z

Cledrau:

==Llinach==
(gweler hefyd [[Teulu Pant Du]])

'''Richard Garnons''' (29 Rhagfyr 1773 - 8 Awst 1841), mab y Capten Richard Garnons, Plas Llanwnda, Caernarfon a farwodd 1803; ac efe, y mab, oedd yr olaf o linach [[Teulu Garnons]] i fod â chysylltiad â Dyffryn Nantlle, er efallai iddo wneud mwy o farc llythrennol ar y dyffryn na'i ragflaenwyr a oedd eu cartref ym [[Pant Du|Mhant Du]]. Priododd â Dorothy Foulkes (marw 1853), trydedd ferch y Parch John Foulkes, ficer Chwitffordd, Sir y Fflint, fis Ebrill 1797. Ni chawsant unrhyw blant. Gan iddo gael ei eni yn Sir Ddinbych a marw yn Llanferres yn yr un sir (er iddo gael ei fedyddio yn Llanbeblig), dichon iddo dreulio llawer o'i amser yno, er iddo barhau'n ffigwr o bwys ym mhlwyf [[Llanllyfni]]. <ref>J.E. Griffiths, ''Pedigrees of Anglesey and Caernarvonshire Families'', (Horncastle, 1914), t.157</ref> Yn sicr, roedd o'n byw am ran o'r amser o leiaf yng Ngholomendy, Sir Ddinbych, yn ystod y 1820au ac 1830au, yn nhŷ ei chwaer Catherine a oedd wedi ei etifeddu.<ref>Archifdy Caernarfon, XD2/11283; 15431; 17682; Gwefan am yr artist Richard Wilson, [http://www.richardwilsononline.ac.uk/index.php?a=ViewItem&key=RHsiRCI6IlwiTGFrZSBBdmVybnVzIC0gSUkgKExha2UgQXZlcm51cyB3aXRoIGEgU2FyY29waGFndXMpXCIgSXMgbGlua2VkIHRvIHRoZXNlIEJpb2dyYXBoaWVzIiwiTiI6MywiUCI6eyJ0eXBlIjoiZm9yd2FyZCIsInJlbGF0aW9uX2lkIjozLCJpdGVtX2lkIjoiMTYxNiJ9fQ%3D%3D&pg=1&WINID=1547578071197#_FL6fR29n9sAAAFoUtdSlQ/1209], cyrchwyd 15.01.19</ref> Roedd Garnons hefyd yn berchen ar Blas Coed-llai gerllaw a etifeddodd trwy ei fam,<ref>J.E. Griffiths, ''op.cit.'', t.240.</ref> ond dewisodd osod y tŷ hwnnw i bobl eraill, gan fyw efo'i chwaer.<ref>Gwefan Safleoedd a Chofebion Sir Ddinbych, [http://ads.ahds.ac.uk/catalogue/collections/CPATabstracts/cpat22935.html], cyrchwyd 15.01.19</ref> Cyn hynny, fodd bynnag, fe gaiff ei ddisgrifio fel 'Richard Garnons o Gaernarfon'.<ref>Archifau Prifysgol Bangor, Carter Vincent 17, 2203</ref> Etifeddodd ystad sylweddol yn Uwchgwyrfai, gyda nifer o ffermydd ym mhlwyfi [[Llanllyfni]], [[Llanwnda]], [[Llandwrog]], Llanfaglan a Llanbeblig, yn ogystal â Llandegfan ar Ynys Môn, yn cynnwys tua dau ddwsin o ffermydd yn ymestyn dros 1808 acer.<ref>Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Arolwg o diroedd Richard Garnons, Llysg.11507E.</ref> Dichon hefyd iddo ddefnyddio Plas Llanwnda, yn Stryd y Castell, Caernarfon fel ei gartref yn yr ardal pan deuai i'r ardal i gynnal ei fusnes: roedd ei fam yn etifeddes Plas Llanwnda, a bu iddi farw 1809.<ref>Cyfeiriadaur Masnach Pigot, 1828-9; J.E. Griffiths, ''op.cit.''</ref>

Trwy deulu Wynniaid, Coed-llai, roedd yn gyfyrder i'r artist [[Richard Wilson]].<ref>''Y Casglwr'', Rhif 50 (1993), t.11</ref>

==Chwarelydda==
Datblygodd Garnons [[Chwarel Pen-y-bryn]] neu [[Cloddfa'r Lôn|Gloddfa'r Lôn]] oedd yn rhan o'i ystad yn y dyddiau cyn iddi ddod yn rhan o [[Chwarel Dorothea]], trwy roi prydles yn y lle cyntaf o'r chwarel i Hugh Jones, William Turner a William Wynne ym mis Medi 1801. Erbyn 1808 os nad cynt roedd Garnons yn un o'r partneriaid yn y busnes. Yn y man, cymerodd Garnons y chwarel ymlaen ar ei liwt ei hun nes ei phasio i gwmni newydd ym 1834. <ref>Jean Lindsay, ''A History of the North Wales Slate Industry'', tt.77-8; 97-8; 121.</ref> Maes o law, a'r chwarel wedi dod yn rhan o chwarel [[Cloddfa Turner]], fe enwyd y chwarel gyfan yn "[[Chwarel Dorothea]]", oherwydd (mae'n debyg) enw gwraig Garnons y tirfeddiannwr.<ref>Jean Lindsay, ''op.cit.'', t.121</ref>

Pan trafodwyd creu rheilffordd i gludo'r llechi o'r dyffryn, cymerodd Garnons gyfranddaliadau yn y cwmni, sef Cwmni [[Rheilffordd Nantlle]]. Cafwyd trafferth i lywio'r mesur i ganiatáu'r lein trwy'r Senedd, ond fe'i basiwyd yn y diwedd oherwdd dylanwad Garnons fel twrnai yr Ardalydd Môn ar ei gleient, a ddefnyddiodd hwnnw ei rwydwaith o gysylltiadau yn San Steffan wedyn i sicrhau llwyddiant y mesur.<ref>J.I.C. Boyd, ''Narrow Gauge Railways in North Caernarvonshire'', (Oakwood, 1981) Cyf. 1, tt.11-13; Gareth Haulfryn Williams, ''Sŵn y Trên sy'n Taranu'', (Caernarfon, 2018), t.9</ref> 10 tunnell o lechi o chwarel Garnons oedd y llwyth cyntaf i deithio i lawr y lein, a hynny ar 17 Gorffennaf 1828.<ref>Boyd, ''op.cit.'', t.25</ref> Cymerodd ddiddordeb rhagweithiol yn y rheiulffordd newydd trwy wasanaethu fel aelod ar y pwyllgor rheoli o'r cychwyn.<ref>Boyd, ''op.cit.'', t.13</ref>

Ymgyrchodd yn galed i sefydlu Ysgol Fasnachol i Gaernarfon ym 1815, ac roedd hyn yn amlwg yn achos oedd yn agos at ei galon. Honnai nad oedd yr ysgolion gramadeg Cymreig traddodiadol yn ateb yr anghenion ar gyfer rhai oedd am fyd i fyd busnes.<ref>Archifdy Caernarfon, XPoole/5645-55 </ref>

==Gwleidyddiaeth a gwasanaeth cyhoeddus==
Erbyn etholiadau 1830 ac 1832, er gwaethaf ei berthynas ffrwythlon efo Ardalydd Môn wrth geisio pasio bil Rheilffordd Nantlle, roedd Garnons, fel tori, yn ffyrnig yn erbyn pasio Deddf Ddiwygio'r Senedd. Er yn dawel gefnogol i Syr Charles Paget, whig a brawd iau Ardalydd Môn ym 1830, erbyn 1832, fe trôdd i fod yn gefnogol iawn i William Ormsby Gore, yr ymgeisydd a wrthwynebodd Paget.<ref>Llewelyn Jones, ''Sir Charles Paget and the Caernarvonshire Boroughs, 1830-1832'', Trafodion Cym. Hanes Sir Gaernarfon, Cyf.21, (1960), tt. 81, 89-90</ref>

Er nad oedd ymysg y mwyaf amlwg ym mywyd cyhoeddus, roedd yn ynad heddwch ar gyfer Meirionnydd ym 1834 - ar y cŷd ag Ormsby Gore.<ref>Archifdy Dolgellau, ZQS/T1834/47/3</ref> Cyn hynny, roedd wedi gwasanaethu fel Uchel Siryf Sir y Fflint ym 1804, pan oedd yn byw yn ei dŷ, Plas Coed-llai.<ref>Wicipedia, Rhestr Siryfion Sir y Fflint, [https://cy.wikipedia.org/wiki/Siryfion_Sir_y_Fflint_yn_y_19eg_ganrif], cyrchwyd 15.01.19</ref>

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Pobl]]
[[Categori:Diwydianwyr a Chyfalafwyr]]